Hoàn thiện cơ chế chính sách thuế, “mở khóa” cho doanh nghiệp nông sản

Điều chỉnh chính sách, bước đi kịp thời

Trước khi có sự điều chỉnh, theo quy định của Luật Thuế giá trị gia tăng 2024 và các văn bản hướng dẫn, nhiều mặt hàng nông sản xuất khẩu, đặc biệt là lúa gạo và cà phê, phải chịu mức thuế GTGT 5% tại khâu thương mại. Điều này đồng nghĩa với việc doanh nghiệp phải tạm nộp thuế trước, sau đó chờ hoàn thuế.

Trên thực tế, quy định này đã tạo ra không ít áp lực. Với những ngành hàng có quy mô lớn và chu kỳ thu mua theo mùa vụ như cà phê, lượng vốn bị “giam” trong hàng tồn kho và hàng chờ xuất khẩu là con số không hề nhỏ. Doanh nghiệp vừa phải xoay vòng vốn để thu mua nguyên liệu, vừa phải gánh thêm chi phí lãi vay ngân hàng trong thời gian chờ hoàn thuế.

Sự thay đổi của chính sách thuế nói trên không chỉ mang ý nghĩa về mặt kỹ thuật thuế, mà còn thể hiện tinh thần đồng hành của Nhà nước với doanh nghiệp

Nói cách khác, dòng vốn – vốn dĩ cần lưu chuyển linh hoạt như dòng nước lại bị “ứ đọng” trong những khâu trung gian, khiến doanh nghiệp mất đi cơ hội mở rộng sản xuất, giảm sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Trước những kiến nghị từ cộng đồng doanh nghiệp, Chính phủ đã ban hành Nghị định 359/2025/NĐ-CP (sửa đổi, bổ sung một số nội dung của Nghị định số 181/2025/NĐ-CP), chính thức có hiệu lực từ ngày 1/1/2026.

Theo đó, nông sản chưa chế biến hoặc chỉ qua sơ chế thông thường sẽ không phải kê khai, tính nộp thuế GTGT ở khâu thương mại. Quy định mới này được xem như một “van mở”, giúp giải phóng nguồn vốn đang bị tồn đọng, đồng thời giảm đáng kể áp lực tài chính cho doanh nghiệp.

Sự thay đổi ấy không chỉ mang ý nghĩa về mặt kỹ thuật thuế, mà còn thể hiện tinh thần đồng hành của Nhà nước với doanh nghiệp, khi chính sách không đứng ngoài thực tiễn, mà luôn được điều chỉnh để phù hợp với nhịp vận động của nền kinh tế.

Doanh nghiệp “nhẹ gánh”, tăng tốc xuất khẩu

Từ góc nhìn doanh nghiệp, tác động tích cực của chính sách mới là rất rõ ràng. Theo đại diện một doanh nghiệp xuất khẩu cà phê lớn tại Đắk Lắk, với lượng hàng tồn kho chờ xuất khẩu trị giá khoảng 2.000 tỷ đồng, số tiền GTGT 5% phải tạm nộp trước đây có thể lên tới 100 tỷ đồng.

Khi quy định mới được áp dụng, dòng vốn ấy không còn bị “đóng băng”, mà có thể quay trở lại phục vụ hoạt động thu mua, sản xuất và xuất khẩu

Đó là một con số không nhỏ, nhất là trong bối cảnh doanh nghiệp vẫn phải trả lãi vay ngân hàng cho khoản vốn này trong suốt thời gian chờ hoàn thuế. Khi quy định mới được áp dụng, dòng vốn ấy không còn bị “đóng băng”, mà có thể quay trở lại phục vụ hoạt động thu mua, sản xuất và xuất khẩu.

Tương tự, Giám đốc một doanh nghiệp cà phê tại Gia Lai cho biết, nguồn vốn luôn là yếu tố then chốt đối với ngành cà phê do đặc thù mùa vụ rõ rệt. Việc không phải kê khai và nộp thuế VAT ở khâu thương mại giúp doanh nghiệp giảm đáng kể áp lực tài chính. Đồng thời, tăng tốc độ luân chuyển hàng hóa. Doanh nghiệp như được “cởi trói”, không chỉ giảm chi phí mà còn có thêm dư địa để nâng cao năng lực cạnh tranh.

Không dừng lại ở đó, chính sách mới còn góp phần cắt giảm các thủ tục hành chính liên quan đến hoàn thuế, từ đó tiết kiệm thời gian và chi phí vận hành cho doanh nghiệp. Khi những “nút thắt” về thủ tục được tháo gỡ, doanh nghiệp có thể tập trung nguồn lực vào hoạt động cốt lõi – sản xuất và mở rộng thị trường.

Những chuyển biến tích cực không chỉ thể hiện ở phía doanh nghiệp, mà còn được phản ánh qua các con số kinh tế. Tại Gia Lai, một trong những vùng trọng điểm về sản xuất cà phê của cả nước, hoạt động xuất khẩu vẫn duy trì đà tăng trưởng ấn tượng.

Chỉ riêng tháng 1/2026, kim ngạch xuất khẩu các mặt hàng nông sản của tỉnh ước đạt hơn 190 triệu USD, trong đó mặt hàng cà phê chiếm tới hơn 80%. Đây là minh chứng cho thấy khi dòng vốn được khơi thông, hoạt động sản xuất và xuất khẩu có điều kiện “tăng tốc”.

Cơ quan thuế địa phương cũng ghi nhận những tín hiệu khả quan. Trong hai tháng đầu năm 2026, tổng thu nội địa gần 7.900 tỷ đồng, tăng mạnh so với cùng kỳ năm trước. Điều này cho thấy, việc giảm áp lực cho doanh nghiệp không đồng nghĩa với thất thu ngân sách, mà ngược lại, còn góp phần mở rộng “chiếc bánh” kinh tế.

Doanh nghiệp như được “cởi trói”, không chỉ giảm chi phí mà còn có thêm dư địa để nâng cao năng lực cạnh tranh.

Theo đánh giá của tỉnh Gia Lai, quy định mới đã góp phần tháo gỡ khó khăn, tạo môi trường thuận lợi hơn cho doanh nghiệp hoạt động, từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế một cách bền vững.

Câu chuyện điều chỉnh thuế GTGT đối với nông sản không chỉ là thay đổi đơn lẻ, mà phản ánh xu hướng hoàn thiện cơ chế chính sách theo hướng linh hoạt, thực tiễn và đồng hành cùng doanh nghiệp.

Trong bối cảnh Việt Nam ngày càng hội nhập sâu rộng vào kinh tế toàn cầu, việc xây dựng một môi trường kinh doanh thuận lợi, minh bạch và cạnh tranh là yếu tố then chốt. Những chính sách “đúng và trúng” sẽ không chỉ giúp doanh nghiệp vượt qua khó khăn trước mắt, mà còn tạo nền tảng cho sự phát triển dài hạn.

Có thể nói, mỗi quyết sách hợp lý giống như một cánh cửa được mở ra đúng lúc, không chỉ giúp dòng vốn lưu thông, mà còn khơi dậy niềm tin và động lực cho cộng đồng doanh nghiệp. Và khi doanh nghiệp “khỏe”, nền kinh tế sẽ vững vàng hơn trên hành trình hội nhập và phát triển.