Minh bạch thị trường xăng dầu

Minh bạch giá xăng dầu sẽ gia tăng lòng tin của người dân. (Ảnh: ST)

Minh bạch lỗ lãi

Điều đầu tiên Bộ Tài chính đề xuất là sửa đổi điều kiện quy định về kinh doanh xăng dầu để tạo điều kiện thuận lợi cho nhiều thành phần kinh tế tham gia, cùng cạnh tranh, giảm thiểu tình trạng độc quyền, thống lĩnh thị trường (thị phần của Petrolimex đến cuối năm 2011 còn khoảng 50%, PV Oil 16,4%, Tổng công ty Thương mại XNK Thanh Lễ là 5,7%...).

Đối với cách tính giá cơ sở, Bộ đề xuất thay đổi theo hướng phù hợp với tần suất điều chỉnh giá 10 ngày và số ngày dự trữ lưu thông vẫn theo quy định cũ là 30 ngày. Bộ cũng đề xuất đưa lợi nhuận định mức ra ngoài giá cơ sở để minh bạch tình hình lãi/lỗ của doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu.

Quả vậy, theo quy định tại Nghị định 84, công thức tính giá cơ sở bao gồm cả lợi nhuận định mức kinh doanh cho mỗi lít (kg) xăng dầu. Quy định này dễ gây nhầm lẫn lỗ/lãi của doanh nghiệp. Chẳng hạn khi doanh nghiệp tuyên bố giá bán lẻ thấp hơn giá cơ sở 100 đồng/lít, thì thực chất là doanh nghiệp đang lãi 200 đồng/lít vì trong giá cơ sở đã bao gồm 300 đồng lợi nhuận. Vì vậy, Bộ Tài chính đề nghị đưa lợi nhuận định mức ra ngoài giá cơ sở. Theo quan điểm của Bộ Tài chính: lợi nhuận định mức trước thuế là lợi nhuận kinh doanh xăng dầu trong nước của các thương nhân đầu mối để tính giá cơ sở theo mức tối đa là 300 đồng/lít (kg), trong đó lợi nhuận dành cho tổng đại lý, đại lý tối đa là 100 đồng/lít (kg) và sẽ được điều chỉnh phù hợp với thực tế kinh doanh của các thương nhân đầu mối trong từng thời kỳ.

Tuy nhiên, với nội dung này, cũng có ý kiến băn khoăn. Chẳng hạn, nếu tính giá trung bình là 10 ngày thì DN sẽ dự trữ 10 ngày thôi... liệu ta có đảm bảo an ninh năng lượng... và nếu xảy ra thiên tai, bão biển hàng không về kịp trong 10 ngày thì sao? Hay như nếu bỏ 300 đồng lợi nhuận định mức ra khỏi giá cơ sở sẽ có thể xảy ra trường hợp doanh nghiệp A cho biết lãi 500 đồng nhưng doanh nghiệp B lãi có 400 và doanh nghiệp khác nữa báo cáo 700 đồng mới hòa vốn thì sao? Vì vậy, nếu không sử dụng cơ chế quy định 300 đồng lợi nhuận định mức mà dân không biết bao nhiêu là đúng thì thà công khai định mức cụ thể trong giá cơ sở để còn quản lý được. Doanh nghiệp nào có giá nhập khẩu cao, quản lý yếu kém dẫn đến giá vốn vượt quá giá cơ sở này thì phải chấp nhận thua lỗ, thậm chí phá sản. Như thế mới công khai, minh bạch và giám sát được.

Khống chế hoa hồng cho đại lý

Riêng thù lao, hoa hồng đại lý, Bộ Tài chính cho rằng, mức chi hiện nay do các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu đầu mối tự thỏa thuận, dẫn đến tình trạng mỗi doanh nghiệp quy định một mức khác nhau. Có thời điểm doanh nghiệp quy định mức thù lao, hoa hồng đại lý cao hơn cả mức khoán chi phí kinh doanh được Nhà nước quy định để tranh giành thị phần. Điều này tạo nên sự cạnh tranh giữa các đại lý trên cùng một địa bàn, đẩy mức thù lao đại lý lên cao gây khó khăn cho chính bản thân các doanh nghiệp đầu mối, tạo phức tạo, lộn xộn của thị trường bán lẻ xăng dầu; đồng thời không có một thước đo chuẩn mực để cơ quan Nhà nước so sánh đánh giá mức thù lao đại lý hợp lý trong chi phí bán hàng của doanh nghiệp.

PGS. TS. Ngô Trí Long cũng cho rằng quy định chi phí hoa hồng là cần thiết vì trong thực tế, khi muốn tăng giá, doanh nghiệp đầu mối lại giảm chiết khấu cho đại lý để họ càng bán càng lỗ. Nếu lỗ nặng quá sức chịu đựng, đại lý tư nhân sẽ “phá rào” bán nhỏ giọt hoặc đóng cửa, gây sức ép tăng giá. Còn khi không muốn giảm giá, doanh nghiệp lại tăng chiết khấu hoa hồng để có lãi ít, không phải giảm giá.

Theo đó, về chi phí bán lẻ xăng dầu, Bộ Tài chính đề xuất quy định cụ thể chi phí bình quân ở các địa bàn gần cảng nhập khẩu và gần nhà máy chế biến xăng dầu trong nước của thương nhân đầu mối, đối với xăng, dầu diezen tối đa là 860 đồng/lít. Đối với các địa bàn khác, chi phí bán lẻ bình quân bằng 860 đồng/lít cộng tối đa 2% mức giá bán lẻ xăng, dầu diezen, dầu hỏa ở địa bàn gần cảng nhập khẩu hoặc nhà máy chế biến. Chi phí bán buôn bình quân ở các địa bàn gần cảng nhập khẩu và nhà máy chế biến xăng, dầu trong nước đối với dầu mazút tối đa 500 đồng/kg. Trong đó, thù lao dành cho tổng đại lý, đại lý khi giao xăng, dầu diezen, dầu hỏa tại điểm bán (đã bao gồm thuế VAT) do thương nhân đầu mối thỏa thuận với tổng đại lý, đại lý, nhưng tối đa không quá 50% mức chi phí bán lẻ bình quân...

Nguyễn Hà Bách Lâm