Không can thiệp hành chính vào cung - cầu và giá vật liệu xây dựng

Bộ Xây dựng đang dự thảo Nghị định mới về vật liệu xây dựng nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển VLXD theo hướng xanh, tuần hoàn, phát thải thấp và dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số

Bộ Xây dựng đang dự thảo Nghị định mới về vật liệu xây dựng nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển vật liệu xây dựng theo hướng xanh, tuần hoàn, phát thải thấp và dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số

Bộ Xây dựng đang lấy ý kiến các cơ quan, đơn vị, tổ chức đóng góp ý kiến cho dự thảo Nghị định về quản lý vật liệu xây dựng thay thế Nghị định số 09/2021/NĐ-CP. Dự kiến, dự thảo Nghị định mới sẽ được cơ quan này trình lên Chính phủ trong tháng 4/2026.

Ông Lê Trung Thành, Vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ, môi trường và vật liệu xây dựng (Bộ Xây dựng) cho biết, dự thảo Nghị định gồm 4 Chương, 21 Điều và 1 Phụ lục; kế thừa các quy định còn phù hợp của Nghị định số 09/2021/NĐ-CP về quản lý vật liệu xây dựng, đồng thời sửa đổi, bổ sung, chuẩn hóa và hoàn thiện các quy định để phù hợp với Luật Xây dựng số 135/2025/QH15 và hệ thống pháp luật có liên quan.

Dự thảo Nghị định khắc phục các tồn tại, hạn chế trong quá trình thi hành Nghị định số 09/2021/NĐ-CP; đáp ứng yêu cầu phát triển vật liệu xây dựng theo hướng xanh, tuần hoàn, phát thải thấp và dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Không can thiệp hành chính vào thị trường vật liệu xây dựng

Cụ thể, dự thảo Nghị định làm rõ hơn phạm vi quản lý Nhà nước đối với vật liệu xây dựng và cấu kiện xây dựng sử dụng trong công trình xây dựng theo yêu cầu của Luật Xây dựng số 135/2025/QH15; bảo đảm nguyên tắc không quy định trùng lặp, không chồng chéo với các pháp luật chuyên ngành về địa chất và khoáng sản, quy hoạch, đầu tư, đất đai, bảo vệ môi trường, thuế, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và chất lượng sản phẩm, hàng hóa.

Dự thảo Nghị định kế thừa quy định về chiến lược phát triển vật liệu xây dựng; làm rõ hơn phạm vi quản lý Nhà nước đối với vật liệu xây dựng; rà soát, hoàn thiện nội dung, hồ sơ, trình tự lập, thẩm định, phê duyệt theo hướng rõ trách nhiệm chủ trì của Bộ Xây dựng và cơ chế phối hợp liên ngành.

Bổ sung yêu cầu lồng ghép nội dung về bảo vệ môi trường, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, đổi mới công nghệ, loại bỏ công nghệ lạc hậu; gắn với dự báo nhu cầu và thị trường trong nước, quốc tế.

Dự thảo chuẩn hóa nội dung, hồ sơ, trình tự lập và phê duyệt kế hoạch theo hướng gắn với nhu cầu đầu tư xây dựng, điều kiện nguồn cung tại địa phương và vùng, liên vùng; tăng cường yêu cầu dự báo nhu cầu, cân đối cung - cầu và phương án ứng phó thiếu hụt đối với vật liệu xây dựng thông thường, vật liệu san lấp.

Dự thảo không thiết lập cơ chế "điều phối" cung - cầu theo nghĩa can thiệp hành chính vào thị trường mà tập trung vào việc dự báo, cảnh báo sớm, công khai thông tin và cơ chế phối hợp theo chức năng, nhiệm vụ của từng cơ quan.

Ưu đãi trong nghiên cứu, sản xuất và sử dụng vật liệu xây dựng mới

Nội dung quan trọng tiếp theo được sửa đổi, bổ sung trong dự thảo Nghị định là chính sách khuyến khích, ưu đãi đối với nghiên cứu, đầu tư phát triển, sản xuất và sử dụng vật liệu xây dựng mới, tái chế, xanh, nhẹ, thông minh, thân thiện môi trường, phù hợp vùng ven biển, hải đảo.

Dự thảo đã hệ thống hóa theo 3 nhóm chính sách, gồm nghiên cứu - phát triển; đầu tư - sản xuất; sử dụng vật liệu xây dựng mới trong công trình. Làm rõ các nhóm ưu đãi và cơ chế hỗ trợ theo các hệ thống pháp luật có liên quan (về đầu tư; thuế; đất đai; tín dụng; bảo vệ môi trường; sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả; khoa học, công nghệ; chuyển giao công nghệ; công nghệ cao; đổi mới sáng tạo; mua sắm công, đấu thầu...).

Để đảm bảo thống nhất, đồng bộ, tránh chồng chéo giữa các hệ thống pháp luật liên quan nói trên, dự thảo chỉ quy định theo hướng dẫn chiếu và nguyên tắc áp dụng, không quy định lại các ưu đãi đã được quy định chi tiết tại văn bản pháp luật chuyên ngành. Việc tổ chức thực hiện sẽ theo hướng dẫn cụ thể của các cơ quan liên quan theo chức năng, nhiệm vụ.

Bên cạnh đó, Dự thảo quy định nguyên tắc, trách nhiệm phối hợp trong sử dụng tài nguyên khoáng sản làm nguyên liệu sản xuất vật liệu xây dựng; bảo đảm thống nhất với pháp luật về địa chất và khoáng sản, bảo vệ môi trường và các quy định pháp luật có liên quan.

Đặc biệt, dự thảo bổ sung quy định mới, tạo cơ sở pháp lý để tăng cường nghiên cứu, ứng dụng, chuyển giao công nghệ, phát triển công nghệ cao, công nghệ số trong ngành vật liệu xây dựng; hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng, giảm tiêu hao năng lượng, nguyên nhiên liệu và giảm phát thải.

Dự thảo quy định theo nguyên tắc, dẫn chiếu và cơ chế khuyến khích, bảo đảm không chồng chéo với pháp luật chuyên ngành.

Về sử dụng vật liệu xây dựng và cấu kiện xây dựng trong công trình xây dựng; quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa vật liệu xây dựng, dự thảo kế thừa các quy định còn phù hợp, đồng thời làm rõ yêu cầu tuân thủ thiết kế xây dựng, chỉ dẫn kỹ thuật; yêu cầu đáp ứng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và quy định về chất lượng sản phẩm, hàng hóa; bổ sung nội dung khuyến khích sử dụng vật liệu xanh, tái chế, phát thải thấp theo quy định của pháp luật.

Dự thảo tiếp tục nhấn mạnh nguyên tắc kinh tế tuần hoàn; tăng cường trách nhiệm của cơ sở phát thải và cơ sở sử dụng; thúc đẩy xử lý, sử dụng tro, xỉ, thạch cao và phụ phẩm công nghiệp làm nguyên liệu sản xuất vật liệu xây dựng và sử dụng trong công trình xây dựng khi đáp ứng yêu cầu kỹ thuật và môi trường…

Dự thảo không quy định các cơ chế quản lý có thể bị hiểu là can thiệp hành chính vào cung - cầu, giá vật liệu xây dựng.

Bổ sung quy định mới về sử dụng cơ sở dữ liệu về vật liệu xây dựng

Dự thảo bổ sung nội dung mới quy định nguyên tắc về xây dựng, quản lý, khai thác và sử dụng cơ sở dữ liệu về vật liệu xây dựng và tích hợp vào hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu quốc gia về hoạt động xây dựng; quy định trách nhiệm cung cấp, cập nhật, tích hợp thông tin, dữ liệu của địa phương và doanh nghiệp phục vụ công tác quản lý Nhà nước và điều hành của Bộ Xây dựng.

Dự thảo chuyển mạnh từ quy định rời rạc sang tiếp cận dữ liệu dùng chung, liên thông, tránh trùng lặp và hỗ trợ theo dõi, dự báo thị trường.

Về trách nhiệm quản lý Nhà nước, dự thảo rà soát, cập nhật, phân định rõ trách nhiệm của các Bộ, ngành và địa phương theo chức năng, nhiệm vụ; tăng cường phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm giải trình; đề cao vai trò của địa phương trong tổ chức thực hiện quản lý, phát triển và sử dụng vật liệu xây dựng trên địa bàn.

Dự thảo không quy định các cơ chế quản lý có thể bị hiểu là can thiệp hành chính vào cung - cầu, giá vật liệu xây dựng; tập trung vào vai trò xây dựng chính sách, hướng dẫn, tiêu chuẩn hóa, công khai minh bạch và hệ thống thông tin, dữ liệu phục vụ quản lý Nhà nước.

Vụ trưởng Lê Trung Thành nhấn mạnh, dự thảo Nghị định được xây dựng theo hướng kế thừa, chuẩn hóa và số hóa quy trình báo cáo, cập nhật dữ liệu; hạn chế phát sinh thủ tục hành chính mới; ưu tiên kết nối, chia sẻ dữ liệu dùng chung để tránh trùng lặp…

Về tác động kinh tế - xã hội, Nghị định góp phần nâng cao tính minh bạch của thị trường vật liệu xây dựng; tăng cường cung cấp, chia sẻ thông tin, dữ liệu; hỗ trợ theo dõi, dự báo và cảnh báo sớm tình hình cung ứng một số vật liệu xây dựng chủ yếu phục vụ quản lý nhà nước và hoạt động đầu tư xây dựng; tạo môi trường thuận lợi để doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng, giảm chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Về môi trường và giảm phát thải, Nghị định tăng cường yêu cầu và khuyến khích đối với vật liệu xây dựng xanh, tái chế, tuần hoàn; thúc đẩy xử lý, sử dụng tro, xỉ, thạch cao; định hướng đo lường, báo cáo, thẩm tra phát thải và áp dụng công cụ kinh tế về carbon theo pháp luật hiện hành…

Cần thiết sớm có Nghị định mới phù hợp với thực tiễn

Trước đó, Nghị định số 09/2021/NĐ-CP về quản lý vật liệu xây dựng sau 4 năm thực hiện đã bộc lộ một số vướng mắc, không còn phù hợp với tình hình mới.

Theo đó, Nghị định vẫn còn thiếu danh mục vật liệu xây dựng thống nhất và thiếu hệ thống khái niệm/tiêu chí đối với vật liệu mới, vật liệu xanh, vật liệu tái chế, vật liệu phát thải thấp; gây khó khăn cho quản lý, thống kê, điều phối và tổ chức thực hiện.

Cơ chế điều phối liên vùng, liên tỉnh để bảo đảm vật liệu xây dựng thông thường, vật liệu san lấp cho các dự án hạ tầng trọng điểm chưa được quy định nên thời gian qua vẫn xảy ra tình trạng khan hiếm và tăng giá vật liệu xây dựng bất thường tại một số địa phương, đặc biệt là vật liệu xây dựng thông thường.

Quy định về sử dụng vật liệu xây dựng xanh, vật liệu tái chế, vật liệu xây không nung trong công trình thiếu công cụ triển khai (định mức, đơn giá, tiêu chí kỹ thuật, hướng dẫn thiết kế - nghiệm thu). Thị trường chưa hình thành đầy đủ các cơ chế khuyến khích.

Quy định về quản lý tro, xỉ, thạch cao, bùn thải… còn mang tính nguyên tắc; vướng mắc về tiêu chí kỹ thuật, pháp lý môi trường và cơ chế chi phí; chưa tạo động lực đủ mạnh để mở rộng quy mô sử dụng.

Bên cạnh đó, một số quy định của Nghị định 09/2021/NĐ-CP còn mang tính định hướng, thiếu quy trình và công cụ triển khai. Năng lực tổ chức thực hiện của một số địa phương và doanh nghiệp còn hạn chế. Hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn, định mức chưa theo kịp vật liệu mới và yêu cầu chuyển đổi xanh...