Ngân hàng đa dạng hóa nguồn thu, tạo dư địa tăng trưởng bền vững

Mở rộng hệ sinh thái, tìm dư địa tăng trưởng mới

Trong nhiều năm, tín dụng vẫn là nguồn thu chủ lực của các ngân hàng thương mại Việt Nam. Tuy nhiên, khi dư địa cải thiện biên lãi thuần (NIM) không còn thuận lợi như trước, yêu cầu đa dạng hóa nguồn thu đang ngày càng trở nên rõ nét. Bên cạnh hoạt động ngân hàng truyền thống, hệ sinh thái của các nhà băng đang mở rộng sang chứng khoán, bảo hiểm, tài chính tiêu dùng, cho thuê tài chính, quản lý quỹ, quản lý nợ và khai thác tài sản, thậm chí cả những lĩnh vực mới như tài sản số.

Trong Báo cáo triển vọng ngành Ngân hàng 2026, S&I Ratings đánh giá việc nhiều ngân hàng thành lập thêm công ty con trong lĩnh vực chứng khoán, bảo hiểm nhân thọ, phi nhân thọ trong năm 2025 cho thấy xu hướng hoàn thiện hệ sinh thái đang diễn ra rõ rệt. Động lực phía sau là nhu cầu tìm kiếm thêm dư địa tăng trưởng lợi nhuận trong bối cảnh thu nhập lãi thuần của ngành chịu sức ép.

Trong bối cảnh biên lãi thuần chịu sức ép và cạnh tranh tín dụng ngày càng lớn, các ngân hàng đang tăng tốc mở rộng nguồn thu ngoài lãi, ảnh: ST

Một trong những mảng đang nổi lên rõ nhất là bảo hiểm. Số liệu nửa đầu năm 2026 cho thấy VIB là một trong những ngân hàng ghi nhận tốc độ phục hồi mạnh nhất. Thu từ hoạt động bảo hiểm đạt 790 tỷ đồng, tăng 313,5% so với cùng kỳ. Riêng quý II, nguồn thu này cao khoảng 8 lần quý I và lên mức cao nhất trong nhiều quý. Tỷ trọng bảo hiểm trong tổng thu từ hoạt động dịch vụ của VIB theo đó tăng từ 11,1% lên 18,9%. Techcombank cũng ghi nhận sự trở lại đáng kể của nguồn thu này. Trong 6 tháng đầu năm, thu từ bảo hiểm đạt hơn 1.260 tỷ đồng, tăng khoảng 171% so với cùng kỳ; tỷ trọng trong tổng thu dịch vụ tăng từ 8,3% lên 13,6%. Đây là mức thu bảo hiểm cao nhất của Techcombank trong nhiều năm gần đây.

Không chỉ gia tăng nguồn thu từ phân phối bảo hiểm, một số ngân hàng đang chủ động xây dựng doanh nghiệp bảo hiểm riêng. Techcombank đã có Công ty cổ phần Bảo hiểm Phi nhân thọ Techcom và Công ty cổ phần Bảo hiểm Nhân thọ Kỹ thương (TCLife). Theo ông Nguyễn Anh Tuấn, Phó Tổng Giám đốc Techcombank, nguồn thu từ bảo hiểm qua kênh ngân hàng đang tạo ra sự đột phá cho nhà băng. Tại MB, bảo hiểm cũng đã trở thành một cấu phần lớn trong hệ sinh thái. Nửa đầu năm 2026, thu từ hoạt động bảo hiểm đạt hơn 5.051 tỷ đồng, tăng 10,3% so với cùng kỳ. MB đã sở hữu cả hai “mảnh ghép” bảo hiểm nhân thọ và phi nhân thọ thông qua MB Life và MIC, qua đó duy trì quy mô doanh thu bảo hiểm ở mức cao trong nhiều năm.

Đại diện MB xác định bảo hiểm tiếp tục là một lĩnh vực quan trọng trong chiến lược của ngân hàng. Tổng Giám đốc MB Phạm Như Ánh cho rằng nhu cầu bảo hiểm của người dân vẫn hiện hữu; khi thị trường phát triển theo hướng lành mạnh hơn và lấy lại được niềm tin của khách hàng, dư địa tăng trưởng sẽ còn lớn.

Cuộc đua hoàn thiện hệ sinh thái tiếp tục có thêm những thành viên mới. Ngày 12/8/2026, Bộ Tài chính cấp giấy phép thành lập Công ty TNHH Bảo hiểm Phi nhân thọ ACB với vốn điều lệ 500 tỷ đồng. Theo định hướng của ACB, việc bổ sung công ty bảo hiểm không đơn thuần là mở thêm một ngành kinh doanh, mà còn nhằm khai thác tốt hơn tập khách hàng hiện hữu, đặc biệt là khách hàng cá nhân và doanh nghiệp nhỏ và vừa, tăng cơ hội bán chéo sản phẩm và bổ sung các dòng thu ngoài lãi.

Không riêng bảo hiểm, mô hình hệ sinh thái đang giúp một số ngân hàng hình thành những nguồn lợi nhuận mới có quy mô ngày càng đáng kể. VPBank là trường hợp khá điển hình. Từ mô hình ngân hàng đơn lẻ, nhà băng này đang phát triển theo hướng một tập đoàn tài chính với ngân hàng mẹ giữ vai trò trung tâm về chiến lược, công nghệ và quản trị rủi ro. Theo VPBank, hệ sinh thái hiện phục vụ hơn 30 triệu khách hàng. Ngân hàng cũng đang tiếp tục mở rộng sang những lĩnh vực mới như bảo hiểm nhân thọ, quản lý quỹ, tài sản số và kinh doanh vàng.

Hiệu quả của chiến lược này đã dần phản ánh vào kết quả kinh doanh. Nửa đầu năm 2026, lợi nhuận trước thuế hợp nhất của VPBank đạt gần 18.900 tỷ đồng, tăng 68% so với cùng kỳ. VPBankS mang về 2.673 tỷ đồng lợi nhuận trước thuế, OPES đạt 613 tỷ đồng, còn FE CREDIT tiếp tục có lãi. Các mảng kinh doanh ngoài ngân hàng truyền thống đang đóng góp ngày càng rõ hơn vào kết quả chung của tập đoàn.

Từ “nguồn thu phụ” đến chân kiềng tăng trưởng bền vững

Dù xu hướng đa dạng hóa ngày càng rõ, giới chuyên gia cho rằng sẽ chưa phù hợp nếu nhìn nhận hệ thống ngân hàng đang nhanh chóng rời xa mô hình tăng trưởng dựa trên tín dụng. Ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi cho rằng “giảm phụ thuộc vào tín dụng” cần được hiểu là các ngân hàng đang từng bước đa dạng hóa mô hình kinh doanh và nguồn thu, chứ không đồng nghĩa tín dụng sẽ sớm mất vị trí là nguồn tạo lợi nhuận chủ yếu.

Theo ông Huy, trong nhiều năm, tín dụng vẫn là hoạt động cốt lõi của ngân hàng thương mại. Vì vậy, khi quy mô dư nợ tiếp tục tăng, thu nhập lãi thuần vẫn có thể tăng mạnh và đóng góp đáng kể vào lợi nhuận. Trong khi đó, các nguồn thu ngoài lãi từ thanh toán, ngân hàng số, dịch vụ tài chính, ngoại hối, quản lý tài sản, bảo hiểm hay ngân hàng đầu tư đang được đẩy mạnh nhưng cần thêm thời gian để đạt quy mô đủ lớn, qua đó thay đổi căn bản cơ cấu lợi nhuận của toàn hệ thống.

Nói cách khác, các nhà băng đang tạo thêm nhiều “động cơ” mới, nhưng tín dụng vẫn là động cơ tạo lực kéo chính. Đây cũng là lý do lợi nhuận nửa đầu năm 2026 của nhiều ngân hàng tiếp tục được hỗ trợ lớn bởi tăng trưởng thu nhập lãi thuần, dù chiến lược dài hạn đều hướng tới một cơ cấu nguồn thu cân bằng hơn.

Đánh giá về triển vọng năm 2026, Công ty Chứng khoán Vietcap cho rằng lợi nhuận ngành ngân hàng có thể tiếp tục cải thiện khi hoạt động kinh doanh dần ổn định; thu nhập từ tín dụng duy trì ở mức hợp lý trong khi thu nhập ngoài lãi tiếp tục tăng và đóng vai trò ngày càng quan trọng trong cơ cấu lợi nhuận.

Theo bà Trần Thị Khánh Hiền, Giám đốc Nghiên cứu Công ty Chứng khoán MBS, triển vọng thu nhập ngoài lãi năm 2026 vẫn tích cực, nhưng động lực tăng trưởng đang thay đổi. Nếu trong năm 2025, lợi nhuận của một số ngân hàng nhận được hỗ trợ lớn từ đầu tư chứng khoán và thu hồi nợ, thì những nguồn thu có tính biến động này khó duy trì tốc độ tăng đột biến trong năm 2026. Thay vào đó, thu nhập từ phí được kỳ vọng trở thành một trong những động lực trung tâm, với các hoạt động thanh toán, dịch vụ thẻ, bancassurance, kinh doanh ngoại hối và ngân hàng số đóng vai trò ngày càng lớn.

Điểm khác biệt quan trọng là những nguồn thu này gắn trực tiếp với số lượng khách hàng, mức độ sử dụng dịch vụ và khả năng khai thác hệ sinh thái. Khi một khách hàng không chỉ vay vốn, gửi tiền mà đồng thời sử dụng thẻ, thanh toán, đầu tư, bảo hiểm, chứng khoán hay quản lý tài sản trên cùng một hệ sinh thái, giá trị mà ngân hàng có thể tạo ra trên mỗi khách hàng sẽ lớn hơn.

Đó cũng là lý do cuộc đua của các ngân hàng hiện không đơn thuần nằm ở việc thành lập thêm bao nhiêu công ty con. Giá trị thực sự của một hệ sinh thái tài chính nằm ở khả năng kết nối các mảnh ghép, chia sẻ dữ liệu hợp lý, thiết kế sản phẩm phù hợp và tạo ra trải nghiệm liền mạch cho khách hàng. Cùng với chuyển đổi số, dữ liệu và công nghệ, việc mở rộng nguồn thu ngoài lãi vì thế có thể trở thành một trong những chìa khóa giúp các ngân hàng cân bằng hơn giữa tăng trưởng và hiệu quả. Tín dụng vẫn là “trụ chính”, nhưng thanh toán, bảo hiểm, chứng khoán, quản lý tài sản, ngoại hối hay dịch vụ số đang từng bước trở thành những chân kiềng mới.

Theo chuyên gia, khi các nguồn thu này đủ lớn, đa dạng hóa sẽ không chỉ giúp ngân hàng giảm bớt sự nhạy cảm trước biến động của NIM hay chu kỳ tín dụng, mà còn mở ra một mô hình tăng trưởng dài hạn dựa nhiều hơn vào chất lượng dịch vụ, chiều sâu hệ sinh thái và giá trị tạo ra trên mỗi khách hàng.