Làn sóng IPO: Ánh hào quang ngày lên sàn và phép thử với nhà đầu tư

Sau phiên chào sàn rực rỡ là phép thử khắc nghiệt của thị trường

Năm vừa qua được xem là một trong những giai đoạn sôi động nhất của thị trường IPO Việt Nam trong nhiều năm trở lại đây. Làn sóng doanh nghiệp lên sàn diễn ra mạnh mẽ, trải rộng từ tài chính - chứng khoán đến hạ tầng, nông nghiệp - công nghiệp. Quy mô các thương vụ ngày càng lớn, mức định giá được đẩy lên cao, phản ánh kỳ vọng mạnh mẽ vào triển vọng phục hồi của thị trường vốn. Tuy nhiên, trái với hình dung về một “mùa vàng” dễ dàng, diễn biến sau IPO cho thấy bức tranh nhiều gam màu đối lập, nơi cơ hội dài hạn song hành cùng rủi ro ngắn hạn.

Tâm điểm của thị trường IPO năm 2025 thuộc về nhóm công ty chứng khoán. Ngay từ đầu quý IV, thương vụ IPO của Công ty Chứng khoán Kỹ Thương (TCBS) đã thu hút sự quan tâm đặc biệt của giới đầu tư. Với hơn 231 triệu cổ phiếu chào bán và mức định giá ước tính khoảng 108.000 tỷ đồng, TCBS nhanh chóng vươn lên nhóm doanh nghiệp chứng khoán có vốn hóa lớn nhất thị trường khi chính thức niêm yết trên HoSE vào cuối tháng 10/2025. Lượng đăng ký mua vượt xa lượng chào bán cho thấy sức hút đáng kể của doanh nghiệp dẫn đầu mảng ngân hàng đầu tư và phân phối trái phiếu doanh nghiệp.

Dù thị trường chung biến động mạnh vào những tháng cuối năm, cổ phiếu TCX vẫn giữ được mặt bằng giá quanh vùng IPO khi kết thúc năm 2025. Kết quả này được nhiều nhà đầu tư đánh giá là tròn vai, nhất là trong bối cảnh tâm lý thị trường còn thận trọng và thanh khoản chưa thực sự bứt phá. TCBS vì thế trở thành ví dụ hiếm hoi cho một thương vụ IPO lớn vừa thành công về huy động vốn, vừa không gây thất vọng quá lớn cho cổ đông sau niêm yết.

Ngay sau TCBS, thị trường tiếp tục đón nhận hai “tân binh” lớn khác là Chứng khoán VPBank (VPBankS) với mã VPX và Chứng khoán VPS với mã VCK. Cả hai thương vụ đều có quy mô rất lớn, nhanh chóng đưa doanh nghiệp gia nhập nhóm cổ phiếu vốn hóa hàng đầu trên sàn HoSE. Trong bối cảnh kỳ vọng nâng hạng thị trường và sự quan tâm dành cho nhóm chứng khoán gia tăng, VPX và VCK từng được xem là những cái tên hứa hẹn mang lại lợi nhuận hấp dẫn cho nhà đầu tư tham gia IPO.

Tuy nhiên, diễn biến thực tế lại không hoàn toàn như kỳ vọng. Chỉ sau một thời gian ngắn giao dịch, cả hai cổ phiếu đều chịu áp lực chốt lời mạnh và nhanh chóng rời xa vùng giá chào sàn. Kết phiên giao dịch cuối cùng của năm 2025, VPX đóng cửa ở mức 29.800 đồng/cổ phiếu, thấp hơn khoảng 12% so với giá IPO, trong khi VCK chỉ còn 50.100 đồng/cổ phiếu, giảm khoảng 16,5%. Đáng chú ý, dù mới niêm yết không lâu, VPX và VCK đã trở thành những mã tác động tiêu cực nhất đến VN-Index trong năm 2025, cho thấy sức ảnh hưởng đáng kể của các tân binh IPO quy mô lớn khi diễn biến giá không thuận lợi.

Thực tế này phản ánh rõ một nghịch lý quen thuộc của thị trường IPO: thương vụ thành công về mặt huy động vốn chưa chắc đồng nghĩa với hiệu quả đầu tư ngay lập tức. Theo nhận định của ông Hàn Hữu Hậu, CEO Hy Maxpro, bản chất các công ty chứng khoán vẫn là doanh nghiệp dịch vụ tài chính, chưa phải nhóm ngành được các quỹ đầu tư lớn ưu tiên trong dài hạn. Việc IPO ồ ạt của nhóm này mang nhiều yếu tố đón đầu kỳ vọng nâng hạng thị trường hơn là xuất phát từ nhu cầu mở rộng hoạt động cốt lõi.

Ông Hậu cho rằng các thương vụ IPO của công ty chứng khoán tư nhân mang nặng tính chất chốt lời đầu tư, trong khi nguồn hàng hóa mới và hấp dẫn cho thị trường chưa thực sự rõ nét. Do đó, việc giá cổ phiếu điều chỉnh sau niêm yết là điều khó tránh khỏi, đặc biệt khi thị trường chung vẫn tiềm ẩn nhiều biến động và tâm lý nhà đầu tư chưa ổn định.

Không chỉ riêng lĩnh vực chứng khoán, năm 2025 còn ghi nhận những thương vụ IPO đáng chú ý ở các ngành khác, mang lại gam màu tích cực hơn cho bức tranh tổng thể. Trong lĩnh vực hạ tầng, Gelex Hạ tầng (Gelex Infra) gây chú ý khi đấu giá thành công lượng lớn cổ phiếu với mức giá trúng tương đối cao. Doanh nghiệp hoạt động trong các mảng điện, nước và khu công nghiệp là những lĩnh vực được hưởng lợi trực tiếp từ đầu tư công và làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng, được kỳ vọng sẽ trở thành cổ phiếu hạ tầng quy mô lớn khi niêm yết trong năm 2026.

Ở lĩnh vực nông nghiệp - công nghiệp, kế hoạch IPO của Nông nghiệp Hòa Phát (HPA) cũng thu hút sự quan tâm của thị trường. Doanh nghiệp dự kiến chào bán khoảng 30 triệu cổ phiếu và niêm yết trong năm 2026, đóng vai trò là mảnh ghép quan trọng trong hệ sinh thái Hòa Phát, tập trung vào nông nghiệp công nghệ cao và chăn nuôi quy mô lớn. Những kế hoạch này cho thấy xu hướng đa dạng hóa ngành nghề trong làn sóng IPO, thay vì chỉ tập trung vào tài chính như trước.

Nếu tính thêm các trường hợp giao dịch trên UPCoM như Đầu tư F88, bức tranh IPO năm 2025 càng trở nên đa sắc. F88 ghi nhận mức tăng giá lên tới 92%, vượt mốc 1,2 triệu đồng/cổ phiếu, trở thành cổ phiếu đắt nhất thị trường. Ngược lại, VPX và VCK lại khiến không ít cổ đông rơi vào trạng thái “tạm lỗ”. Sự phân hóa mạnh mẽ này cho thấy rủi ro hiện hữu khi nhà đầu tư tham gia IPO, đặc biệt nếu chỉ nhìn vào quy mô hay mức độ “ồn ào” của thương vụ.

Dù còn nhiều gam màu trầm, năm 2025 vẫn được đánh giá là năm bản lề của thị trường vốn Việt Nam. Với kỳ vọng nâng hạng, cải cách pháp lý, thanh khoản cải thiện và môi trường lãi suất thuận lợi, làn sóng IPO được dự báo sẽ tiếp tục sôi động trong những năm tới. Trong bối cảnh đó, cơ hội vẫn dành cho nhà đầu tư dài hạn, nhưng bài học từ năm 2025 cho thấy, sự tỉnh táo và kỷ luật trong đánh giá doanh nghiệp sẽ là chìa khóa để không bị cuốn theo ánh hào quang ngắn ngủi của ngày chào sàn.