Khơi thông nguồn lực phát triển hạ tầng năng lượng

Phát triển điện gió là một trong những ưu tiên hàng đầu đảm bảo an ninh năng lượng cũng như phát thải thấp

Phát biểu khai mạc, ông Trần Văn Tùng, Chủ tịch VASTI cho biết Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức như nhu cầu tiêu thụ điện tăng nhanh, yêu cầu chuyển dịch sang năng lượng xanh, biến động của thị trường năng lượng thế giới và áp lực bảo đảm nguồn cung trong bối cảnh kinh tế số phát triển mạnh. Theo ông, khơi thông nguồn lực phát triển hạ tầng năng lượng không chỉ là tăng vốn đầu tư mà còn phải đầu tư thông minh, hiệu quả và có tầm nhìn dài hạn.

Ông Huỳnh Thành Đạt, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, nguyên Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, cho biết Đại hội XIV của Đảng tiếp tục xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chủ yếu của phát triển đất nước. Để hiện thực hóa mục tiêu này, Việt Nam cần xây dựng hệ thống năng lượng hiện đại, an toàn, tự chủ và đủ năng lực đáp ứng yêu cầu của mô hình tăng trưởng mới.

Theo ông Đạt, Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã định hướng xây dựng hệ thống năng lượng hiện đại, tự chủ và bền vững, tạo nền tảng cho phát triển các ngành công nghệ chiến lược, thúc đẩy chuyển đổi số và xây dựng nền kinh tế tri thức.

An ninh năng lượng ngày nay không chỉ là bảo đảm nguồn cung cho phát triển kinh tế - xã hội mà còn là một cấu phần của năng lực cạnh tranh quốc gia và hạ tầng chiến lược của mô hình tăng trưởng mới. Những lĩnh vực được ưu tiên như trí tuệ nhân tạo (AI), trung tâm dữ liệu, bán dẫn, điện toán đám mây, công nghệ lượng tử, Internet vạn vật (IoT), công nghệ chuỗi khối (blockchain) hay siêu máy tính đều đòi hỏi nguồn điện ổn định, an toàn và có khả năng đáp ứng nhu cầu ngày càng lớn.

Đóng góp giải pháp, PGS.TS. Phạm Xuân Mai, Cố vấn cao cấp Kim Long Motor, cho rằng bảo đảm an ninh năng lượng đến năm 2030 đòi hỏi tư duy quản lý mới và sự tham gia của nhiều thành phần kinh tế. Theo đó, quy hoạch năng lượng, giao thông và công nghiệp cần được tích hợp chặt chẽ; sớm hình thành thị trường phụ tải linh hoạt; áp dụng giá điện theo thời gian sử dụng; cho phép doanh nghiệp tham gia thị trường dịch vụ phụ trợ và thí điểm cơ chế sạc hai chiều.

Theo ông Mai, những chính sách này sẽ khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ lưu trữ thay vì chỉ tiêu thụ điện, qua đó mở đường cho các khu công nghiệp vận hành lưới điện thông minh với hiệu quả kinh tế cao.

Bên cạnh đó, ông đề xuất ưu tiên sử dụng vốn đầu tư công để mua sắm phương tiện giao thông xanh nhằm tạo thị trường ban đầu, đồng thời đưa doanh nghiệp trong nước vào vị trí trung tâm của chuỗi giá trị. Thu hút đầu tư nước ngoài cũng cần gắn với chuyển giao công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực số và hợp tác nghiên cứu, phát triển.

Ở góc độ chính sách, GS.TS. Võ Xuân Vinh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh doanh (IBR), Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh nhận định giai đoạn 2026-2030 sẽ là “cửa sổ cơ hội” để Việt Nam giải quyết những điểm nghẽn của ngành điện. Ông đề xuất ba nhóm giải pháp trọng tâm gồm: cải cách thị trường điện theo hướng giá điện phản ánh tín hiệu thị trường, tái cơ cấu EVN và thúc đẩy cạnh tranh bán lẻ điện; duy trì chính sách ổn định để thu hút đầu tư và đẩy nhanh giải ngân các nguồn vốn quốc tế như JETP; đầu tư mạnh cho hạ tầng chiến lược gồm lưới điện, hệ thống lưu trữ năng lượng và các kho dự trữ LNG.

Theo GS.TS. Võ Xuân Vinh, ba nhiệm vụ cần triển khai ngay trong giai đoạn 2026-2030 là cải cách giá điện theo cơ chế thị trường, tái cơ cấu EVN và khởi động dự án điện gió ngoài khơi của Việt Nam. Nếu tận dụng tốt giai đoạn này, Việt Nam sẽ vừa bảo đảm an ninh năng lượng, vừa thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và chuyển dịch thành công sang nền kinh tế phát thải thấp.

Đại diện Bộ Công Thương, ông Huỳnh Anh Tuyên, Phó Trưởng đại diện Văn phòng Bộ Công Thương khu vực miền Trung - miền Nam, cho biết sự phát triển nhanh của AI, trung tâm dữ liệu và công nghiệp bán dẫn đang đặt ra yêu cầu mới về nguồn cung năng lượng. Bộ Công Thương đang phối hợp với các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp để đa dạng hóa nguồn cung, phát triển năng lượng tái tạo và năng lượng mới, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, đồng thời xây dựng hệ thống năng lượng hiện đại và linh hoạt.

Theo ông Tuyên, việc huy động hiệu quả nguồn lực từ Nhà nước, khu vực tư nhân và các nhà đầu tư trong, ngoài nước sẽ là yếu tố then chốt đáp ứng nhu cầu phát triển năng lượng trong giai đoạn tới. Đồng thời, việc phát triển hạ tầng năng lượng phục vụ AI và trung tâm dữ liệu cho thấy định hướng gắn kết giữa phát triển năng lượng với kinh tế số.

Kết luận hội thảo, ông Huỳnh Thành Đạt nhấn mạnh khơi thông nguồn lực phát triển hạ tầng năng lượng không nên chỉ được hiểu là huy động thêm vốn đầu tư. Quan trọng hơn là tạo sự cộng hưởng giữa thể chế, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, nguồn nhân lực chất lượng cao, năng lực doanh nghiệp và hợp tác quốc tế. Khi các nguồn lực này được kết nối hiệu quả, hạ tầng năng lượng sẽ không chỉ đáp ứng yêu cầu phát triển trước mắt mà còn tạo nền tảng cho các ngành công nghệ chiến lược, các ngành kinh tế mới và mô hình tăng trưởng của Việt Nam trong tương lai.