Đông Nam Á đối mặt khoảng trống vốn hạ tầng 264 tỷ USD mỗi năm

Báo cáo ước tính, nhu cầu đầu tư hạ tầng của khu vực bình quân khoảng 476 tỷ USD mỗi năm, tương đương 8,7% GDP toàn khu vực. Trong khi đó, với mức đầu tư hiện tại, ngân sách chính phủ chỉ có thể đáp ứng khoảng 45% tổng nhu cầu, để lại khoảng trống tài chính ước tính 264 tỷ USD mỗi năm.

Chủ tịch ADB Masato Kanda nhận định, triển vọng tăng trưởng của Đông Nam Á phụ thuộc đáng kể vào những công trình hạ tầng được xây dựng trong tương lai. Các nhà máy cần nguồn cung điện ổn định, doanh nghiệp cần những phương thức tiếp cận thị trường nhanh chóng và an toàn hơn. Do đó, các khoản đầu tư hạ tầng cần được triển khai theo hướng tạo ra lợi ích lâu dài, đồng thời bảo đảm chất lượng và tính bền vững của dự án.

Năng lượng và giao thông chiếm phần lớn nhu cầu vốn đầu tư

Theo ADB, điện năng và giao thông là hai lĩnh vực chiếm tới 85% tổng nhu cầu đầu tư hạ tầng của Đông Nam Á, với nhu cầu vốn lần lượt khoảng 3.600 tỷ USD và 2.500 tỷ USD đến năm 2040.

Đối với lĩnh vực năng lượng, nhu cầu đầu tư tập trung vào mở rộng năng lực sản xuất điện, hệ thống truyền tải và lưu trữ năng lượng, trong đó có các kết nối xuyên biên giới thuộc Sáng kiến Lưới điện ASEAN. Việc tăng cường kết nối điện khu vực không chỉ góp phần bảo đảm an ninh năng lượng, thúc đẩy sử dụng năng lượng sạch mà còn giúp các nền kinh tế giảm mức độ dễ tổn thương trước những biến động của nguồn cung toàn cầu.

Trong lĩnh vực giao thông, nhu cầu đầu tư đường bộ chiếm tỷ trọng lớn nhất, với gần 2.000 tỷ USD. Trong khi đó, đường sắt và hàng không là những lĩnh vực có nhu cầu vốn tăng nhanh. ADB cho rằng, phát triển mạng lưới giao thông tích hợp và kết nối xuyên biên giới sẽ góp phần giảm chi phí logistics, nâng cao năng lực cạnh tranh của Đông Nam Á trên thị trường toàn cầu.

Bên cạnh đó, hạ tầng số cũng cần khoảng 584 tỷ USD đầu tư, tập trung vào mạng lưới băng thông rộng và trung tâm dữ liệu. Đây được xem là nền tảng quan trọng để tăng cường kết nối số, cải thiện năng suất và năng lực cạnh tranh, đồng thời hỗ trợ triển khai Hiệp định khung kinh tế số ASEAN.

Lĩnh vực y tế cần thêm khoảng 227 tỷ USD đến năm 2040, bao gồm đầu tư xây dựng khoảng 49.000 cơ sở y tế mới, phần lớn là các cơ sở chăm sóc sức khỏe ban đầu. Các khoản đầu tư này được kỳ vọng góp phần củng cố hệ thống y tế và nâng cao khả năng ứng phó của khu vực trước những tình huống khẩn cấp trong tương lai.

Huy động vốn tư nhân là yêu cầu cấp thiết

Trước quy mô nhu cầu đầu tư lớn trong khi nguồn lực ngân sách còn hạn chế, ADB xác định việc thu hút vốn tư nhân là yếu tố quan trọng để thu hẹp khoảng trống tài chính hạ tầng của khu vực.

Tuy nhiên, một trong những trở ngại lớn hiện nay là tình trạng thiếu các dự án được chuẩn bị đầy đủ, có khả năng đáp ứng yêu cầu của nhà đầu tư. Vì vậy, ADB khuyến nghị các quốc gia ASEAN cần nâng cao chất lượng công tác chuẩn bị dự án, xây dựng môi trường pháp lý có tính dự báo và bảo đảm tính minh bạch trong hoạt động đấu thầu, lựa chọn nhà đầu tư.

Đối với Việt Nam, những khuyến nghị của ADB có ý nghĩa thiết thực trong bối cảnh nhu cầu đầu tư hạ tầng ngày càng lớn. Theo ước tính của WB, Việt Nam cần khoảng 320 tỷ USD đầu tư hạ tầng trong giai đoạn 2026-2030, tập trung vào giao thông, năng lượng và logistics. Riêng lĩnh vực điện, nhu cầu vốn phát triển nguồn điện và lưới điện truyền tải trong giai đoạn này ước tính khoảng 136,3 tỷ USD theo Điều chỉnh Quy hoạch điện VIII.

Quy mô vốn lớn đặt ra yêu cầu Việt Nam phải đa dạng hóa các kênh huy động, tăng cường sự tham gia của khu vực tư nhân thông qua PPP, đồng thời phát triển thị trường trái phiếu và các công cụ tài chính xanh. Bên cạnh đó, việc nâng cao chất lượng chuẩn bị dự án, minh bạch hóa cơ chế phân chia rủi ro sẽ góp phần thu hút nhà đầu tư trong và ngoài nước, giảm áp lực cung ứng vốn dài hạn lên hệ thống ngân hàng và ngân sách nhà nước.