Thị trường cược ECB tăng lãi suất thêm 3-4 lần, lãnh đạo ECB nói gì?

Chủ tịch ECB Christine Lagarde. Ảnh: ECB

Thị trường tin ECB sẽ có thêm nhiều lần tăng lãi suất

Chỉ hơn một tuần sau khi Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) nâng lãi suất thêm 25 điểm cơ bản, cuộc tranh luận về quỹ đạo thắt chặt tiếp theo đã nóng lên nhanh chóng. Ngày 10/9, ECB nâng ba mức lãi suất chủ chốt thêm 0,25 điểm phần trăm, trong đó lãi suất tiền gửi lên 2,5%. Đây là lần tăng thứ hai trong năm nay, sau bước đi hồi tháng 6, khi xung đột Trung Đông và giá năng lượng tăng trở lại làm dấy lên lo ngại lạm phát dai dẳng.

Theo Reuters ngày 18/9, thị trường tiền tệ hiện định giá ECB sẽ có thêm 3 đến 4 lần tăng lãi suất trong 12 tháng tới, với lần tăng tiếp theo có thể diễn ra sớm nhất vào tháng 10. Nếu mỗi lần điều chỉnh vẫn ở mức 25 điểm cơ bản như hai đợt gần đây, kịch bản đó có thể đưa lãi suất tiền gửi ECB từ 2,5% hiện nay lên khoảng 3,25–3,50%, cao hơn đáng kể vùng 2,5% - là mức lãi suất mà ECB mô tả là bắt đầu mang tính thắt chặt và hạn chế đối với tăng trưởng kinh tế.

Lực đẩy chính phía sau kỳ vọng đó là năng lượng. Dầu và khí đốt đã tăng lên gần các mức giả định trong “kịch bản bất lợi” của ECB. Giới phân tích nhận định, nếu mặt bằng giá hiện nay kéo dài, lạm phát khu vực đồng euro có thể tiến gần 4% vào cuối năm. Trong khi đó, Eurostat ngày 17/9 công bố lạm phát tháng 8 tăng 3,2%, từ mức 2,9% tháng 7.

Trước đó tại cuộc họp chính sách ngày 10/9, ECB dự báo lạm phát bình quân năm 2026 ở mức 3%, năm 2027 là 2,5% và năm 2028 là 2,1%; tăng trưởng kinh tế lần lượt ở 0,9%, 1,4% và 1,5% (theo kịch bản cơ sở).

Nhìn từ những con số đó, việc thị trường kỳ vọng ECB sẽ có thêm nhiều lần tăng lãi suất nữa là có cơ sở. Nhưng điều ECB muốn nhấn mạnh là mối quan hệ giữa giá dầu và lãi suất không phải một đường thẳng.

Dự báo tăng trưởng và lạm phát khu vực đồng euro theo các kịch bản tháng 9/2026 của ECB. Nguồn: ECB

Vì sao lãnh đạo ECB không muốn “chạy theo” giá dầu?

Phát biểu trong một cuộc họp báo tại Dublin ngày 18/9, Chủ tịch ECB Christine Lagarde nói lãi suất không di chuyển “đồng nhịp” với giá dầu và khí đốt. “Lãi suất không biến động đồng nhịp với giá năng lượng bởi giá năng lượng và tác động của nó lên giá cả cũng ảnh hưởng đến các yếu tố khác, đặc biệt là tăng trưởng và tiêu dùng; chúng tôi phải tính đến tất cả những yếu tố này”, bà Lagarde nói.

Thông điệp tương tự cũng xuất hiện trong cuộc phỏng vấn của Reuters với Phó Chủ tịch ECB Boris Vujcic vài giờ trước đó. Ông cho rằng định giá đường đi lãi suất hiện nay đang được dẫn dắt chủ yếu bởi giá năng lượng tăng.

“Điều tôi muốn nhấn mạnh là chúng tôi không chỉ nhìn vào giá năng lượng, mà xem xét một tập hợp dữ liệu và tiêu chí rộng hơn nhiều khi đưa ra các quyết định về chính sách tiền tệ. Sẽ không phù hợp nếu chỉ tập trung vào giá năng lượng, dù chúng rất quan trọng”, Phó Chủ tịch ECB nhấn mạnh. Ông Vujcic cũng cảnh báo, nếu lạm phát duy trì ở mức cao trong mùa thu, bào mòn thu nhập và tác động đến hành vi tiêu dùng của các hộ gia đình, điều đó cũng sẽ tạo lực cản đối với tăng trưởng GDP.

Các nhận định trên không cho thấy các lãnh đạo ECB khẳng định “đóng cửa” với khả năng tiếp tục tăng lãi suất, mà họ muốn tránh cách suy luận cơ học: giá năng lượng tăng mạnh thì lãi suất nhất thiết phải tăng tương ứng. Ông Vujcic thậm chí cho rằng nhịp độ điều chỉnh vừa qua (với hai lần tăng lãi suất vào tháng 6 và tháng 9) đáng được duy trì “trong thời gian sắp tới”. Còn bà Lagarde nói ECB đang đưa ra một phản ứng “có chừng mực” trước tình hình hiện tại, đồng thời vẫn ở vị thế phù hợp để có thể ứng phó với những dữ liệu, thông tin và số liệu mới, qua đó đánh giá chính xác những thay đổi cần tiến hành tiếp theo.

Đây là khác biệt đáng chú ý giữa định giá thị trường và thông điệp của ECB. Nếu nhà đầu tư đang phản ứng quá mạnh với riêng cú sốc dầu, đường cong lãi suất eurozone và đồng euro có thể đã phản ánh mức thắt chặt lớn hơn những gì dữ liệu kinh tế cuối cùng đòi hỏi. Ngược lại, nếu giá năng lượng duy trì cao đủ lâu, lan sang giá hàng hóa, dịch vụ và tiền lương trong khi tăng trưởng vẫn chống chịu tốt, ECB sẽ có thêm lý do để tiếp tục nâng lãi suất.

Cú sốc năng lượng tác động theo hai chiều. Giá dầu và khí đốt cao hơn làm chi phí sản xuất, vận tải và sinh hoạt tăng. Nhưng cùng lúc, hóa đơn năng lượng đắt đỏ làm giảm thu nhập thực, thu hẹp sức mua và có thể kéo hoạt động kinh tế đi xuống. Bên cạnh đó, sức cầu giảm cũng có thể làm dịu bớt áp lực lạm phát.

Trong vài tháng tới, ECB vì thế phải đánh giá đồng thời độ dai dẳng của cú sốc giá, nguy cơ tác động vòng hai và sức chịu đựng của nền kinh tế. Chính các kịch bản tháng 9 của ECB cũng nhấn mạnh rằng tác động không chỉ phụ thuộc vào đường đi của giá năng lượng mà còn vào mức độ lan truyền gián tiếp và vòng hai sang giá cả.

Thông điệp mới nhất từ các lãnh đạo ECB có thể hiểu ngắn gọn là: Ngân hàng Trung ương châu Âu không phủ nhận sẽ có thêm các đợt tăng lãi suất, nhưng thị trường cũng không nên coi giá năng lượng là yếu tố duy nhất tác động tới quỹ đạo chính sách tiền tệ của khu vực.