Nâng hạng mở cửa dòng vốn, chứng khoán tháng 9 bước vào “phép thử” mới?

Nhiều khả năng là giai đoạn thị trường tích lũy hơn là khởi đầu một chu kỳ tăng mới - Ảnh minh họa

Nâng hạng mở “cánh cửa”, nhưng dòng tiền chủ động chưa tự động đi vào

Sau nhịp điều chỉnh mạnh trong tháng 7, thị trường chứng khoán đã phục hồi khá mạnh và trên diện rộng trong tháng 8. VN-Index tăng 5,55%, tương ứng 96 điểm, đóng cửa tháng tại 1.832,12 điểm. Ngay cả khi loại trừ nhóm cổ phiếu Vingroup, chỉ số vẫn tăng 3,6%, cho thấy sự phục hồi không chỉ tập trung vào một số cổ phiếu vốn hóa lớn.

Độ rộng thị trường nghiêng rõ về phía tích cực với 263 mã tăng so với 129 mã giảm và 9/10 nhóm ngành đi lên. Công nghệ thông tin và tiêu dùng không thiết yếu cùng tăng khoảng 9%; bất động sản tăng 6,9%, năng lượng 6,8%, tiện ích 6,1% và tài chính 6%, đều cao hơn mức tăng chung của VN-Index.

Sự phục hồi được hỗ trợ bởi kỳ vọng nâng hạng FTSE, định giá trở nên hấp dẫn sau đợt giảm sâu, nền tảng vĩ mô và tăng trưởng lợi nhuận, cùng việc áp lực bán của nhà đầu tư nước ngoài giảm bớt. Quyết định 40/2026/QĐ-TTg về phân loại doanh nghiệp nhà nước cũng tạo thêm động lực cho nhóm cổ phiếu có vốn nhà nước.

Tuy nhiên, phía sau mức tăng khá mạnh của chỉ số là một tín hiệu cần lưu ý: thị trường hồi phục chủ yếu do áp lực bán giảm, chưa phải bởi lực mua quay trở lại đủ mạnh.

Trong tháng 8, khối ngoại vẫn bán ròng 1,4 nghìn tỷ đồng, nhưng con số này đã giảm 88,6% so với mức 11,9 nghìn tỷ đồng của tháng 7 và thấp nhất trong 5 tháng. Sự cải thiện gần như hoàn toàn đến từ việc tổng giá trị bán giảm 22%, xuống 41,7 nghìn tỷ đồng, trong khi tổng giá trị mua gần như đi ngang ở khoảng 40,4 nghìn tỷ đồng.

Tính chung 8 tháng năm 2026, giá trị bán ròng của khối ngoại vẫn ở mức cao, lên tới 93,6 nghìn tỷ đồng.

Thanh khoản cũng chưa cho thấy lực cầu thực sự bứt phá. Giá trị giao dịch bình quân mỗi phiên trong tháng 8 đạt khoảng 18,7 nghìn tỷ đồng, thấp đáng kể so với mức bình quân 26,9 nghìn tỷ đồng của 8 tháng đầu năm và 28,9 nghìn tỷ đồng của năm 2025.

Trong bối cảnh đó, sự kiện nâng hạng FTSE trở thành tâm điểm của tháng 9, nhưng ý nghĩa dài hạn không chỉ nằm ở lượng vốn có thể xuất hiện ngay khi nâng hạng.

Tỷ trọng Việt Nam trong FTSE Emerging All Cap Index đã tăng từ khoảng 0,34-0,35% hồi tháng 3 lên khoảng 0,49-0,50% vào tháng 8.

Theo kịch bản cơ sở được SSI Research tính toán, quá trình giải ngân diễn ra qua bốn đợt, lần lượt vào tháng 9/2026, tháng 3/2027, tháng 6/2027 và tháng 9/2027 với tốc độ tương ứng 10%, 20%, 35% và 35%. Nếu tỷ trọng Việt Nam duy trì quanh 0,49%, tổng dòng vốn thụ động ước đạt khoảng 2,282 tỷ USD, trong đó đợt đầu tiên tháng 9/2026 khoảng 228 triệu USD.

Ở kịch bản tích cực, nếu tỷ trọng Việt Nam trong FTSE Emerging All Cap Index tăng dần lên 0,50%, 0,65%, 0,80% và 0,95% qua từng đợt, tổng dòng vốn thụ động trong toàn bộ quá trình có thể đạt khoảng 4,455 tỷ USD.

Nhưng đây mới là câu chuyện của dòng vốn thụ động. Sự khác biệt giữa “tiếp cận thụ động” và “phân bổ chủ động”. Nâng hạng giúp Việt Nam được ghi nhận trong rổ chỉ số, nhưng để các nhà đầu tư chủ động tăng tỷ trọng, thị trường vẫn phải đáp ứng những yêu cầu về chất lượng tăng trưởng, độ tin cậy của cải cách, định giá, thanh khoản và khả năng đầu tư.

Muốn tiếp tục mở rộng “dung lượng” thị trường, Việt Nam cần tăng cổ phiếu tự do chuyển nhượng, mở thêm dư địa sở hữu nước ngoài, có thêm doanh nghiệp vốn hóa lớn niêm yết, cải thiện thanh toán và thực thi, nâng chất lượng quản trị, công bố thông tin và phát triển sâu hơn nền tảng nhà đầu tư tổ chức trong nước. Tăng trưởng kinh tế sẽ không tự động làm tăng dung lượng chỉ số nếu giá trị đó không được đại diện bằng những chứng khoán niêm yết đủ lớn và dễ tiếp cận.

Sau nhịp tăng tháng 8, dư địa ngắn hạn không còn rộng

Một trong những điểm đáng chú ý nhất trong Báo cáo Chiến lược tháng 9 là quan điểm “thận trọng trong ngắn hạn, tích cực trong trung hạn”. SSI Research cho rằng nhịp tăng tháng 8 đã hiện thực hóa phần lớn kỳ vọng hồi phục. VN-Index không chỉ tăng 5,6% trong tháng mà còn cao hơn khoảng 11% so với đáy tháng 7; nhiều cổ phiếu đã tăng 15-20% so với vùng đáy cuối tháng trước.

Mức phục hồi này tương đồng với biên độ 10-15% thường xuất hiện trong một thị trường đi ngang, khiến dư địa tăng giá trong ngắn hạn trở nên hạn chế hơn.

Yếu tố mùa vụ cũng là yếu tố cần thận trọng. Theo thống kê trong báo cáo, VN-Index giảm trong 3/5 tháng 9 gần nhất và đi ngang trong hai năm còn lại là 2021 và 2024, với mức giảm bình quân 3,5% trong 5 năm.

Từ đó, nhóm phân tích dự báo thị trường có thể bước vào giai đoạn tích lũy và chịu áp lực bán mạnh hơn trong nửa cuối tháng 9, sau khi dòng vốn liên quan đến nâng hạng FTSE được hấp thụ. Thanh khoản tháng 9 trong quá khứ cũng không cải thiện nhiều so với tháng 8, vì vậy dòng tiền có khả năng luân chuyển giữa các nhóm ngành thay vì tạo thành một xu hướng tăng đồng loạt.

Một yếu tố khác cần tính đến là mặt bằng lãi suất. Chênh lệch giữa tăng trưởng tín dụng và huy động đã thu hẹp, trong đó huy động VND riêng tháng 8 tăng tốc và vượt tăng trưởng tín dụng VND. Tuy nhiên, nếu xét tổng thể cả VND và ngoại tệ, tín dụng vẫn tăng nhanh hơn huy động.

Cùng với nhu cầu tín dụng thường tăng về cuối năm, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 8 tăng trở lại và lợi suất trái phiếu tại nhiều nền kinh tế phát triển ở vùng cao, SSI Research chưa kỳ vọng mặt bằng lãi suất Việt Nam có thể hạ nhiệt ngay trong ngắn hạn.

Đáng chú ý, đà tăng lợi nhuận doanh nghiệp cũng được dự báo chậm lại. Lợi nhuận của các doanh nghiệp trong phạm vi theo dõi của SSI Research, không tính nhóm Vingroup, được dự báo tăng khoảng 15% trong nửa cuối năm 2026, thấp hơn đáng kể mức khoảng 30% trong nửa đầu năm.

Thị trường hiện giao dịch ở mức P/E dự phóng năm 2026 khoảng 12,9 lần, hoặc 9,6 lần nếu loại trừ nhóm Vingroup. Mức định giá này tạo dư địa cho việc lựa chọn cơ hội, song mức chiết khấu có thể tiếp tục tồn tại cho tới khi có bằng chứng rõ hơn cho thấy hoạt động kinh tế mạnh đang chuyển hóa thành một chu kỳ lợi nhuận rộng và bền vững.

Đây cũng chính là điểm giao nhau giữa câu chuyện thị trường chứng khoán và bức tranh vĩ mô mà báo cáo đặt ra.

Sản xuất công nghiệp tháng 8 tăng 14,4% so với cùng kỳ và tăng 11,9% trong 8 tháng; FDI thực hiện đạt 17,25 tỷ USD, mức cao nhất 5 năm; giải ngân đầu tư công khoảng 19,6 tỷ USD, tương đương 49,8% kế hoạch năm. Từ nhịp độ tháng 7-8, SSI Research ước tính GDP quý III có thể tăng 8,7-9,3%, với kịch bản cơ sở khoảng 9%.

Nhưng bài toán lớn hơn không còn đơn thuần là huy động được bao nhiêu nguồn lực. Theo SSI Research, Việt Nam đang đứng trước quá trình chuyển đổi từ phát triển theo chiều rộng sang chiều sâu: từ mở rộng vốn, lao động và đầu vào trung gian sang cải thiện phân bổ nguồn lực, công nghệ, quản trị và chất lượng thể chế.

Điều tương tự đang diễn ra trên thị trường chứng khoán. Một VN-Index tăng mạnh hay một lượng vốn thụ động xuất hiện sau nâng hạng mới chỉ là bước đầu. Giá trị bền vững phụ thuộc vào khả năng chuyển tăng trưởng kinh tế thành năng suất, lợi nhuận doanh nghiệp và cuối cùng là những tài sản đủ thanh khoản, minh bạch và hấp dẫn đối với dòng vốn dài hạn.