Kinh tế Trung Quốc đối mặt với nhiều khó khăn

Chỉ số Hang Seng (HSI) của Hồng Kông rơi vào thị trường gấu (thị trường giá xuống) và đã giảm hơn 20% so với mức đỉnh vào tháng 1. Tuần trước, đồng nhân dân tệ đã giảm xuống mức thấp nhất trong 16 năm qua, khiến NHTW Trung Quốc (PBOC) phải thực hiện các biện pháp bảo vệ tiền tệ lớn nhất được ghi nhận bằng cách đặt tỷ giá hối đoái đối với đồng đô la cao hơn nhiều so với giá trị thị trường ước tính.

Các hoạt động kinh tế bùng nổ nhanh chóng vào đầu năm nay sau khi chiến lược Zero Covid được dỡ bỏ. Nhưng cũng nhanh chóng không kém khi ngay sau đó, tốc độ tăng trưởng bị khựng lại. Giá tiêu dùng đang giảm, nguy cơ khủng hoảng bất động sản ngày càng trầm trọng và xuất khẩu sa sút. Thất nghiệp tăng lên, đặc biệt với nhóm tuổi thanh niên và chiều hướng tiêu cực đến mức cơ quan Thống kê quốc gia Trung Quốc (NBS) cho biết, bắt đầu từ tháng 8 này sẽ ngừng công bố dữ liệu thất nghiệp tại đô thị của thanh niên và các nhóm tuổi khác.

Một vài tuần trở lại đây, tình hình có dấu hiệu tệ hơn nữa khi một công ty bất động sản lớn và một công ty đầu tư tín thác có tên tuổi đã lỡ hẹn thanh toán cho các nhà đầu tư, làm dấy lên lo ngại rằng sự suy giảm liên tục của thị trường nhà ở có thể dẫn đến rủi ro cao đối với sự ổn định tài chính.

Một góc Thượng Hải - thủ phủ tài chính của Trung Quốc

Việc thiếu các biện pháp đủ mạnh để kích thích nhu cầu trong nước và lo ngại về sự lây lan trên đã gây ra một đợt điều chỉnh hạ dự báo tăng trưởng kinh tế Trung Quốc trong năm nay, trong đó một số ngân hàng đầu tư lớn toàn cầu đã dự báo tăng trưởng xuống dưới 5%. Các nhà phân tích của UBS viết trong một báo cáo nghiên cứu hôm thứ Hai: “Chúng tôi hạ dự báo tăng trưởng GDP thực tế của Trung Quốc… do suy thoái bất động sản ngày càng trầm trọng, nhu cầu bên ngoài ngày càng suy yếu và hỗ trợ chính sách ít hơn dự kiến”. Các nhà nghiên cứu tại Nomura, Morgan Stanley và Barclays trước đó cũng đã cắt giảm dự báo của họ. Điều đó có nghĩa là Trung Quốc có thể bỏ lỡ đáng kể mục tiêu tăng trưởng chính thức là “khoảng 5,5%” trong năm nay.

Diễn biến tình hình hiện nay tại Trung Quốc đang cho thấy sự khác biệt so với trước đây. Đơn cử thời điểm diễn ra cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008, Trung Quốc tung ra gói kích thích lớn nhất thế giới và cũng là nền kinh tế lớn đầu tiên thoát ra khỏi cuộc khủng hoảng đó. Hay vào giai đoạn đầu khi bùng phát đại dịch Covid, Trung Quốc cũng là nền kinh tế lớn duy nhất tránh được suy thoái kinh tế. Còn với thực trạng xấu đi hiện nay, bên cạnh nhu cầu bên ngoài suy yếu, còn có các yếu tố nội tại bên trong của nền kinh tế Trung Quốc.

Bức tranh ảm đạm

Nền kinh tế Trung Quốc đã rơi vào tình trạng ảm đạm kể từ tháng 4, khi động lực từ một khởi đầu mạnh mẽ đầu năm đã phai nhạt. Nhưng mối lo ngại đã gia tăng trong tháng này sau khi công ty bất động sản Country Garden lỡ hẹn thực hiện các nghĩa vụ thanh toán lãi suất coupon với hai loại trái phiếu trị giá 22,5 triệu USD vào ngày 6/8. Điều này khiến các nhà đầu tư lo sợ và khơi lại ký ức về tập đoàn bất động sản Evergrande (rơi vào khủng hoảng hơn 2 năm trước và hiện nay vẫn đang trong quá trình tái cấu trúc nợ đầy khó khăn).

Bắc Kinh đã triển khai một loạt các biện pháp hỗ trợ để vực dậy thị trường bất động sản nhưng sau vụ Evergrande, việc lại có những “tay chơi” mạnh hơn hiện cũng mấp mé bên bờ vực vỡ nợ như vậy càng nhấn mạnh những thách thức mà Bắc Kinh phải đối mặt để ngăn chặn khủng hoảng có thể xảy ra. Tình trạng khó khăn với các nhà phát triển bất động sản dường như cũng có dấu hiện lan sang ngành ủy thác đầu tư. Zhongrong Trust, công ty quản lý quỹ trị giá 87 tỷ USD cho khách hàng doanh nghiệp và cá nhân giàu có, cũng đã lỡ hẹn hoàn trả một loạt sản phẩm đầu tư cho ít nhất 4 công ty (trị giá khoảng 19 triệu USD) vào đầu tháng này. Julian Evans-Pritchard, người đứng đầu bộ phận kinh tế Trung Quốc tại Capital Economics, nhận định: “Những tổn thất tiếp theo trong lĩnh vực bất động sản có nguy cơ dẫn đến bất ổn tài chính rộng hơn”. Chuyên gia này cho biết thêm: “Với việc các quỹ trong nước ngày càng tìm đến sự an toàn của trái phiếu chính phủ và tiền gửi ngân hàng, nhiều tổ chức tài chính phi ngân hàng tới đây có thể gặp phải vấn đề về thanh khoản”.

Nợ chính quyền địa phương cũng là một mối quan tâm lớn khác hiện nay. Nợ chính quyền địa phương đã tăng vọt trong thời gian qua, chủ yếu do doanh thu bán đất giảm mạnh khi giá bất động sản sụt giảm, kết hợp với tác động kéo dài của chi phí áp dụng các biện pháp phong tỏa do đại dịch trước đó. Căng thẳng tài khóa nghiêm trọng ở cấp địa phương không chỉ gây rủi ro lớn cho các ngân hàng, mà còn làm hạn chế khả năng thúc đẩy tăng trưởng và mở rộng các dịch vụ công của Chính phủ. Vào Chủ nhật vừa qua, các nhà hoạch định chính sách đã tái khẳng định rằng, một trong những ưu tiên hàng đầu của họ là ngăn chặn rủi ro nợ hệ thống tại các chính quyền địa phương. Theo một tuyên bố của PBOC, PBOC đang cùng với cơ quan quản lý tài chính và cơ quan quản lý chứng khoán cam kết hợp tác để giải quyết thách thức này.

Hơn nữa, Trung Quốc cũng đang phải đối mặt với một số thách thức dài hạn, chẳng hạn như tình trạng suy giảm nhân khẩu học, hay mối quan hệ căng thẳng với các đối tác thương mại quan trọng như Hoa Kỳ và châu Âu. Về nhân khẩu học, một báo cáo gần đây của một đơn vị thuộc Ủy ban Y tế Quốc gia cho thấy, tỷ lệ sinh trung bình đã giảm xuống mức thấp kỷ lục 1,09 vào năm ngoái, từ mức 1,30 chỉ hai năm trước đó. Điều đó có nghĩa là tỷ lệ sinh của Trung Quốc hiện thậm chí còn thấp hơn Nhật Bản, một quốc gia từ lâu nổi tiếng với xã hội già hóa. Đầu năm nay, Trung Quốc công bố dữ liệu cho thấy dân số nước này bắt đầu giảm vào năm ngoái và đây là lần giảm đầu tiên sau sáu thập kỷ. “Nhân khẩu học già đi đặt ra những thách thức đáng kể đối với tiềm năng tăng trưởng kinh tế của Trung Quốc”, các nhà phân tích từ Moody's Investor Service cho biết trong một báo cáo nghiên cứu vào tuần trước.