An ninh năng lượng trước phép thử tăng trưởng hai con số

Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn phát biểu tại diễn đàn

Vượt qua cú sốc năng lượng

Ngày 10/11, tại Hà Nội, Bộ Công Thương tổ chức Diễn đàn An ninh năng lượng quốc gia năm 2026 và công bố Báo cáo An ninh năng lượng quốc gia Việt Nam 2026.

Phát biểu tại diễn đàn, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn nhấn mạnh, Đại hội XIV của Đảng đặt mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên trong giai đoạn 2026 - 2030. Đây là mục tiêu đầy tham vọng, đòi hỏi năng lượng phải đi trước một bước, bởi tự chủ năng lượng chính là nền tảng của tự chủ kinh tế.

Theo Thứ trưởng, Nghị quyết số 70-NQ/TW đã xác lập những mục tiêu định lượng rõ ràng đến năm 2030. Cụ thể, tổng cung năng lượng sơ cấp dự kiến đạt khoảng 150 - 170 triệu tấn dầu quy đổi; tổng công suất các nguồn điện khoảng 183 - 236 GW hoặc cao hơn tùy theo nhu cầu hệ thống; tổng sản lượng điện khoảng 560 - 624 tỷ kWh. Đồng thời, các cơ sở lọc dầu phải đáp ứng tối thiểu 70% nhu cầu xăng dầu trong nước, dự trữ xăng dầu đạt khoảng 90 ngày nhập ròng.

"Đây là những cam kết chính trị của toàn ngành, là thước đo trực tiếp kết quả công tác chỉ đạo, điều hành", ông Nguyễn Việt Sơn nhấn mạnh.

Nhìn lại năm 2026, Báo cáo An ninh năng lượng quốc gia Việt Nam 2026 đánh giá đây là năm hệ thống năng lượng Việt Nam phải đối mặt với cú sốc lớn nhất trong nhiều thập kỷ. Eo biển Hormuz bị phong tỏa khoảng sáu tháng, khiến chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu chịu sức ép nghiêm trọng, giá dầu Brent có thời điểm tăng lên 118,35 USD/thùng.

Trong nước, nắng nóng lịch sử cùng hiện tượng El Niño đẩy nhu cầu điện lên mức kỷ lục, trong khi sản lượng thủy điện cả năm thấp hơn năm 2025 khoảng 18,5 tỷ kWh. Sự cộng hưởng giữa biến động địa chính trị, rủi ro nguồn cung và thời tiết cực đoan đặt hệ thống năng lượng trước phép thử đặc biệt khắc nghiệt.

Đáng chú ý, trong 177 quốc gia được báo cáo khảo sát, tính đến ngày 9/11/2026, có 102 nước, tương đương 57,6%, gặp khó khăn về năng lượng. Chỉ 13 quốc gia duy trì được trạng thái ổn định, trong đó có Việt Nam.

Kết quả này cho thấy khả năng chống chịu của hệ thống năng lượng trong nước đã được cải thiện, song không đồng nghĩa những rủi ro đã được loại bỏ. Theo báo cáo, dưới sự lãnh đạo của Bộ Chính trị, Ban Bí thư, sự đồng hành của Quốc hội, sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ cùng sự vào cuộc của các bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp, nhiều điểm nghẽn thể chế từng bước được tháo gỡ. Nhờ đó, Việt Nam giữ vững ba trụ cột quan trọng: cung ứng điện, nguồn cung xăng dầu và ổn định giá năng lượng.

Trước hết, hệ thống điện quốc gia bảo đảm cung ứng đủ điện trong một năm đặc biệt khó khăn. Công suất cực đại lập kỷ lục 57.537 MW ngày 24/6/2026. Hệ thống vượt qua ba đợt nắng nóng cực đoan mà không phải thực hiện cắt điện luân phiên. Sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu trong chín tháng tăng 9,4%, ước cả năm đạt 356,2 tỷ kWh, tăng trên 10%.

Đối với thị trường xăng dầu, dù tuyến vận tải chiến lược bị phong tỏa, nguồn cung trong nước vẫn được duy trì. Hai cơ sở lọc dầu vận hành vượt công suất thiết kế; nguồn dầu thô đầu vào được đa dạng hóa từ một lên hơn mười loại. Việt Nam chưa để xảy ra tình trạng thiếu hụt xăng dầu và chưa phải sử dụng nguồn dự trữ quốc gia.

Các đại biểu công bố Báo cáo An ninh năng lượng quốc gia Việt Nam

Cùng với bảo đảm nguồn cung, việc kiểm soát giá năng lượng cũng được xác định là nhiệm vụ quan trọng nhằm hạn chế tác động đến sản xuất, kinh doanh và đời sống người dân. Nhà nước đã dành trên 64.000 tỷ đồng cho các chính sách giảm thuế, phí xăng dầu và tạm ứng Quỹ bình ổn giá. Nhờ đó, giá xăng bán lẻ trong nước ngày 26/10/2026 chỉ bằng khoảng 63% mức bình quân thế giới.

Tuy nhiên, báo cáo cũng chỉ ra những điểm yếu mang tính cơ cấu cần sớm khắc phục. Tỷ lệ nhập khẩu ròng năng lượng đã lên 43,9% tổng cung năng lượng sơ cấp năm 2025. Dự trữ xăng dầu mới đạt khoảng 60 ngày nhập ròng, thấp hơn mục tiêu 90 ngày; dầu thô chưa có dự trữ quốc gia. Trong khi đó, phụ tải miền Bắc tăng nhanh, nhiều dự án nguồn điện và lưới điện vẫn gặp vướng mắc về cơ chế, mặt bằng và vốn.

Áp lực trong những năm tiếp theo được dự báo không nhỏ. Năm 2027 sẽ khó khăn, năm 2028 còn khó khăn hơn khi nhu cầu điện tiếp tục tăng khoảng 10% trên nền cao của năm 2026, trong khi các nguồn điện nền mới chưa kịp đưa vào vận hành. Công suất cực đại miền Bắc được dự báo tiếp tục tăng cao trong năm 2027 và năm 2028.

Tăng tốc đầu tư, đa dạng hóa nguồn cung năng lượng

Trước áp lực gia tăng nhu cầu, nhiệm vụ bảo đảm cung ứng điện đang đặt ra yêu cầu lớn đối với các doanh nghiệp chủ lực, đặc biệt là Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN).

Ông Nguyễn Tài Anh, Phó tổng giám đốc EVN, cho biết tại Quyết định số 1501/QĐ-TTg ngày 6/8/2026, Thủ tướng Chính phủ giao EVN giữ vững vai trò trụ cột trong bảo đảm an ninh cung ứng điện cho nền kinh tế tăng trưởng hai con số. Quan điểm xuyên suốt của Tập đoàn là điện phải thực sự đi trước một bước. Vì vậy, EVN luôn chủ động xây dựng các kịch bản và chuẩn bị giải pháp từ sớm, phối hợp với các đơn vị trong và ngoài Tập đoàn để bảo đảm cung ứng điện.

Thực tế năm 2026 cho thấy sức ép phụ tải ngày càng lớn. Trong 10 tháng đầu năm, điện thương phẩm tăng 9,84%, lần đầu tiên đạt mức xấp xỉ tốc độ tăng trưởng GDP. Trong đó, nhóm thương mại, dịch vụ tăng 13,8%; nhóm quản lý và tiêu dùng dân cư tăng 9,91%; nhóm công nghiệp, xây dựng tăng 8,84%.

Đáng lưu ý, riêng tháng 5 và tháng 6, phụ tải miền Bắc tăng lần lượt 14,7% và 17,5%. Công suất cực đại toàn hệ thống đạt 57.537 MW ngày 24/6/2026, tăng 12,6%; miền Bắc đạt 30.279 MW, tăng 14,3%, tiệm cận giới hạn vận hành an toàn về ổn định điện áp. Ước cả năm 2026, sản lượng điện toàn hệ thống đạt khoảng 355 - 358 tỷ kWh, tăng 10 - 11% so với năm 2025.

Quang cảnh diễn đàn

Theo ông Nguyễn Tài Anh, nhờ chuẩn bị các giải pháp từ sớm, EVN và các đơn vị đã bảo đảm cung ứng điện cho phát triển kinh tế - xã hội và sinh hoạt của nhân dân. Các giải pháp được triển khai đồng bộ, từ bảo đảm nhiên liệu, nâng cao khả dụng các tổ máy, tăng cường nhập khẩu điện, lắp đặt tụ bù và pin lưu trữ, đến phối hợp chặt chẽ với NSMO trong điều hành hệ thống. Qua đó, hệ thống vượt qua giai đoạn căng thẳng của các tháng cao điểm mùa khô, đồng thời bảo đảm cấp điện an toàn cho những sự kiện lớn của đất nước.

"Đến thời điểm này, có thể khẳng định hệ thống điện quốc gia sẽ bảo đảm cung ứng đủ điện cho cả năm 2026, hoàn thành nhiệm vụ mà Chính phủ và Bộ Công Thương đã giao", ông Tài Anh cho biết.

Để đáp ứng nhu cầu trong dài hạn, EVN xác định đầu tư phát triển nguồn và lưới điện là nhiệm vụ trọng tâm. Giai đoạn 2021 - 2025, tổng giá trị đầu tư toàn Tập đoàn đạt 492.483 tỷ đồng, bằng 102,8% kế hoạch 5 năm. Riêng năm 2025, giá trị đầu tư đạt 125.200 tỷ đồng, bằng 114% kế hoạch. Trong 9 tháng năm 2026, khối lượng đầu tư đạt 86.960 tỷ đồng, bằng 70,4% kế hoạch; EVN phấn đấu hoàn thành kế hoạch cả năm là 123.560 tỷ đồng.

Đáng chú ý, giai đoạn 2026 - 2030, Chiến lược phát triển EVN xác định tổng vốn đầu tư khoảng 830.000 tỷ đồng, bình quân 166.000 tỷ đồng mỗi năm. Đây là quy mô đầu tư lớn nhất từ trước đến nay, thể hiện quyết tâm dành nguồn lực cao nhất cho nhiệm vụ bảo đảm điện.

Tuy nhiên, theo đại diện EVN, để hiện thực hóa kế hoạch này, cần tiếp tục hoàn thiện đồng bộ pháp luật, cơ chế, chính sách về điện lực, có tính đến đặc thù của các dự án năng lượng. EVN đề xuất cho phép giao doanh nghiệp nhà nước có năng lực triển khai những dự án nguồn điện quan trọng, cấp bách hoặc chưa lựa chọn được nhà đầu tư.

Bên cạnh đó, cần tăng cường kiểm tra, giám sát và đôn đốc tiến độ các dự án nguồn điện theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh. Trong giai đoạn 2026 - 2030, các dự án do chủ đầu tư ngoài EVN cần đưa vào vận hành khoảng 85.000 MW. Những chủ đầu tư để dự án chậm tiến độ kéo dài cần được xem xét thay thế nhằm tránh ảnh hưởng đến cân đối cung cầu điện.

Một kiến nghị khác là xây dựng cơ chế giá truyền tải điện ở mức hợp lý, tạo sức hút đối với các thành phần kinh tế tham gia đầu tư lưới truyền tải theo Luật Điện lực năm 2024. Điều này không chỉ giảm áp lực vốn cho EVN và EVNNPT mà còn góp phần huy động thêm nguồn lực xã hội phát triển hạ tầng điện.

Ở lĩnh vực dầu khí, việc phát triển chuỗi khí - điện được xem là hướng đi quan trọng để đa dạng hóa nguồn cung và bổ sung nguồn điện nền. Ông Phạm Gia Minh, Phó trưởng ban Thăm dò Khai thác Dầu khí, Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (Petrovietnam), cho biết định hướng tại Nghị quyết số 70-NQ/TW và Quy hoạch điện VIII điều chỉnh đang mở ra cơ hội phát triển mạnh hạ tầng và các dự án điện LNG nhập khẩu.

Petrovietnam cùng các đơn vị thành viên như PV GAS, PV Power có điều kiện tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, từ thu gom, vận chuyển khí tự nhiên, nhập khẩu LNG, phân phối khí đến vận hành nhà máy điện khí. Đây là cơ sở để doanh nghiệp phát huy vai trò trong bảo đảm nguồn cung năng lượng phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số.

Hiện Petrovietnam cùng các đối tác đang đẩy nhanh tiến độ những chuỗi dự án điện khí lớn. Trong đó, dự án khí Lô B được phấn đấu đưa vào khai thác trong quý III/2027. Khi đạt giai đoạn bình ổn, dự án dự kiến cung cấp khoảng 5,06 tỷ mét khối khí thô mỗi năm cho các hộ tiêu thụ điện hạ nguồn khu vực Tây Nam Bộ.

Trong khi đó, mỏ khí Cá Voi Xanh dự kiến có thể đưa vào khai thác từ quý IV/2030. Khi vận hành ổn định, dự án dự kiến cung cấp khoảng 7 tỷ mét khối khí thô mỗi năm cho các hộ tiêu thụ điện hạ nguồn khu vực miền Trung.

Song song với phát triển các dự án khí, Petrovietnam đặt mục tiêu gia tăng trữ lượng khoảng 15 - 20 triệu tấn quy dầu mỗi năm trong giai đoạn 2026 - 2030. Trong đó, gia tăng trữ lượng trong nước đạt 13 - 17 triệu tấn/năm, ở nước ngoài khoảng 2 - 3 triệu tấn/năm.

Về sản lượng khai thác, mục tiêu giai đoạn 2026 - 2030 đạt khoảng 15 - 20 triệu tấn quy dầu/năm. Cơ cấu gồm sản lượng dầu trong nước khoảng 7 - 9,2 triệu tấn/năm, sản lượng dầu ở nước ngoài đạt 1,4 - 1,8 triệu tấn/năm và sản lượng khí trong nước đạt 7 - 11 tỷ mét khối/năm.

Bên cạnh nhiệt điện khí, điện gió ngoài khơi cũng được xác định là nguồn năng lượng có tiềm năng đóng góp lớn cho hệ thống điện trong dài hạn. Theo ông Trần Hoài Trang, Phó cục trưởng Cục Điện lực, Bộ Công Thương, Quy hoạch điện VIII điều chỉnh tại Quyết định số 768/QĐ-TTg ngày 15/4/2025 đặt mục tiêu công suất điện gió ngoài khơi phục vụ nhu cầu điện trong nước đạt khoảng 6.000 - 17.000 MW vào giai đoạn 2030 - 2035, định hướng đạt khoảng 113.000 - 139.000 MW vào năm 2050.

Không chỉ phục vụ sản xuất điện, nguồn năng lượng này còn mở ra dư địa phát triển các ngành công nghiệp năng lượng mới, đặc biệt là sản xuất hydrogen xanh, amoniac xanh và những dạng năng lượng sạch khác.

Tuy nhiên, theo ông Trang, thách thức hiện nay không chỉ nằm ở việc hoàn thiện quy định pháp luật mà còn ở khâu tổ chức thực hiện. Để các dự án được triển khai hiệu quả, cần bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật, xây dựng môi trường đầu tư minh bạch, ổn định, có khả năng dự báo, đồng thời tăng cường phối hợp liên ngành và bảo đảm thống nhất quy hoạch.

Việc phát triển điện gió ngoài khơi đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước, doanh nghiệp và đối tác quốc tế. Trong đó, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thể chế, hoàn thiện chính sách và tạo môi trường đầu tư thuận lợi; doanh nghiệp trực tiếp đầu tư, phát triển dự án, đổi mới công nghệ; còn đối tác quốc tế có thể đóng góp nguồn vốn, công nghệ, kinh nghiệm quản lý và phát triển chuỗi cung ứng.

Về phía cơ quan quản lý, Cục Điện lực sẽ tiếp tục tham mưu hoàn thiện cơ chế, chính sách; phối hợp với các bộ, ngành, địa phương hướng dẫn và tháo gỡ khó khăn thuộc lĩnh vực điện lực. Đồng thời, thúc đẩy triển khai quy hoạch, phát triển đồng bộ nguồn và lưới điện, tạo điều kiện thuận lợi cho các dự án năng lượng tái tạo và điện gió ngoài khơi.