Ngành chăn nuôi Việt Nam: Doanh nghiệp nội đổi “cách chơi” để cạnh tranh FDI

FDI nắm chuỗi, chi phối “luật chơi”

Trong cấu trúc ngành chăn nuôi hiện nay, khối doanh nghiệp FDI vẫn giữ vai trò dẫn dắt, đặc biệt ở các khâu có giá trị gia tăng cao như thức ăn chăn nuôi, con giống và chế biến. Lợi thế của họ không chỉ nằm ở quy mô vốn mà còn ở khả năng tổ chức chuỗi khép kín “Feed - Farm - Food”, qua đó kiểm soát cả đầu vào lẫn đầu ra.

Nhà máy của De Heus tại Việt Nam

De Heus là một trong những đại diện nổi bật cho xu hướng này. Sau thương vụ mua lại mảng kinh doanh của CJ Feed & Care, doanh nghiệp nhanh chóng củng cố vị thế tại thị trường Việt Nam. Đáng chú ý, De Heus đang triển khai chuỗi nông nghiệp công nghệ cao trị giá khoảng 18.000 tỷ đồng cùng đối tác Hùng Nhơn, hướng tới sản xuất quy mô lớn, tiêu chuẩn quốc tế và xây dựng hệ sinh thái từ vùng nguyên liệu đến vùng chăn nuôi an toàn dịch bệnh. Việc gắn mở rộng với mục tiêu phát triển xanh, giảm phát thải cho thấy chiến lược dài hạn của khối FDI.

Trong khi đó, C.P. Việt Nam vẫn là “trụ cột” của khối ngoại. Năm 2025, doanh thu tại thị trường Việt Nam đạt khoảng 85.000 tỷ đồng, giảm 17% so với năm trước, mức giảm mạnh nhất trong một thập kỷ. Dù vậy, Việt Nam vẫn đóng góp khoảng 18% doanh thu toàn cầu của tập đoàn. Bước sang năm 2026, doanh nghiệp đặt mục tiêu phục hồi thông qua việc mở rộng công suất chế biến, đẩy mạnh xuất khẩu sang Nhật Bản, châu Âu, đồng thời tăng tốc số hóa và hướng tới phát triển bền vững.

Japfa Comfeed Việt Nam tiếp tục duy trì vị thế trong nhóm dẫn đầu với 8 nhà máy và rất nhiều trang trại trên cả nước. Sau 30 năm hiện diện, doanh nghiệp đang chuyển mạnh sang mảng thực phẩm chế biến nhằm gia tăng giá trị đầu ra. Trong khi đó, New Hope Việt Nam nổi lên với tốc độ mở rộng nhanh, sở hữu 8 nhà máy thức ăn chăn nuôi cùng các cụm trang trại heo công nghệ cao, ứng dụng mô hình “trang trại thông minh” để tối ưu vận hành.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, chăn nuôi chiếm khoảng 25% giá trị toàn ngành nông nghiệp, nhưng ở các phân khúc then chốt như thức ăn chăn nuôi, khối FDI vẫn nắm thị phần lớn. Điều này lý giải vì sao “luật chơi” của ngành vẫn chủ yếu do các doanh nghiệp ngoại định hình.

Doanh nghiệp nội đang đổi “cách chơi”

Nếu chỉ nhìn vào quy mô, doanh nghiệp nội vẫn lép vế. Tuy nhiên, số liệu kinh doanh gần đây cho thấy họ đang điều chỉnh chiến lược theo hướng thực dụng hơn, từ kiểm soát rủi ro, nâng giá trị sản phẩm đến tiến sâu vào thị trường tiêu dùng.

Tập đoàn Dabaco Việt Nam (DBC) là minh chứng rõ nét. Năm 2025, doanh nghiệp ghi nhận lợi nhuận sau thuế hơn 1.500 tỷ đồng (tăng mạnh 95,9% so với cùng kỳ). Sang năm 2026, Dabaco tiếp tục duy trì đà tăng trưởng khi ước tính lãi khoảng 400 tỷ đồng ngay trong quý I.

Điểm nhấn quan trọng là việc thương mại hóa vaccine dịch tả lợn châu Phi (DACOVAC-ASF2), giúp doanh nghiệp không chỉ chủ động an toàn sinh học mà còn mở ra nguồn thu mới. Với mục tiêu doanh thu 29.311 tỷ đồng (tăng 22%) và danh mục 15 dự án trọng điểm, Dabaco đang từng bước chuyển mình thành tập đoàn nông nghiệp công nghệ cao. Đến năm 2030, Dabaco tham vọng đạt doanh thu 1,5 tỷ USD (tương đương 38.000-40.000 tỷ đồng), trở thành tập đoàn công - nông nghiệp - thực phẩm thuộc nhóm đầu Việt Nam và vươn tầm châu Á.

MEATDeli của Masan MEATLife đang định hình lại tiêu chuẩn chất lượng cho ngành thực phẩm

Ở hướng tiếp cận khác, Masan MEATLife (MML) chọn “đi thẳng” vào khâu tiêu dùng. Năm 2026, mảng thịt chế biến trở thành động lực tăng trưởng chính, cải thiện đáng kể biên lợi nhuận. Với hàng nghìn điểm bán thông qua hệ thống WinCommerce, doanh nghiệp đã đưa sản phẩm thịt mát tiếp cận rộng rãi người tiêu dùng. Chiến lược tập trung vào sản phẩm giá trị gia tăng như thịt tẩm ướp, thực phẩm chế biến sẵn, cùng việc tối ưu vận hành tại các tổ hợp lớn cho thấy sự dịch chuyển rõ ràng, cạnh tranh bằng thương hiệu thay vì sản lượng.

BaF Việt Nam nổi lên như một “tân binh tăng tốc”. Quý I/2026, doanh nghiệp đạt lợi nhuận trước thuế 210 tỷ đồng, tăng gần 50% so với cùng kỳ. Kế hoạch năm 2026 đặt mục tiêu doanh thu 8.430 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế gần 800 tỷ đồng, mức cao nhất từ trước đến nay. Việc đưa vào vận hành hàng loạt trang trại công nghệ cao giúp giảm chi phí sản xuất khoảng 10-12%, đồng thời doanh nghiệp đẩy mạnh bán lẻ với mục tiêu đạt 2.000 điểm bán thịt mát.

Ở một hướng đi khác, Hòa Phát cho thấy hiệu quả của tư duy công nghiệp hóa chăn nuôi. Mảng nông nghiệp của doanh nghiệp này đóng góp doanh thu hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm, với biên lợi nhuận ổn định nhờ kiểm soát chi phí tốt. Kế hoạch năm 2026 đặt mục tiêu nâng quy mô đàn heo lên 750.000 con, đồng thời mở rộng hệ thống trang trại gia cầm hiện đại và tự chủ nguồn thức ăn chăn nuôi.

Trong khi đó, THACO AGRI đang triển khai mô hình chăn nuôi tích hợp quy mô lớn tại Việt Nam, Lào và Campuchia. Với mục tiêu tổng đàn bò 400.000 con và đàn heo hơn 300.000 con, doanh nghiệp hướng tới không chỉ tự chủ nguồn cung mà còn mở rộng xuất khẩu. Mô hình nông nghiệp tuần hoàn tận dụng phụ phẩm trồng trọt cho chăn nuôi giúp tối ưu chi phí và gia tăng tính bền vững.

Bức tranh ngành chăn nuôi Việt Nam vì thế không còn là cuộc cạnh tranh một chiều. Nếu FDI vẫn chiếm ưu thế ở quy mô và chuỗi giá trị, thì doanh nghiệp nội đang dần tìm lại vị trí bằng cách đi khác. Đó là chọn phân khúc, đầu tư công nghệ, nâng giá trị sản phẩm và tiến gần hơn tới người tiêu dùng. Sự tái định vị này có thể chưa tạo ra bước ngoặt ngay lập tức, nhưng lại mang ý nghĩa dài hạn. Khi cạnh tranh không còn chỉ dựa vào quy mô đàn hay công suất, mà chuyển sang chất lượng, thương hiệu và khả năng kiểm soát thị trường, cơ hội sẽ không còn nghiêng hoàn toàn về phía doanh nghiệp ngoại.

Ở góc độ rộng hơn, đây cũng là dấu hiệu cho thấy khu vực doanh nghiệp nội đang trưởng thành từ vị thế “theo sau” sang chủ động định hình chiến lược. Và chính những thay đổi âm thầm đó sẽ quyết định liệu họ có thể tạo dựng vị thế bền vững trong một ngành đang tái cấu trúc mạnh mẽ như chăn nuôi hay không.