Nền tảng pháp lý - cơ sở cho thị trường tài sản số phát triển

Việt Nam nằm trong top 3 quốc gia có tỷ lệ người sở hữu tài sản mã hóa nhiều nhất thế giới, với khoảng trên 17 triệu tài khoản tham gia thị trường

Đưa tài sản số thành kênh dẫn vốn mới

Ngày 14/6/2025, Quốc hội thông qua Luật Công nghiệp công nghệ số 2025 (số 71/2025/QH15), lần đầu tiên luật hóa khái niệm “tài sản số”. Luật có hiệu lực từ 1/1/2026, quy định về phân loại và quản lý tài sản số, tạo hành lang pháp lý để loại hình tài sản này được thừa nhận trong nền kinh tế số. Ngày 9/9/2025, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP (Nghị quyết 05) về thí điểm thị trường tài sản số, khẳng định quyết tâm xây dựng hệ sinh thái tài sản mã hóa minh bạch và bền vững. Mới đây, ngày 20/1/2026, Bộ Tài chính ban hành Quyết định số 96 liên quan đến hồ sơ, thủ tục hành chính trong thí điểm thị trường tài sản mã hóa. Chuỗi quyết sách này thể hiện Việt Nam chủ động bắt nhịp xu thế toàn cầu và mở ra không gian phát triển mới cho lĩnh vực tài sản số.

Thị trường tài sản mã hóa toàn cầu đã bước qua giai đoạn thử nghiệm để trở thành một cấu phần quan trọng của hệ thống tài chính hiện đại. Tính đến tháng 1/2026, vốn hóa thị trường tài sản mã hóa toàn cầu đã chạm mốc 3.100 tỷ USD với khối lượng giao dịch trung bình mỗi ngày lên tới 106 tỷ USD. Hiện đã đạt xấp xỉ 1 tỷ người dùng, dự báo đến năm 2030, toàn thế giới sẽ có khoảng 4 tỷ người sử dụng lớp tài sản này.

Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam (VBA) Nguyễn Vân Hiền cho biết, hiện nhiều Chính phủ như Mỹ, Trung Quốc, Anh… đã đưa Bitcoin vào danh mục dự trữ quốc gia. Theo báo cáo của Hội đồng Đại Tây Dương, tính đến tháng 5/2025, có 45/75 quốc gia được khảo sát đã thừa nhận tính hợp pháp của tài sản mã hóa, trong đó 12 quốc gia thuộc khối G20 đã có khung pháp lý chính thức.

Xu hướng chung của các quốc gia phát triển thị trường tài sản mã hóa tập trung vào 4 vấn đề cốt lõi là thu thuế, phòng chống rửa tiền và tài trợ khủng bố, bảo vệ người tiêu dùng và chính sách cấp phép. Tại Việt Nam, với quy mô thị trường lớn nhưng trước đây thiếu hành lang pháp lý, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải quản lý chặt chẽ để tận dụng cơ hội đồng thời giảm thiểu rủi ro.

Theo Báo cáo Địa lý tiền điện tử năm 2025 của Chainalysis công bố vào tháng 9/2025, Việt Nam xếp thứ 3 thế giới về giá trị giao dịch tài sản mã hóa trên chuỗi, chỉ sau Ấn Độ và Hàn Quốc. Tổng giá trị giao dịch ước vượt 200 tỷ USD, tăng hơn 55% trong vòng 12 tháng đến giữa năm 2025. Việt Nam cũng nằm trong top 3 quốc gia có tỷ lệ người sở hữu tài sản mã hóa nhiều nhất thế giới, với khoảng trên 17 triệu tài khoản tham gia thị trường. Những con số này cho thấy tiềm năng khổng lồ của thị trường mới, nơi blockchain, token hóa và tài chính phi tập trung (DeFi) được kỳ vọng trở thành động lực tăng trưởng mới, góp phần giúp Việt Nam định vị vai trò trung tâm tài chính số của khu vực.

Khi Luật Công nghiệp công nghệ số chính thức có hiệu lực, Việt Nam trở thành quốc gia thứ 46 trên thế giới hợp pháp hóa tài sản mã hóa. Theo Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính Nguyễn Hải Nam, đây là minh chứng cho thấy “thể chế đã từng bước pháp lý hóa diễn biến trên kinh tế thực để đáp ứng nhu cầu thực tế”. Cách tiếp cận này thể hiện sự chủ động, thận trọng nhưng quyết liệt của Đảng và Nhà nước trong việc bắt nhịp với dòng chảy công nghệ toàn cầu.

Thí điểm và bài toán quản lý rủi ro

Một trong những động lực lớn thúc đẩy Việt Nam xây dựng khung pháp lý là sức ép từ FATF – Lực lượng đặc nhiệm tài chính toàn cầu về phòng, chống rửa tiền. Ông Tô Trần Hòa, Phó Trưởng ban Phát triển thị trường Chứng khoán (UBCKNN) cho biết, Nghị quyết 05 ra đời trong bối cảnh Việt Nam vẫn nằm trong “vùng xám” của FATF. Theo ông Hòa, FATF hiện đưa ra 17 hành động khuyến nghị, trong đó hành động số 6 liên quan trực tiếp đến thị trường tài sản mã hóa và Việt Nam bị đánh giá là quốc gia tiềm ẩn rủi ro về phòng chống rửa tiền trong lĩnh vực này.

Trên tinh thần đó, Chính phủ đã chỉ đạo Bộ Tài chính phối hợp cùng Bộ Tư pháp, Bộ Công an, NHNN và các bộ, ngành liên quan nghiên cứu xây dựng khung pháp lý thí điểm. Mục tiêu xuyên suốt của Nghị quyết 05 là đưa thị trường tài sản mã hóa vào quản lý, tiến tới hình thành thị trường tài sản mã hóa tập trung tại Việt Nam. Qua đó, mở ra kênh đầu tư mới cho người dân, kênh huy động vốn mới cho doanh nghiệp, tạo nguồn thu cho ngân sách Nhà nước và đáp ứng yêu cầu then chốt của FATF.

Theo thiết kế, thị trường tài sản mã hóa sẽ được cấu trúc thành 2 lớp. Ở thị trường sơ cấp, Việt Nam khuyến khích doanh nghiệp trong nước phát hành tài sản mã hóa dựa trên tài sản thực, hướng tới nhà đầu tư nước ngoài nhằm thu hút nguồn lực cho phát triển kinh tế. Trong khi đó, thị trường thứ cấp được nhìn nhận tiềm ẩn nhiều rủi ro, nhất là khi nhà đầu tư cá nhân còn hạn chế về kiến thức. Vì vậy, trong giai đoạn thí điểm, chính sách được thiết kế như một “vùng đệm an toàn”, cho phép giao dịch thông qua các tổ chức cung cấp dịch vụ được cấp phép, song song với việc đào tạo, phổ biến kiến thức cho người dân và doanh nghiệp.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh, cơ chế thí điểm chỉ là bước đệm. Phó Vụ trưởng Vụ Pháp luật dân sự - kinh tế (Bộ Tư pháp) Lê Thị Hoàng Thanh lưu ý, khung pháp lý cho tài sản mã hóa phải nằm trong tổng thể hài hòa với Luật Đầu tư, các luật về thuế và doanh nghiệp. Về lâu dài, nhiều ý kiến thống nhất rằng cần xây dựng một đạo luật chuyên ngành để bao phủ đầy đủ thị trường tài sản mã hóa, tạo dư địa cho đổi mới sáng tạo đồng thời cung cấp công cụ đầu tư an toàn cho người dân.