Ngoại giao kinh tế: Lực đẩy “mềm”cho mục tiêu tăng trưởng hai con số

Việt Nam từng bước khẳng định vai trò là một trung tâm sản xuất hiện đại, phát triển bền vững và ngày càng nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu

Vượt ra khỏi khuôn khổ thuần túy

Bước vào kỷ nguyên phát triển mới, ngoại giao kinh tế đã vượt ra khỏi khuôn khổ thuần túy của việc mở rộng thị trường, để trở thành trụ cột định hướng tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Thông qua ngoại giao kinh tế, Việt Nam từng bước khẳng định vai trò là một trung tâm sản xuất hiện đại, phát triển bền vững và ngày càng nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Song hành với đó, tư duy và nhận thức của Đảng, Nhà nước về ngoại giao kinh tế không ngừng được đổi mới, hoàn thiện nhằm thích ứng với những biến động nhanh chóng của bối cảnh quốc tế, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới. Ngoại giao kinh tế được xác định rõ là nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên trong hoạt động đối ngoại; giữ vai trò cơ bản, trung tâm của nền ngoại giao Việt Nam, đồng thời là một động lực quan trọng thúc đẩy đất nước phát triển nhanh và bền vững.

Năm 2025, trong bối cảnh kinh tế, chính trị thế giới và khu vực diễn biến nhanh, khó lường, công tác ngoại giao kinh tế đã bám sát các chủ trương, chỉ đạo của Đảng, Nhà nước, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ, đạt nhiều kết quả nổi bật, đóng góp trực tiếp cho phát triển kinh tế - xã hội. Việt Nam đã nâng cấp quan hệ với 17 quốc gia, ký kết khoảng 350 thỏa thuận hợp tác, gấp 2,5 lần năm 2024.

Trong năm, hơn 70 văn kiện hợp tác cấp Chính phủ, bộ, ngành và giữa các doanh nghiệp, viện, trường, địa phương được ký kết, tập trung vào khoa học công nghệ và các lĩnh vực có tính chiến lược dài hạn.

Các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài đã triển khai gần 500 hoạt động ngoại giao kinh tế, hỗ trợ hơn 150 hoạt động xúc tiến thương mại, đầu tư của các địa phương, góp phần ký kết khoảng 100 thỏa thuận hợp tác quốc tế cấp địa phương. Việt Nam hiện đã thiết lập khuôn khổ từ Đối tác toàn diện trở lên với 42 đối tác quan trọng, giúp vị thế của Việt Nam ngày càng được nâng cao trong nền kinh tế thế giới.

Những nỗ lực này đã góp phần đưa tổng kim ngạch xuất nhập khẩu dự kiến vượt mốc 900 tỷ USD, đưa Việt Nam vào nhóm 15 quốc gia có quy mô thương mại lớn nhất thế giới. Cùng với đó, dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tiếp tục đổ mạnh vào Việt Nam với quy mô gần 40 tỷ USD vốn đăng ký.

Điều đáng khích lệ là các dự án đầu tư đã cao hơn về chất lượng, có trọng tâm, trọng điểm và đáp ứng các ưu tiên của Việt Nam về phát triển dựa trên khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, bảo vệ môi trường, xây dựng cơ sở hạ tầng chiến lược với tầm nhìn dài hạn.

Ngoại giao kinh tế cũng ghi dấu ấn trong kết nối các tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới vào Việt Nam, thúc đẩy một số dự án đầu tư lớn, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp công nghệ Việt Nam mở rộng hợp tác, từng bước vươn ra thị trường quốc tế.

Ông Nguyễn Đồng Trung, Phó Cục trưởng Cục Ngoại vụ (Bộ Ngoại giao) nhận định, ngoại giao kinh tế đã và đang đóng góp trực tiếp, rõ nét vào phát triển kinh tế - xã hội, từ cấp quốc gia đến từng địa phương. Sự chuyển động này đặc biệt có ý nghĩa đối với hệ sinh thái khu công nghiệp - nơi hội tụ các dòng vốn FDI, công nghệ, chuỗi cung ứng và tiêu chuẩn toàn cầu. Khi cạnh tranh thu hút đầu tư ngày càng gay gắt, khả năng tận dụng quan hệ đối ngoại để mở thị trường, tháo gỡ rào cản và kết nối chuỗi giá trị trở thành một lợi thế chiến lược.

Đáng chú ý, hơn 330 thỏa thuận và cam kết hợp tác đã được ký kết nhân các chuyến thăm cấp cao, tăng 2,5 lần so với năm trước, với trọng tâm là kinh tế, thương mại, đầu tư và khoa học - công nghệ. Những con số này không chỉ mang ý nghĩa ngoại giao thuần túy, mà trực tiếp mở rộng không gian thị trường và đối tác cho các khu công nghiệp Việt Nam.

Mở rộng không gian phát triển đất nước

Đánh giá cao những đóng góp này, trong bài viết với chủ đề "Ngoại giao kinh tế chuyển mình mạnh mẽ vì sự phát triển hùng cường của dân tộc", Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đánh giá ngành ngoại giao nói chung và công tác ngoại giao kinh tế nói riêng góp phần giữ vững môi trường ổn định, thuận lợi, và mở rộng không gian phát triển đất nước, làm sâu sắc hơn hợp tác kinh tế, gia tăng gắn kết lợi ích với các đối tác, đặc biệt là nước láng giềng, nước lớn, bạn bè truyền thống; thu hút nguồn lực bên ngoài phục vụ phát triển đất nước, mở rộng và đa dạng hóa thị trường, thu hút đầu tư, chuyển giao tri thức và công nghệ, phát huy sức mạnh của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài. Đồng thời, phát huy vai trò tiên phong trong thúc đẩy hội nhập và liên kết kinh tế quốc tế, nhất là đẩy mạnh và nâng tầm sự tham gia, đóng góp của Việt Nam tại các cơ chế hợp tác kinh tế đa phương, chủ động tham gia xây dựng các luật lệ và quy định quốc tế mới; đồng thời, tận dụng hiệu quả mạng lưới hiệp định thương mại tự do, đưa Việt Nam trở thành trung tâm kết nối của khu vực.

Sau gần bốn thập kỷ Đổi mới, Việt Nam đang đứng trước ngưỡng cửa kỷ nguyên phát triển, giàu mạnh, văn minh, thịnh vượng, hướng tới 2 mục tiêu chiến lược 100 năm thành lập Đảng (2030) và 100 năm thành lập nước (2045). Theo các chuyên gia, đây là thời kỳ chuyển mình mạnh mẽ của đất nước cả về tư duy, hành động và khát vọng, là sự tiếp nối hành trình gần 40 năm đổi mới để “vươn mình, bứt phá và phát triển vượt bậc”. Để đáp ứng yêu cầu của tình hình mới, ngoại giao kinh tế cần có sự chuyển mình mạnh mẽ, trước hết là chuyển từ “lượng” sang “chất”, từ thu hút sang kiến tạo.

Để làm được điều nay, cần làm sắc nét hơn nội dung kinh tế trong các hoạt động đối ngoại, nhất là đối ngoại cấp cao; chú trọng các chương trình, dự án, sản phẩm cụ thể, có ý nghĩa chiến lược, có tính khả thi; không ngừng làm mới các động lực tăng trưởng truyền thống đi cùng với khai thác tối đa và hiệu quả các FTA đã ký kết, mở rộng và tiếp cận các thị trường tiềm năng. Nâng cao chất lượng và tính thiết thực của công tác nghiên cứu, gắn với hơi thở cuộc sống, bám sát tình hình thực tế, kịp thời tham mưu chính sách “trúng” và “đúng”, vừa tạo không gian chiến lược vừa thúc đẩy các trụ cột phát triển trong nước. Ưu tiên gắn kết chặt chẽ ngoại giao kinh tế với hội nhập quốc tế, chủ động tham gia quá trình định hình các luật lệ, chuẩn mực quốc tế mới, nhất là trong các lĩnh vực có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển của kinh tế thế giới. Ngoài ra, thúc đẩy các động lực tăng trưởng mới, nhất là khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo.

Đặc biệt, kinh tế tư nhân được định hướng trở thành một trong những động cho tăng trưởng trong thời gian tới. Ông Nguyễn Đồng Trung cho rằng, doanh nghiệp cần chủ động đề xuất, nêu rõ nhu cầu cụ thể để cơ quan đối ngoại có thể hỗ trợ hiệu quả, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam liên tục nâng cấp quan hệ đối tác chiến lược. Đồng thời cần có cách làm chuyên nghiệp, chuẩn hóa theo ngôn ngữ toàn cầu, đó là thực hiện ESG, coi ESG là lợi thế cạnh tranh chứ không phải gánh nặng chi phí. Trong không gian địa lý và thị trường ngày càng mở rộng, các doanh nghiệp cần từ bỏ tư duy manh mún, hình thành các chuỗi cung ứng nội địa đủ mạnh để trở thành đối tác cấp 1 của các tập đoàn đa quốc gia.

Để tạo thuận lợi cho doanh nghiệp tham giá vào hoạt động đối ngoại kinh tế, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính nhấn mạnh, cần triển khai đồng bộ các giải pháp đa dạng hóa thị trường, đa dạng hoá sản phẩm, đa dạng hoá chuỗi cung ứng; tập trung khai thác, tận dụng các thị trường tiềm năng; đẩy mạnh quảng bá, xúc tiến các sản phẩm thương hiệu Việt Nam ra nước ngoài; khẩn trương đàm phán, ký kết các Hiệp định thương mại tự do (FTA) với các quốc gia, khu vực Trung Đông, Trung Á, châu Phi, châu Mỹ La-tinh... Ưu tiên hỗ trợ địa phương, cộng đồng doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp vừa và nhỏ trong hội nhập kinh tế, hợp tác, liên kết quốc tế; tích cực hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng đầu tư, kinh doanh vươn ra thị trường quốc tế, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu; thu hút mạnh mẽ đầu tư của các tập đoàn công nghệ lớn và đội ngũ chuyên gia Việt Nam ở nước ngoài…góp phần thực hiện thành công mục tiêu tăng trưởng hai con số trong năm 2026 và thời gian tới.