Hydrogen xanh trước cơ hội bứt phá, chờ cú hích từ chính sách

Quang cảnh diễn đàn

Hydrogen xanh mở ra dư địa mới cho chuyển dịch năng lượng

Phát biểu tại Diễn đàn Năng lượng Hydrogen và Tương lai công nghiệp không phát thải ngày 29/7, TS. Mai Duy Thiện - Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam (VCEA) cho rằng, biến đổi khí hậu đang là một trong những thách thức lớn nhất đối với sự phát triển của nhân loại, trong đó Việt Nam thuộc nhóm quốc gia chịu tác động nặng nề. Cùng với yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng, giảm phát thải khí nhà kính và phát triển kinh tế xanh, việc tìm kiếm các nguồn năng lượng sạch, bền vững trở thành nhiệm vụ cấp thiết.

Theo TS. Mai Duy Thiện, hydrogen xanh được xem là giải pháp chiến lược của quá trình chuyển đổi năng lượng toàn cầu khi có khả năng thay thế nhiên liệu hóa thạch trong nhiều lĩnh vực khó giảm phát thải như công nghiệp nặng, giao thông, sản xuất điện và hóa chất. Đồng thời, lĩnh vực này còn mở ra cơ hội hình thành hệ sinh thái công nghiệp mới, thúc đẩy đổi mới công nghệ và tạo động lực tăng trưởng dài hạn.

Định hướng này đã được cụ thể hóa tại Quyết định 165/QĐ-TTg ngày 7/2/2024 của Thủ tướng Chính phủ về Chiến lược phát triển năng lượng hydrogen đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Chiến lược đặt mục tiêu xây dựng hệ sinh thái hydrogen đồng bộ từ sản xuất, lưu trữ, vận chuyển, phân phối đến sử dụng, từng bước đưa Việt Nam trở thành quốc gia có năng lực cạnh tranh trong chuỗi giá trị hydrogen khu vực và thế giới.

Theo ông Nguyễn Ngọc Hiếu, đại diện Vụ Dầu khí và Than (Bộ Công Thương), Việt Nam hiện sản xuất khoảng 500.000 tấn hydrogen mỗi năm, nhưng chủ yếu là hydrogen xám và hydrogen nâu được sản xuất từ nhiên liệu hóa thạch để phục vụ ngành sản xuất phân đạm và lọc hóa dầu.

Trong khi đó, hydrogen xanh mới ở giai đoạn khởi động. Nhiều nhà đầu tư đã đề xuất các dự án tại Trà Vinh, Bến Tre, Bạc Liêu, Quảng Bình..., song hầu hết vẫn đang trong quá trình chuẩn bị đầu tư.

Hydrogen hiện cũng chưa được sử dụng rộng rãi trong nền kinh tế. Ngoài các lĩnh vực truyền thống, chỉ khoảng 0,5% sản lượng được ứng dụng trong ngành thép, điện tử và chế biến thực phẩm. Việc vận chuyển chủ yếu thực hiện dưới dạng khí nén bằng xe bồn hoặc bình áp lực, còn hoạt động xuất khẩu hydrogen vẫn chưa hình thành.

Để tạo nền tảng phát triển thị trường, Chính phủ đã giao nhiều nhiệm vụ cho các bộ, ngành. Bộ Công Thương tiếp tục hoàn thiện Luật Hóa chất (sửa đổi), Luật Điện lực và nghiên cứu cơ chế ưu đãi đầu tư, giá điện cho sản xuất hydrogen. Bộ Xây dựng xây dựng chương trình chuyển đổi năng lượng xanh và bổ sung quy định sử dụng hydrogen trong lĩnh vực giao thông. Bộ Tài chính nghiên cứu các chính sách thuế, tín dụng xanh và ưu đãi vốn vay, trong khi Bộ Nông nghiệp và Môi trường xem xét ứng dụng hydrogen như giải pháp thay thế nhiên liệu hóa thạch trong sản xuất nông nghiệp.

Theo ông Nguyễn Ngọc Hiếu, việc hoàn thiện khung chính sách sẽ là điều kiện tiên quyết để thu hút đầu tư, hình thành thị trường hydrogen xanh và hiện thực hóa mục tiêu chuyển dịch năng lượng của Việt Nam.

Tháo gỡ "nút thắt" để hình thành ngành công nghiệp hydrogen

Theo PGS.TS. Phạm Hoàng Lương, Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam (VCEA), giảng viên cao cấp Đại học Bách khoa Hà Nội, Việt Nam sở hữu nhiều lợi thế để phát triển hydrogen xanh nhờ nguồn năng lượng tái tạo dồi dào. Miền Trung và Nam Trung Bộ có tiềm năng lớn về điện mặt trời quy mô lớn; khu vực duyên hải miền Trung và Đồng bằng sông Cửu Long có tốc độ gió trung bình 8-10 m/s, phù hợp phát triển điện gió. Đặc biệt, theo đánh giá của World Bank, tiềm năng điện gió ngoài khơi của Việt Nam có thể đạt tới 600 GW.

PGS.TS. Phạm Hoàng Lương phát biểu tại diễn đàn

Tuy nhiên, ngành hydrogen trong nước vẫn đang ở giai đoạn khởi đầu. Khoảng 500.000 tấn hydrogen được sản xuất hằng năm đều là hydrogen xám hoặc hydrogen đen, chủ yếu từ than tại các nhà máy Đạm Bắc Giang, Đạm Ninh Bình hoặc từ khí tự nhiên tại Đạm Phú Mỹ và Đạm Cà Mau.

Đến nay, Việt Nam vẫn chưa có dự án hydrogen xanh quy mô thương mại. Dự án thí điểm đáng chú ý nhất là Edeflow tại Long An với quy mô 1 MW, sử dụng công nghệ điện phân kiềm trên cơ sở hợp tác giữa Việt Nam, Đức và Pháp.

Theo Chiến lược phát triển năng lượng hydrogen, Việt Nam đặt mục tiêu sản xuất 100.000-500.000 tấn hydrogen phát thải thấp mỗi năm vào năm 2030 và nâng lên 10-20 triệu tấn/năm vào năm 2050, từng bước hình thành ngành công nghiệp hydrogen xanh phục vụ mục tiêu phát thải ròng bằng "0".

Để hiện thực hóa mục tiêu này, PGS.TS. Phạm Hoàng Lương cho rằng cần sớm tháo gỡ ba điểm nghẽn lớn. Trước hết là hạ tầng truyền tải và kết nối. Việc phát triển hydrogen xanh đòi hỏi hệ thống lưới điện xanh đồng bộ cùng hạ tầng lưu trữ năng lượng quy mô lớn, đủ khả năng đáp ứng nhu cầu sản xuất và phân phối.

Thứ hai là năng lực công nghệ. Việt Nam cần từng bước làm chủ công nghệ điện phân, thiết bị sản xuất hydrogen và đẩy mạnh đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao để giảm phụ thuộc vào công nghệ nhập khẩu.

Thứ ba là hoàn thiện khung pháp lý, bao gồm hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và cơ chế giá phù hợp đối với hydrogen phát thải thấp. Đây là điều kiện quan trọng để tạo niềm tin cho nhà đầu tư và thúc đẩy thị trường phát triển.

Ở góc độ quản lý nhà nước, ông Nguyễn Ngọc Hiếu cho biết, mặc dù định hướng phát triển hydrogen đã được xác lập, song cơ chế, chính sách hiện nay vẫn chưa đủ hấp dẫn để tạo bước đột phá.

Trong thời gian tới, Bộ Công Thương sẽ tập trung đề xuất các chính sách ưu đãi đầu tư ở mức cao nhất đối với dự án hydrogen xanh; xây dựng hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn trong sản xuất, lưu trữ và vận chuyển hydrogen; thúc đẩy nghiên cứu, phát triển (R&D), chuyển giao công nghệ; đồng thời triển khai các chính sách kích cầu sử dụng hydrogen trong sản xuất điện và công nghiệp nặng.

Theo ông Nguyễn Ngọc Hiếu, khi hành lang pháp lý được hoàn thiện cùng các cơ chế ưu đãi đủ mạnh, hydrogen xanh sẽ có điều kiện thu hút dòng vốn đầu tư trong và ngoài nước, từng bước hình thành thị trường quy mô lớn, góp phần thúc đẩy chuyển dịch năng lượng, nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế và hiện thực hóa mục tiêu phát triển xanh, bền vững của Việt Nam.