Nới ngưỡng thuế lên 10 tỷ đồng, hộ kinh doanh được lợi gì?

Giảm áp lực sổ sách, kê khai

Sau những thay đổi lớn trong quản lý thuế đối với hộ kinh doanh, vấn đề được quan tâm không chỉ là số thuế phải nộp mà còn là làm thế nào để việc tuân thủ không trở thành gánh nặng đối với những cơ sở có quy mô nhỏ.

Ảnh minh họa

Một thay đổi đáng chú ý đang được Bộ Tài chính đề xuất là cho phép doanh nghiệp, hộ kinh doanh có doanh thu đến 10 tỷ đồng/năm lựa chọn tính thuế theo tỷ lệ trên doanh thu hoặc trên lợi nhuận. Phương pháp tính thuế đơn giản được đề xuất áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2026.

Trước đó, Bộ Tài chính cũng đề xuất nâng ngưỡng doanh thu được lựa chọn phương pháp tính thuế đơn giản từ 3 tỷ lên 10 tỷ đồng/năm. Theo phương án được đề cập, hộ kinh doanh lựa chọn tính thuế theo doanh thu có thể thực hiện chế độ kế toán đơn giản hơn và không phải hạch toán chi phí để xác định lợi nhuận chịu thuế.

Điều này có ý nghĩa bởi phần lớn hộ kinh doanh có quy mô nhỏ, phương thức quản trị đơn giản, việc tập hợp đầy đủ hóa đơn, chứng từ đầu vào và xác định chi phí thực tế không phải lúc nào cũng thuận lợi.

Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), từng chỉ ra chính khó khăn trong xác định chi phí khiến việc áp dụng chế độ kế toán tương tự doanh nghiệp có thể tạo áp lực cho các cơ sở rất nhỏ. Vì vậy, VCCI đề xuất doanh nghiệp siêu nhỏ và hộ kinh doanh doanh thu dưới 10 tỷ đồng được nộp thuế theo doanh thu nhằm đơn giản hóa thủ tục.

Còn chuyên gia thuế Nguyễn Ngọc Tú cho rằng việc cho DN, HKD lựa chọn phương pháp tính thuế là hợp lý bởi sau khi bỏ thuế khoán, nhiều hộ còn khó khăn trong khâu sổ sách kế toán, chưa thể thực hiện tách bạch giữa chi phí kinh doanh và tiêu dùng.

Hiện nay, cả nước có khoảng 2,7 triệu hộ kinh doanh và chỉ khoảng 0,14% có doanh thu trên 10 tỷ đồng. Như vậy, nếu phương án được thông qua, phần lớn hộ kinh doanh sẽ nằm trong phạm vi có thể lựa chọn phương pháp tính thuế đơn giản.

Để hộ kinh doanh không “sợ lớn”

Việc nâng ngưỡng doanh thu lên 10 tỷ đồng, nếu được thông qua, còn có thể tạo khoảng không rộng hơn để hộ kinh doanh phát triển trước khi phải chuyển sang phương thức quản trị, kế toán phức tạp hơn.

Với một cơ sở chỉ có vài lao động, việc phải duy trì hệ thống kế toán, hóa đơn, chứng từ vượt quá năng lực quản trị có thể làm phát sinh đáng kể chi phí về nhân lực, thời gian hoặc dịch vụ kế toán bên ngoài. Vì vậy, phương pháp tính thuế dễ hiểu và dễ thực hiện có thể giúp giảm chi phí tuân thủ, đồng thời khuyến khích người kinh doanh kê khai đầy đủ hơn.

Tuy nhiên, việc thiết kế ngưỡng doanh thu cũng cần tránh tạo ra một “điểm gãy” mới. Trong quá trình thảo luận chính sách giảm 30% thuế thu nhập, đã có ý kiến tại Quốc hội lưu ý rằng ngưỡng cứng 10 tỷ đồng có thể tạo động cơ giữ doanh thu dưới ngưỡng hoặc chia nhỏ hoạt động để tiếp tục hưởng chính sách.

Vấn đề tương tự cần được cân nhắc khi xây dựng phương pháp tính thuế đơn giản. Chính sách hỗ trợ không nên vô tình khiến cơ sở kinh doanh phải cân nhắc giữa mở rộng quy mô và tiếp tục hưởng cách quản lý thuận lợi hơn.

Thay vào đó, cần hình thành lộ trình đủ “mềm” để hộ kinh doanh đi từ quy mô nhỏ lên lớn hơn, rồi chuyển đổi thành doanh nghiệp mà không phải đối mặt với bước nhảy quá lớn về thủ tục và chi phí quản trị.

Đây cũng là cách giảm tâm lý “ngại lớn” của khu vực hộ kinh doanh. Khi tăng doanh thu không đồng nghĩa ngay lập tức với một hệ thống thủ tục phức tạp hơn nhiều, động lực đầu tư, mở rộng cửa hàng, tuyển thêm lao động và chính thức hóa hoạt động có thể được củng cố.

Minh bạch dòng tiền, thêm cơ hội tiếp cận vốn

Nếu chỉ nhìn từ góc độ thuế, lợi ích dễ thấy của phương pháp đơn giản là giảm sổ sách và chi phí tuân thủ. Nhưng quá trình chuyển sang quản lý dựa trên dữ liệu còn có thể tạo ra một lợi ích khác: giúp hộ kinh doanh hình thành lịch sử tài chính rõ ràng hơn.

Khi hóa đơn điện tử, thanh toán không dùng tiền mặt, tài khoản ngân hàng và kê khai doanh thu ngày càng gắn với hoạt động kinh doanh, dòng tiền của hộ cũng từng bước được ghi nhận đầy đủ hơn.

Đây là điểm giao đáng chú ý giữa cải cách quản lý thuế và dịch vụ ngân hàng.

Thực tế, nhiều ngân hàng đang phát triển các giải pháp dành cho hộ kinh doanh, kết hợp tài khoản thanh toán, mã QR, quản lý dòng tiền, hóa đơn điện tử và hỗ trợ thực hiện nghĩa vụ thuế. Các giải pháp tích hợp thanh toán, quản lý dòng tiền, hóa đơn điện tử và kết nối ứng dụng thuế đang hỗ trợ hộ kinh doanh số hóa hoạt động.

Với tổ chức tín dụng, dữ liệu giao dịch và dòng tiền có thể trở thành nguồn thông tin bổ sung trong quá trình đánh giá khách hàng, bên cạnh hồ sơ và các tiêu chí thẩm định khác.

Điều này đặc biệt có ý nghĩa với hộ kinh doanh. So với doanh nghiệp có hệ thống báo cáo tài chính tương đối đầy đủ, nhiều hộ gặp khó trong việc chứng minh doanh thu, dòng tiền và hiệu quả hoạt động khi có nhu cầu vay vốn.

Nếu doanh số bán hàng được ghi nhận qua hóa đơn điện tử, dòng tiền đi qua tài khoản và doanh thu được kê khai rõ ràng, hộ kinh doanh có thêm dữ liệu để chứng minh năng lực hoạt động. Quá trình số hóa vì thế không chỉ phục vụ quản lý thuế mà còn có thể từng bước hình thành một “hồ sơ tài chính số”.

Tất nhiên, minh bạch doanh thu hay sử dụng hóa đơn điện tử không đồng nghĩa hộ kinh doanh đương nhiên được vay vốn. Quyết định cấp tín dụng vẫn phụ thuộc vào quy định, khả năng trả nợ, mức độ rủi ro và kết quả thẩm định của từng tổ chức tín dụng. Tuy nhiên, dữ liệu đầy đủ hơn có thể giúp ngân hàng hiểu rõ hơn hoạt động thực tế của khách hàng.

Ở chiều ngược lại, hệ thống ngân hàng cũng có thể hỗ trợ hộ kinh doanh thích nghi với phương thức quản lý mới thông qua tài khoản kinh doanh, thanh toán QR, quản lý bán hàng, hóa đơn và nộp thuế điện tử. Khi các dịch vụ được tích hợp thuận tiện, hộ kinh doanh vừa có thể quản lý dòng tiền tốt hơn, vừa giảm áp lực tuân thủ.

Nếu đề xuất nâng ngưỡng áp dụng phương pháp tính thuế đơn giản lên 10 tỷ đồng được hoàn thiện hợp lý, một chu trình tích cực có thể từng bước hình thành: dễ tuân thủ hơn, dòng tiền minh bạch hơn, thuận lợi hơn trong tiếp cận các dịch vụ tài chính và có thêm động lực mở rộng quy mô. Đây cũng có thể là nền tảng để quá trình chuyển từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp diễn ra thuận lợi hơn.