Nguồn lực mới cho tăng trưởng

Động lực dài hạn và quan trọng

TS. Hồ Đức Thắng, Viện trưởng Viện Công nghệ số và Chuyển đổi số Quốc gia nhận định, AI đang là công nghệ có tốc độ phổ cập nhanh nhất trong lịch sử. Nếu điện thoại cố định cần tới 75 năm để đạt 100 triệu người dùng đầu tiên, Internet mất khoảng 7,5 năm, thì ChatGPT chỉ cần 2 tháng để đạt cột mốc này. Không chỉ lan tỏa với tốc độ chưa từng có, năng lực của AI cũng đang phát triển theo cấp số nhân. Trước đây, khả năng của AI tăng gấp đôi sau khoảng 7 tháng, nhưng hiện nay chu kỳ này chỉ còn khoảng 4 tháng.

Theo ông, vấn đề quan trọng không phải là AI sẽ thay thế bao nhiêu lao động, mà là công nghệ này có thể giúp nâng cao năng suất như thế nào? Với cùng một nguồn vốn và nhân lực, AI có thể hỗ trợ doanh nghiệp tạo ra nhiều sản phẩm, dịch vụ và giá trị hơn. Đây là cơ sở để chuyển đổi số trở thành một kênh nâng cao hiệu quả đầu tư thay vì chỉ dừng lại ở việc trang bị thêm công cụ công nghệ.

Ở góc độ kinh tế vĩ mô, GS.TS. Trần Thọ Đạt, Chủ tịch Hội đồng trường Đại học Kinh tế Quốc dân cho rằng, nếu trước đây tăng trưởng kinh tế chủ yếu dựa vào 2 nguồn lực truyền thống là vốn và lao động thì trong bối cảnh chuyển đổi số, dữ liệu đang trở thành nền tảng của mô hình tăng trưởng mới. Dữ liệu không chỉ là đầu vào của các công nghệ số, mà còn góp phần nâng cao năng suất nhân tố tổng hợp, cải thiện hiệu quả phân bổ nguồn lực và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Đồng thời là nền tảng để đổi mới mô hình tăng trưởng theo hướng xanh và bền vững. Việc khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên dữ liệu sẽ tạo điều kiện để doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, nâng cao hiệu quả đầu tư và mở ra dư địa tăng trưởng mới trong dài hạn.

Đồng quan điểm về vai trò của chuyển đổi số đối với tăng trưởng, TS. Phạm Anh Tuấn, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới cho rằng, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là một trong những động lực dài hạn quan trọng của nền kinh tế. Mặc dù những lĩnh vực này có thể chưa tạo ra ngay kết quả trong ngắn hạn, việc xây dựng nền tảng từ hiện nay sẽ giúp nâng cao năng suất lao động và tạo động lực tăng trưởng trong nhiều năm tiếp theo.

Ông phân tích, chuyển đổi số giúp rút ngắn thời gian xử lý công việc, nâng cao chất lượng hoạt động và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực hiện có. Khi năng suất lao động được cải thiện, doanh nghiệp có điều kiện mở rộng sản xuất, nâng cao sức cạnh tranh và tạo thêm nguồn lực cho đầu tư phát triển.

AI đang là công nghệ có tốc độ phổ cập nhanh nhất trong lịch sử

Chuyển hóa tiềm năng thành nguồn lực đầu tư

Mặc dù AI mở ra nhiều cơ hội, phát triển hạ tầng lõi cho công nghệ này đòi hỏi chi phí đầu tư rất lớn. Theo TS. Hồ Đức Thắng, việc huấn luyện các mô hình AI lớn cần số lượng lớn chip xử lý, thời gian vận hành kéo dài và mức tiêu thụ điện năng cao. Trong khi chi phí hạ tầng tăng mạnh, chi phí sử dụng AI lại giảm đáng kể. Từ thực tế đó, ông cho rằng Việt Nam không nên tập trung chạy đua về hạ tầng AI lõi mà cần ưu tiên khai thác và đưa AI vào các hoạt động ứng dụng cụ thể. Đối với doanh nghiệp, hướng đi phù hợp là lựa chọn những bài toán trực tiếp tạo ra năng suất, nhất là các quy trình lặp đi lặp lại, có thể chuẩn hóa và có dữ liệu đủ tốt để triển khai.

Tuy nhiên, để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư vào chuyển đổi số, cần có môi trường thể chế thuận lợi. TS. Phạm Anh Tuấn cho rằng, cải cách thể chế phải giúp doanh nghiệp giảm bớt thủ tục, thời gian và chi phí tuân thủ, qua đó dành nhiều nguồn lực hơn cho sản xuất, kinh doanh và đổi mới công nghệ.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần được tạo điều kiện tiếp cận các nguồn lực cơ bản như vốn, đất đai, nhân lực và thị trường. Trong ngắn hạn, các chính sách cần hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng nền tảng phát triển. Về dài hạn, bản thân doanh nghiệp phải nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, hiện đại hóa quản trị và cải thiện năng lực cạnh tranh.

TS. Phạm Anh Tuấn nhấn mạnh, hệ thống chính sách cũng cần hướng tới việc hình thành những doanh nghiệp lớn có khả năng cạnh tranh quốc tế và đóng vai trò dẫn dắt, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa từng bước mở rộng quy mô. Khi cộng đồng doanh nghiệp nội địa đủ mạnh, các nguồn lực dành cho khoa học công nghệ và chuyển đổi số mới có thể được hấp thụ và chuyển hóa hiệu quả thành năng lực sản xuất mới.

Cùng với cải cách thể chế, việc xây dựng hạ tầng dữ liệu và mở rộng khả năng tiếp cận các bộ dữ liệu trọng yếu sẽ góp phần giảm chi phí đầu tư ban đầu, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tạo điều kiện để doanh nghiệp phát triển các sản phẩm, dịch vụ số. Ở cấp độ doanh nghiệp, cần chủ động xây dựng chiến lược dữ liệu, hoàn thiện cơ chế quản trị và ưu tiên ứng dụng AI vào những lĩnh vực có khả năng tạo giá trị gia tăng rõ rệt.

Các chuyên gia đều thống nhất rằng, chuyển đổi số và công nghệ dữ liệu chỉ thực sự trở thành nguồn lực đầu tư khi được triển khai đồng bộ với cải cách thể chế, phát triển dữ liệu chất lượng và nâng cao năng lực hấp thụ công nghệ của doanh nghiệp. Khi công nghệ, dữ liệu và chính sách cùng được phát triển đồng bộ, AI sẽ không chỉ góp phần nâng cao năng suất lao động mà còn mở rộng dư địa thu hút đầu tư, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực và tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững.