Chu kỳ "sáng" của thủy điện và điện khí?

Thủy điện tăng tốc nhờ thủy văn: Lợi thế tự nhiên trở lại vai trò quyết định

Quý IV/2025 ghi nhận sự cải thiện rõ rệt trong huy động thủy điện, với sản lượng tăng mạnh so với cùng kỳ năm trước. Theo số liệu cập nhật đến cuối 2025, sản lượng thủy điện tăng khoảng 29% so với cùng kỳ, được hỗ trợ bởi điều kiện thủy văn thuận lợi kéo dài từ quý III sang quý IV. Đây là yếu tố nền tảng giúp các doanh nghiệp thủy điện cải thiện đáng kể kết quả kinh doanh trong quý cuối năm.

Trong bối cảnh giá bán điện trên thị trường không có nhiều biến động đột biến, sự gia tăng sản lượng trở thành động lực chính thúc đẩy doanh thu và lợi nhuận của nhóm thủy điện. Điều này cho thấy vai trò then chốt của yếu tố tự nhiên đối với hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp trong phân khúc này, đặc biệt khi các điều kiện thời tiết thuận lợi kéo dài hơn so với các năm trước.

Không chỉ cải thiện về doanh thu, việc tăng huy động còn giúp các doanh nghiệp thủy điện tận dụng tốt hơn chi phí cố định đã được khấu hao phần lớn trong các năm trước, qua đó cải thiện biên lợi nhuận. Trong bối cảnh nhiều ngành khác phải đối mặt với áp lực chi phí đầu vào hoặc biên lợi nhuận suy giảm, lợi thế này giúp thủy điện trở thành một trong những điểm sáng hiếm hoi về hiệu quả kinh doanh trong quý IV/2025.

Tuy nhiên, tính chất phụ thuộc lớn vào điều kiện thủy văn cũng đồng thời đặt ra giới hạn cho sự bền vững của tăng trưởng. Mặc dù kết quả kinh doanh quý IV/2025 rất tích cực, triển vọng của thủy điện trong các năm tiếp theo vẫn gắn chặt với diễn biến thời tiết và lượng mưa. Do đó, sự bứt phá của thủy điện trong giai đoạn này mang ý nghĩa chu kỳ rõ rệt, song vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc nâng đỡ lợi nhuận toàn ngành điện vào thời điểm cuối năm.

Song hành với thủy điện, điện khí là phân khúc ghi nhận sự cải thiện đáng kể về kết quả kinh doanh trong quý IV/2025. Sản lượng huy động điện khí tăng khoảng 20% so với cùng kỳ năm trước, chủ yếu do nền thấp của năm 2024 và sự cải thiện trong nhu cầu huy động từ hệ thống. Quan trọng hơn, cơ chế giao sản lượng hợp đồng (Qc) ở mức cao trong nửa cuối năm đã tạo ra “bộ đệm” quan trọng cho biên lợi nhuận của các doanh nghiệp điện khí.

Trong bối cảnh giá điện trên thị trường cạnh tranh (CGM) duy trì ở mức thấp, cơ chế Qc đóng vai trò then chốt giúp các nhà máy điện khí đảm bảo doanh thu và lợi nhuận tối thiểu. Việc được giao Qc cao cho phép các doanh nghiệp ghi nhận doanh thu bù Qc, qua đó giảm thiểu tác động tiêu cực từ biến động giá thị trường. Đây là yếu tố giải thích vì sao, dù giá thị trường không thuận lợi, nhiều doanh nghiệp điện khí vẫn duy trì được một quý IV tăng trưởng dương về lợi nhuận.

Sự phục hồi của điện khí trong quý cuối năm cũng phản ánh những điều chỉnh trong cơ chế điều hành ngành điện, nhằm đảm bảo cân bằng giữa an ninh năng lượng và hiệu quả tài chính của các đơn vị phát điện. Trong bối cảnh nhu cầu điện toàn quốc tăng trưởng khiêm tốn, việc ưu tiên giao Qc cho các nhà máy điện khí giúp hệ thống vận hành ổn định hơn, đồng thời tạo điều kiện để các doanh nghiệp duy trì năng lực tài chính cho các giai đoạn tiếp theo.

Tuy nhiên, triển vọng của điện khí cũng gắn liền với những biến động về giá nhiên liệu đầu vào và tiến độ triển khai các dự án khí – LNG mới. Trong quý IV/2025, tác động tích cực từ Qc đã phần nào che lấp những rủi ro này, nhưng về trung hạn, hiệu quả của điện khí sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào khả năng ổn định nguồn cung và cơ chế giá phù hợp. Dù vậy, trong bức tranh cuối năm 2025, điện khí rõ ràng đã khẳng định vai trò là một trong những trụ cột lợi nhuận của ngành điện.

Điện than và năng lượng tái tạo: Áp lực phân hóa và hàm ý chính sách

Trái ngược với sự khởi sắc của thủy điện và điện khí, điện than ghi nhận một quý IV/2025 kém tích cực hơn. Sản lượng huy động điện than giảm khoảng 21% so với cùng kỳ, chủ yếu do điều kiện thủy văn thuận lợi khiến thủy điện được ưu tiên huy động, trong khi tăng trưởng nhu cầu điện toàn quốc chỉ đạt khoảng 3,7% tính đến hết tháng 11/2025. Trong bối cảnh đó, dư địa huy động cho điện than bị thu hẹp đáng kể.

Không chỉ chịu áp lực từ sản lượng, các doanh nghiệp điện than còn đối mặt với biên lợi nhuận thu hẹp khi giá điện trên thị trường cạnh tranh duy trì ở mức rất thấp, khoảng 400 đồng/kWh trong hai tháng 10 và 11. Việc không có nhiều dư địa tham gia thị trường điện, kết hợp với chi phí cố định lớn, khiến hiệu quả kinh doanh của nhóm điện than suy giảm rõ rệt trong quý cuối năm. Đây là minh chứng rõ nét cho sự thay đổi trong cấu trúc huy động của hệ thống điện, khi các nguồn điện có tính linh hoạt và chi phí biên thấp hơn ngày càng được ưu tiên.

Đối với năng lượng tái tạo, bức tranh quý IV/2025 cho thấy sự phân hóa giữa các loại hình. Huy động điện mặt trời giảm khoảng 11% so với cùng kỳ, chủ yếu do các đợt cắt giảm công suất diễn ra trong thời gian gần đây. Trong khi đó, sản lượng điện gió tăng khoảng 24% so với cùng kỳ, phần lớn đến từ việc tăng trưởng nguồn, phản ánh sự mở rộng công suất trong những năm trước.

Mặc dù rủi ro cắt giảm công suất vẫn tồn tại, đánh giá chung cho thấy các rủi ro này mang tính cục bộ và ngắn hạn. Về cơ bản, năng lượng tái tạo vẫn là nguồn điện được ưu tiên trong hệ thống, phù hợp với định hướng chuyển dịch năng lượng dài hạn. Tuy nhiên, hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp trong lĩnh vực này sẽ phụ thuộc nhiều vào cơ chế giá, khả năng giải tỏa công suất và sự hoàn thiện của thị trường điện trong thời gian tới.

Đáng chú ý, trong quý IV/2025, nhiều văn bản chính sách quan trọng liên quan đến ngành năng lượng đã được ban hành, bao gồm các quyết định phê duyệt dự án trọng điểm và nghị quyết về cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2025–2030. Những động thái này cho thấy quyết tâm tháo gỡ các điểm nghẽn về môi trường đầu tư của ngành điện, đồng thời mở ra độ mở lớn hơn cho các nhóm chính sách liên quan đến điện khí, điện gió ngoài khơi và cơ chế mua bán điện trực tiếp.

Từ góc độ chu kỳ, bức tranh ngành điện cuối năm 2025 cho thấy sự dịch chuyển rõ rệt từ các nguồn điện truyền thống có chi phí cao sang các nguồn điện có lợi thế về chi phí và cơ chế. Thủy điện và điện khí, với sự hỗ trợ từ điều kiện tự nhiên và chính sách điều hành, đã trở thành điểm sáng về lợi nhuận trong quý cuối năm. Ngược lại, điện than và một phần năng lượng tái tạo đang đối mặt với áp lực điều chỉnh để thích ứng với bối cảnh mới.

Nhìn về tổng thể, diễn biến của ngành điện không chỉ phản ánh sự phân hóa lợi nhuận ngắn hạn, mà còn cho thấy những tín hiệu sớm của quá trình tái cấu trúc hệ thống năng lượng. Khi các chính sách mới dần đi vào thực thi, vai trò của từng phân khúc trong ngành điện sẽ tiếp tục được định hình lại, tạo nền tảng cho một chu kỳ phát triển mới, trong đó hiệu quả, tính bền vững và khả năng thích ứng trở thành các tiêu chí then chốt.