Cần thúc đẩy hơn nữa các động lực đầu tư, tiêu dùng và xuất khẩu

TS. Lê Duy Bình

Từ góc nhìn của ông, những nhiệm vụ trọng tâm nhất trong hai tháng cuối năm là gì để có thể đạt được mục tiêu tăng trưởng đã đề ra?

Các số liệu từ báo cáo của Cục Thống kê – Bộ Tài chính cho thấy nhiều điểm tích cực của kinh tế 10 tháng qua. Theo tôi, các giải pháp quan trọng nhất hiện nay vẫn phải tập trung vào những vấn đề mà số liệu thống kê chỉ ra.

Thứ nhất, về đầu tư công. Tốc độ giải ngân đã vượt trội so với cùng kỳ năm 2024 khi 10 tháng, giải ngân vốn đầu tư công đạt 491 nghìn tỷ đồng, đã đạt 54,4% kế hoạch (tăng 3,5% về tỷ lệ và tăng 145 nghìn tỷ đồng về số tuyệt đối so với cùng kỳ 2024). Đây là một tín hiệu tốt, và chúng ta cần phấn đấu đạt tốc độ giải ngân gần sát 100% kế hoạch đặt ra trong năm nay. Nếu đạt được, đầu tư công sẽ đóng góp trực tiếp vào tổng cầu.

Hiện tại chỉ còn gần hai tháng để hoàn thành nhiệm vụ này. Tuy nhiên, tốc độ giải ngân đến thời điểm hiện nay vẫn chưa tương xứng so với khoảng thời gian 10 tháng đã trôi qua. Vì vậy, thời gian còn lại phải tập trung mạnh hơn vào đẩy nhanh giải ngân vốn đầu tư công. Song song với đó, cần đẩy nhanh hoàn thành các công trình trọng điểm để sớm được đưa vào khai thác. Điều này vừa góp phần giải ngân vốn đầu tư công, vừa hỗ trợ trực tiếp cho tăng trưởng năm 2026 và các năm tiếp theo.

Thứ hai, đầu tư năm nay có xu hướng tăng mạnh, trong đó có đầu tư của khu vực kinh tế tư nhân. Số doanh nghiệp đăng ký thành lập mới và quay trở lại hoạt động rất tích cực - dù chưa phản ánh toàn bộ bức tranh đầu tư tư nhân, nhưng cũng là chỉ dấu quan trọng cho thấy niềm tin khu vực tư nhân và doanh nghiệp khởi nghiệp đang gia tăng mạnh mẽ. Do đó, việc cải thiện môi trường đầu tư, môi trường kinh doanh phải được tiếp tục đẩy mạnh hơn nữa.

Đối với đầu tư nước ngoài, nguồn vốn giải ngân FDI tăng mạnh, phản ánh niềm tin của nhà đầu tư nước ngoài vào nền kinh tế Việt Nam đang được củng cố và cải thiện. Cần tiếp tục duy trì và cải thiện niềm tin này; tiếp tục tháo gỡ các điểm nghẽn pháp lý đối với các dự án đầu tư khu vực tư nhân – bao gồm trong nước và FDI - để các dự án có thể khởi công trong những tháng cuối năm hoặc đầu năm 2026. Như vậy, cùng với đầu tư công, đầu tư của khu vực tư nhân và FDI cũng đang được kích hoạt và đây là động lực tăng trưởng quan trọng.

Về tiêu dùng, 10 tháng đầu năm, tiêu dùng tăng trưởng gần 10%, cho thấy sức mua vẫn được duy trì tốt. Vì thế, trong những tháng cuối năm, sức mua có thể tiếp tục gia tăng, nhất là nhờ nhu cầu mua sắm cuối năm cho các dịp Tết Dương lịch, Tết cổ truyền. Đáng chú ý, tháng 11 và 12 là mùa Giáng sinh, nên nhu cầu hàng hóa từ các thị trường nhập khẩu lớn cũng dự báo tăng lên. Những mặt hàng như dệt may, đồ chơi, nội thất, đồ trang trí Noel, hàng điện tử… đều có cơ hội tăng xuất khẩu chúng ta cần tận dụng cơ hội này.

Cùng với nỗ lực kích cầu, cần khẩn trương hỗ trợ khắc phục hậu quả bão lũ, thiên tai tại các khu vực vừa qua. Ngoài gây thiệt hại về người và tài sản, các đợt bão lũ vừa qua đã tác động tiêu cực đến đầu tư tư nhân, tiêu dùng và hoạt động sản xuất kinh doanh tại các địa phương bị ảnh hưởng. Vì vậy, trọng tâm là khắc phục hậu quả thiên tai càng sớm càng tốt. Cần tập trung khôi phục sản xuất và đời sống người dân, việc này đóng góp trực tiếp cho tăng trưởng năm nay và các năm tiếp theo.

Về xuất khẩu, nhiều chuyên gia và tổ chức nước ngoài đã cảnh báo nguy cơ giảm tốc từ nửa cuối năm. Dù thực tế so với cùng kỳ, đến nay xuất khẩu không giảm mạnh, tuy nhiên đã có dấu hiệu giảm theo tháng trong hai tháng gần đây. Ông dự báo thế nào về xu hướng xuất khẩu trong thời gian tới?

Như đã nói ở trên, tôi cho rằng trong ngắn hạn với các tháng cuối năm nay, có thể xuất khẩu sẽ tăng, hoặc không giảm nhiều vì có yếu tố mùa vụ (nhu cầu dịp lễ Noel, tết Dương lịch…). Nhìn dài hạn hơn, xuất khẩu của Việt Nam có tính chu kỳ và phụ thuộc vào thị trường toàn cầu. Trong vài năm qua, biến động toàn cầu ảnh hưởng trực tiếp đến kim ngạch xuất nhập khẩu. Cùng với đó, sự điều chỉnh của chuỗi cung ứng cũng gây tác động.

Dù còn nhiều bất định trong thương mại toàn cầu, bao gồm vấn đề thuế quan và xu hướng chia cắt thương mại, và điều này hàm nghĩa là dự báo về tương lai sẽ khó khăn hơn, nhưng cũng có những yếu tố cho thấy căng thẳng thương mại toàn cầu cũng đang dịu lại. Bên cạnh đó, sau giai đoạn lạm phát cao và kéo dài, việc nhiều nền kinh tế lớn bắt đầu chú trọng hơn vào tăng trưởng, thể hiện qua các dấu hiệu như nới lỏng chính sách tiền tệ, giảm lãi suất cơ bản thì nhu cầu hàng hóa – dịch vụ có thể gia tăng và đó sẽ là động lực cho xuất khẩu của Việt Nam.

Ngoài ra, sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam vẫn được duy trì nhờ quá trình chuyển đổi xanh, đáp ứng tiêu chuẩn mới của thị trường. Doanh nghiệp dệt may, da giày, điện tử… dù gặp khó khăn nhưng đang nỗ lực đổi mới để phù hợp hơn với yêu cầu quốc tế. Bên cạnh đó, một số mặt hàng nông nghiệp có lợi thế cạnh tranh cao cũng sẽ đóng vai trò quan trọng hơn. Ngoài ra, xét về phía cung, nhiều dự án FDI gần đây đã khởi công tại Việt Nam cho thấy các doanh nghiệp FDI thường đã có đơn hàng, điểm đến cho xuất khẩu hàng hóa của họ nên khi các dự án này đi vào hoạt động, sản lượng xuất khẩu sẽ tăng. Với các ngành như điện tử, công nghiệp chế biến – chế tạo, tác động này sẽ rất rõ.

Một rủi ro được nhắc đến là áp lực lạm phát. Theo ông, đâu là những yếu tố cần đặc biệt lưu ý về rủi ro lạm phát trong năm 2026, nhất là khi CPI lõi đến nay đã ở mức 3,2%?

Cho đến thời điểm này, lạm phát và chỉ số giá tiêu dùng chịu áp lực gia tăng nhưng không mạnh, dự báo lạm phát cả năm vẫn hoàn toàn trong tầm kiểm soát. Tuy nhiên, CPI lõi hiện ở mức 3,2% – không quá cao nhưng đã tăng mạnh so với cùng kỳ các năm trước, nên có thể tạo áp lực cho năm tiếp theo. Nhìn từ góc độ cung tiền, tăng trưởng tín dụng năm nay sẽ cao hơn nhiều so với 2024 và 2023. Điều này tạo áp lực lên cung tiền và CPI. Bên cạnh đó, các hậu quả của thiên tai vừa qua, kết hợp với các yếu tố khác có thể khiến các nhóm hàng hóa như lương thực, thực phẩm, vật liệu xây dựng… chịu áp lực tăng.

Do đó tôi cho rằng, thời gian tới, bên cạnh duy trì mục tiêu tăng trưởng cao, vẫn cần tìm được điểm cân bằng giữa tăng trưởng và lạm phát. Lạm phát cần duy trì ở mức hợp lý: có thể cao hơn năm trước để hỗ trợ tăng trưởng, nhưng không được quá cao gây ảnh hưởng tới ổn định vĩ mô. Và nếu có dấu hiệu “nóng”, phải điều chỉnh kịp thời. Có thể dùng các biện pháp trung hòa lượng tiền bơm ra, hút bớt tiền về thông qua thị trường trái phiếu hoặc các công cụ khác, tránh tạo áp lực lên cung tiền.

Song hành với đó, cần tập trung vào các giải pháp nâng cao năng suất lao động, năng suất nhân tố tổng hợp và hiệu quả sử dụng nguồn lực để cải thiện chỉ số ICOR, đẩy mạnh các động lực tăng trưởng mới như kinh tế số, kinh tế xanh để có thể đạt được mục tiêu tăng trưởng cao mà không tạo thêm quá nhiều áp lực cho việc tăng cung tiền, tăng tổng dư nợ đối với nền kinh tế, cũng như áp lực đối với lạm phát.

Trong bối cảnh chúng ta mới đạt 17,27 triệu lượt khách quốc tế trong 10 tháng, theo ông, liệu mục tiêu cả năm đạt 22–25 triệu có đạt được?

Mục tiêu đó vẫn nên hướng tới, nhưng quan trọng nhất hiện nay là thay đổi tư duy ngành du lịch. Không thể chỉ đặt mục tiêu tăng số lượng khách liên tục. Cần đặt trọng tâm vào các chỉ tiêu như thời gian lưu trú và mức chi tiêu. Bởi một khách lưu trú 10 ngày mang lại giá trị cao hơn khách chỉ ở 5 ngày; một khách chi tiêu 500 USD/ngày tốt hơn khách chỉ chi 100–300 USD/ngày. Do đó, cần đa dạng hóa sản phẩm, nâng cao chất lượng dịch vụ và hướng tới phân khúc khách hàng mang lại giá trị gia tăng cao hơn.

Tóm lại, tôi cho rằng để thúc đẩy tăng trưởng, cần nhấn mạnh vào đầu tư – bao gồm đầu tư công và kích hoạt đầu tư tư nhân; thúc đẩy tiêu dùng cuối năm. Về ổn định vĩ mô, áp lực lạm phát vẫn là yếu tố cần đặc biệt quan tâm. Nếu duy trì được sự cân bằng giữa tăng trưởng và kiểm soát lạm phát, kinh tế Việt Nam sẽ tiếp tục đạt kết quả tích cực trong năm nay và tạo nền tảng cho năm 2026.