M&A ngân hàng châu Âu sắp bước vào làn sóng mới?

Commerzbank Tower tại Frankfurt. Ảnh: Thomas Wolf/Wikimedia Commons.

Reuters ngày 12/8 dẫn một tài liệu nội bộ cho biết ECB đang nghiêng về việc chấp thuận nỗ lực thâu tóm Commerzbank của UniCredit. Theo tài liệu được Reuters tiếp cận, đánh giá sơ bộ của ECB cho rằng hiện “không có cơ sở để phản đối” giao dịch, dù cơ quan giám sát này dự báo quá trình tích hợp sẽ “khó khăn và kéo dài”. Hồ sơ vẫn chưa hoàn chỉnh tại thời điểm tài liệu được trình lên Hội đồng Giám sát ECB trong tháng 7 và đánh giá cuối cùng dự kiến diễn ra vào tháng 9 hoặc tháng 10 tới.

UniCredit hiện đã xây dựng tỷ lệ sở hữu khoảng 48% tại Commerzbank thông qua thương vụ thâu tóm “không thân thiện” có giá trị khoảng 43 tỷ euro. Nếu hoàn tất, đây sẽ là thương vụ sáp nhập ngân hàng lớn nhất EU kể từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008–2009 và có thể tạo ra một trong những ngân hàng lớn nhất châu Âu.

Tuy nhiên, việc ECB đang nghiêng về khả năng chấp thuận không có nghĩa mọi trở ngại đã được giải quyết. Cơ quan Giám sát Tài chính Liên bang Đức (BaFin) đã nêu những quan ngại về quản trị và cách UniCredit tiến hành thương vụ, trong đó đề cập tới những điểm yếu trong cơ chế kiểm soát và cân bằng quyền lực tại ngân hàng này. ECB cũng nhấn mạnh quy mô và mức độ phức tạp của Commerzbank, khác biệt văn hóa giữa hai ngân hàng, căng thẳng phát sinh từ tính chất thâu tóm không thân thiện và những rủi ro trong quá trình tích hợp.

Bên cạnh đó, ECB còn đang xem xét kỹ giả định của UniCredit rằng ngân hàng này có thể duy trì tỷ lệ vốn ở mức 12,5% nhờ giảm mức chi trả, ngay cả sau khi nâng tỷ lệ sở hữu lên 51%. Tài liệu cho biết việc xem xét kỹ lưỡng như vậy là quy trình thông thường và không đồng nghĩa với việc ECB phản đối thương vụ. ECB cũng cho rằng kế hoạch tích hợp của UniCredit còn thiếu chi tiết tại thời điểm được trình bày trong tháng 7; đơn đề nghị đầy đủ sau đó đã được nộp vào cuối tháng.

Rào cản chính trị cũng chưa biến mất. Chính phủ Đức, ban lãnh đạo và người lao động Commerzbank từng phản đối mạnh mẽ việc UniCredit tăng sở hữu. Tuy nhiên, thái độ của Commerzbank gần đây đã có dấu hiệu mềm hơn. Reuters ngày 6/8 dẫn lời bà Bettina Orlopp, CEO Commerzbank, cho rằng một thương vụ với UniCredit có thể tạo ra giá trị cho cả hai bên. Hai ngân hàng cũng đã bắt đầu trao đổi, dù các cuộc tiếp xúc giữa lãnh đạo hai bên chưa đồng nghĩa với việc đàm phán sáp nhập chính thức đã bắt đầu.

Câu chuyện lớn hơn một thương vụ

Điểm khiến UniCredit–Commerzbank đáng chú ý là thương vụ diễn ra đúng lúc châu Âu đang thúc đẩy mạnh hơn việc hợp nhất ngân hàng xuyên biên giới. Trong trường hợp này, “xuyên biên giới” được hiểu là một ngân hàng có trụ sở tại một quốc gia thành viên EU mở rộng hoạt động, mua lại hoặc sáp nhập với ngân hàng tại một quốc gia thành viên khác trong khối, thay vì các ngân hàng chỉ phát triển trong phạm vi thị trường quốc gia của mình.

ECB từ lâu ủng hộ xu hướng này. Trong bài phát biểu ngày 7/5/2026, ông Luis de Guindos, Phó Chủ tịch ECB, cho rằng hội nhập tài chính sâu hơn và tăng cường hợp nhất xuyên biên giới có thể giúp các ngân hàng có mô hình kinh doanh vững chắc hơn, tăng khả năng đa dạng hóa rủi ro và hỗ trợ nền kinh tế thực tốt hơn, đặc biệt trong những giai đoạn căng thẳng.

Tuy nhiên, khoảng cách từ kỳ vọng tới thực tế vẫn khá xa. Tại sự kiện ngày 19/6, ông Frank Elderson, thành viên Ban điều hành ECB kiêm Phó Chủ tịch Hội đồng Giám sát ECB, cùng bà Alejandra Kindelán, Chủ tịch Hiệp hội Ngân hàng Tây Ban Nha, chỉ ra rằng khoảng 80% tín dụng ngân hàng vẫn được cấp cho hộ gia đình và doanh nghiệp tại chính quốc gia nơi ngân hàng đặt trụ sở, trong khi chưa đến 2% tiền gửi được nắm giữ xuyên biên giới. Hoạt động M&A ngân hàng xuyên biên giới tại EU cũng đã giảm mạnh so với giai đoạn trước khủng hoảng tài chính.

Ủy ban châu Âu đang tìm cách thay đổi thực trạng đó. Brussels đã thúc đẩy các biện pháp nhằm giảm những rào cản đối với hoạt động ngân hàng xuyên biên giới trong khối, qua đó giúp các ngân hàng EU tăng quy mô và nâng sức cạnh tranh.

Một tài liệu của Ủy ban châu Âu công bố ngày 17/7 cho thấy mức độ phân mảnh vẫn khá rõ: khoảng 56% mức độ tiếp xúc của các ngân hàng EU tập trung tại quốc gia thành viên nơi ngân hàng đặt trụ sở, trong khi phần tiếp xúc xuyên biên giới với các quốc gia thành viên EU khác chỉ khoảng 21%, thậm chí thấp hơn mức khoảng 22% với các thị trường ngoài EU.

Nhưng làn sóng M&A vẫn còn xa

Nếu ECB cuối cùng chấp thuận UniCredit–Commerzbank, ý nghĩa của quyết định có thể vượt ra ngoài hai ngân hàng. Một thương vụ xuyên biên giới quy mô lớn vượt qua được cả rào cản giám sát lẫn sức ép chính trị sẽ tạo ra một tiền lệ đáng chú ý cho những ngân hàng khác đang cân nhắc mở rộng ngoài thị trường nội địa nơi ngân hàng đặt trụ sở.

Xu hướng chính sách hiện cũng đang thuận lợi hơn đối với việc hình thành những định chế tài chính có quy mô lớn hơn trên phạm vi châu Âu. Nhưng từ một thương vụ riêng lẻ trở thành một “làn sóng” M&A vẫn còn khoảng cách đáng kể. Những rào cản về chính trị, quản trị, quy định vốn, bảo hiểm tiền gửi và khác biệt giữa các thị trường quốc gia chưa biến mất.

Vì vậy, UniCredit–Commerzbank có thể trở thành một dấu mốc hơn là sự bảo đảm cho việc sẽ xuất hiện các “siêu ngân hàng” châu Âu trong tương lai. Nếu thương vụ được ECB thông qua trong những tháng tới, câu hỏi quan trọng tiếp theo sẽ là liệu các quốc gia thành viên có sẵn sàng giảm bớt sự bảo hộ đối với những ngân hàng lớn trong nước và EU có thực sự tháo được các rào cản lâu nay đối với M&A xuyên biên giới hay không. Câu trả lời sẽ cho thấy thương vụ này chỉ là một ngoại lệ, hay có thể trở thành điểm khởi đầu cho một chu kỳ hợp nhất ngân hàng mới tại châu Âu.