Hợp nhất Chương trình Mục tiêu Quốc gia: Bước đi đột phá cho phát triển nông nghiệp, nông thôn

Kỳ vọng hợp nhất chương trình nông thôn mới, giảm nghèo bền vững

Giải ngân vốn cho Chương trình Mục tiêu Quốc gia

Sau 5 năm triển khai, hai chương trình mục tiêu quốc gia: Xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021-2025 đã đạt nhiều kết quả tích cực, toàn diện.

Trong giai đoạn 2021-2025, Việt Nam đã và đang triển khai hiệu quả các Chương trình Mục tiêu Quốc gia (MTQG) về xây dựng nông thôn mới (NTM) và Giảm nghèo bền vững, với sự tham gia của nhiều nguồn lực khác nhau, từ ngân sách trung ương đến các nguồn lực huy động trong và ngoài nước.

Theo ông Ngô Trường Sơn - Chánh Văn phòng Điều phối nông thôn mới Trung ương, tổng vốn ngân sách trung ương hỗ trợ Chương trình NTM giai đoạn 2021-2025 đạt gần 41.265 tỷ đồng. Khoảng 847 tỷ đồng được phân bổ cho các bộ, ngành trung ương để quản lý và triển khai các nhiệm vụ chung. Phần lớn, hơn 40.417 tỷ đồng, được cấp cho 47 tỉnh để đầu tư trọng tâm vào các tiêu chí NTM, ưu tiên các địa phương không tự cân đối ngân sách.

Về tình hình giải ngân, tính đến tháng 4/2025, tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công năm 2025 đạt 29,3%, vốn sự nghiệp đạt 6,4%. Nhìn chung giai đoạn 2021-2024, tỷ lệ giải ngân vốn ngân sách trung ương đạt khoảng 80,6%.

Đáng chú ý, tổng nguồn lực huy động cho NTM đến tháng 5/2025 đã lên tới khoảng 3.703 nghìn tỷ đồng. Trong đó, vốn tín dụng chiếm tỷ trọng lớn nhất với khoảng 60,8%, tiếp theo là đóng góp từ doanh nghiệp và cộng đồng (23,1%). Vốn ngân sách trung ương chỉ chiếm một phần nhỏ, khoảng 1,1%, cho thấy vai trò quan trọng của các nguồn vốn xã hội hóa.

Đối với giảm nghèo bền vững, chương trình MTQG Giảm nghèo bền vững nhận tổng vốn ngân sách trung ương được giao giai đoạn 2021-2025 là gần 44.608 tỷ đồng.

Tính đến tháng 3/2025, tỷ lệ giải ngân vốn ngân sách trung ương giai đoạn 2021-2024 đạt 78,94%. Đối với riêng năm 2025 (tính đến tháng 4), tiến độ giải ngân nhìn chung còn chậm, nhất là vốn sự nghiệp. Vốn đầu tư phát triển giao năm 2025 giải ngân đạt khoảng 26,8% kế hoạch, vốn sự nghiệp giải ngân đạt khoảng 6,1% so với dự toán được giao.

Tổng nguồn lực huy động cho Chương trình Giảm nghèo bền vững bao gồm gần 44.608 tỷ đồng vốn ngân sách trung ương, khoảng 2.883 tỷ đồng vốn ngân sách địa phương và gần 8.904 tỷ đồng để thực hiện Chương trình, trong đó có 7.129 tỷ đồng vốn lồng ghép và 1.774 tỷ đồng huy động từ người dân và cộng đồng (trong đó 493 tỷ đồng tiền mặt và 1.281 tỷ đồng huy động bằng ngày công và hiện vật quy đổi).

Hóa giải chồng chéo, gia tăng hiệu quả đầu tư

Các Chương trình xây dựng NTM và Giảm nghèo bền vững là chủ trương lớn, đúng đắn của Đảng và Nhà nước, góp phần đổi mới tư duy phát triển nông thôn theo hướng đa chiều, toàn diện, gắn kết sản xuất, đời sống, môi trường và xã hội.

Trong giai đoạn 2021-2025, hai Chương trình này đã tiếp cận các xu thế hiện đại, hướng tới phát triển bền vững, tích hợp các nội dung như chuyển đổi số, kinh tế xanh, bảo vệ môi trường, bình đẳng giới, du lịch nông thôn, và giáo dục nghề nghiệp. Điều này thể hiện sự phù hợp với cam kết quốc tế về SDGs và thúc đẩy vai trò của phụ nữ.

Các phong trào thi đua như "Cả nước chung sức xây dựng NTM" đã khơi dậy tinh thần chủ động, sáng tạo của người dân, với hàng triệu hộ dân hiến đất, đóng góp công sức. Các tổ chức đoàn thể cũng tích cực tham gia vận động, giám sát, nâng cao tính minh bạch và hiệu quả.

Tuy nhiên, việc nâng cao chất lượng xã NTM và các mô hình giảm nghèo vẫn còn thiếu bền vững, chưa thực sự gắn với điều kiện thực tế và văn hóa địa phương. Nhiều vùng sâu, vùng xa còn thiếu hạ tầng thiết yếu và dịch vụ cơ bản. Năng lực cán bộ cấp xã, đặc biệt ở vùng khó khăn, còn hạn chế, dẫn đến tình trạng "sợ sai", né tránh trách nhiệm. Một bộ phận người dân vẫn còn thụ động trong tham gia Chương trình.

Trước những tồn tại trên, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất hợp nhất hai Chương trình Mục tiêu Quốc gia về Xây dựng NTM và Giảm nghèo bền vững thành một chương trình thống nhất trong giai đoạn 2026 - 2035. Đây là một bước đi chiến lược, được kỳ vọng sẽ tạo ra những chuyển biến mạnh mẽ và toàn diện trong công cuộc phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn Việt Nam.

Việc tích hợp hai chương trình sẽ tránh được sự chồng chéo về nguồn lực, cơ chế, chính sách và bộ máy thực hiện, vốn là những thách thức không nhỏ trong giai đoạn vừa qua. Nguồn lực đầu tư công sẽ được sử dụng hiệu quả hơn, tập trung hơn vào những mục tiêu cốt lõi. Đồng thời, việc hợp nhất cũng thúc đẩy các giải pháp liên ngành, xuyên suốt từ hạ tầng, sản xuất, sinh kế đến phúc lợi xã hội.

Điều này có nghĩa là chúng ta sẽ không còn nhìn nhận giảm nghèo chỉ là hỗ trợ tài chính đơn thuần, hay xây dựng nông thôn mới chỉ là bê tông hóa đường làng, ngõ xóm. Thay vào đó, một cách tiếp cận tổng thể sẽ được ưu tiên, với các giải pháp tích hợp từ việc hỗ trợ bà con phát triển sản xuất, nâng cao thu nhập, đến việc đảm bảo an sinh xã hội, chăm sóc sức khỏe, giáo dục và bảo vệ môi trường.

Ông Võ Văn Hưng - Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho rằng, việc hợp nhất hai chương trình không chỉ là bước đi chiến lược để nâng cao hiệu quả đầu tư công, tinh gọn bộ máy, mà còn thể hiện rõ quan điểm phát triển: Lấy người dân làm trung tâm, cộng đồng làm nền tảng. Đây là kim chỉ nam cho mọi hoạt động. Mục tiêu cuối cùng không phải là những con số đạt chuẩn, mà là đời sống của người dân được nâng lên rõ rệt, họ thực sự là chủ thể của quá trình phát triển, được tham gia, được thụ hưởng và được đóng góp vào sự thịnh vượng chung.