Outlet mở cơ hội để hàng Việt bước ra khỏi “vùng gia công"

Cơ hội không chỉ nằm ở việc giải phóng hàng tồn

Theo dự thảo Đề án “Phát triển các mô hình outlet và cửa hàng miễn thuế tại Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045” đang được Bộ Công Thương hoàn thiện, đến năm 2030, Việt Nam đặt mục tiêu hình thành ít nhất 5 trung tâm outlet gắn với du lịch tại Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng, Quảng Ninh và Phú Quốc. Tầm nhìn đến năm 2045 là phát triển các làng outlet cao cấp tại cả ba miền.

Ảnh minh họa

Dự thảo cũng hướng tới nâng tỷ lệ hàng Việt trong các hệ thống outlet và cửa hàng miễn thuế lên 30-40%, từng bước đưa những nhóm “quà tặng quốc gia” đạt chuẩn quốc tế vào hệ thống và thúc đẩy xuất khẩu tại chỗ.

Tại tọa đàm về phát triển trung tâm outlet do Sở Công Thương TP.HCM tổ chức mới đây, câu chuyện được đặt ra không chỉ là lựa chọn vị trí hay quy mô dự án. Một vấn đề đáng chú ý đối với cộng đồng doanh nghiệp trong nước là hàng Việt sẽ tham gia hệ sinh thái này với vai trò nào: chỉ cung cấp sản phẩm gia công, bán hàng cuối mùa hay từng bước xây dựng thương hiệu riêng đủ sức đứng cạnh các nhãn hàng quốc tế?

Outlet thường được biết đến là kênh tiêu thụ hàng cuối mùa, hàng mẫu, sản phẩm không còn đầy đủ màu sắc, kích cỡ hoặc hàng tồn kho được chuyển từ hệ thống bán lẻ thông thường. Tuy nhiên, thực tế trên thế giới cho thấy outlet còn có những dòng sản phẩm được thiết kế và sản xuất riêng cho kênh bán hàng này.

Với doanh nghiệp, điều đó mở ra khả năng xây dựng một kênh phân phối có tính chủ động hơn so với những đợt thanh lý hàng hóa ngắn hạn. Thay vì giảm giá rời rạc, doanh nghiệp có thể xây dựng danh mục sản phẩm, kế hoạch cung ứng và chiến lược giá dành riêng cho outlet, tách biệt tương đối với hệ thống cửa hàng bán đầy đủ giá.

Từ góc độ cơ quan quản lý, ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công Thương cho rằng cần xác định outlet là một kênh phân phối chủ động. Hàng hóa có thể là sản phẩm cuối mùa chuyển từ hệ thống bán lẻ chính thống hoặc được sản xuất riêng cho kênh này.

Để outlet phát triển minh bạch và bền vững, khung pháp lý cần làm rõ các vấn đề liên quan đến tiêu chuẩn hàng hóa, nguồn gốc, chủ thể được đưa hàng vào hệ thống, cơ chế luân chuyển hàng hóa và kiểm soát giá.

Cơ hội đáng chú ý có thể nằm ở những ngành Việt Nam có thế mạnh sản xuất như dệt may, da giày, túi xách và đồ gỗ. Nhiều doanh nghiệp trong nước đã có kinh nghiệm tham gia chuỗi cung ứng của các thương hiệu quốc tế, song giá trị thu được vẫn phụ thuộc lớn vào đơn hàng và năng lực sản xuất.

Nếu outlet được kết nối hiệu quả với du lịch, cửa hàng miễn thuế và chính sách hoàn thuế VAT cho khách quốc tế, đây có thể trở thành thêm một “điểm chạm” giữa hàng Việt với người tiêu dùng. Doanh nghiệp không chỉ có thêm kênh tiêu thụ mà còn có điều kiện thử nghiệm mẫu mã, nhận phản hồi của thị trường và xây dựng nhận diện thương hiệu.

Ông Nguyễn Ngọc Hòa, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TP.HCM, cho rằng cần tạo không gian để doanh nghiệp Việt xây dựng thương hiệu riêng từ kinh nghiệm sản xuất, gia công cho các thương hiệu quốc tế, qua đó hướng tới thị trường khu vực và thế giới. Tuy nhiên, ông cũng đặt ra vấn đề cần nghiên cứu kỹ: khách quốc tế có thực sự tìm kiếm thương hiệu Việt tại outlet và người tiêu dùng trong nước có đến đây để mua hàng Việt hay không?

Câu hỏi này rất quan trọng. Bởi việc dành không gian cho hàng Việt mới chỉ tạo ra cơ hội tiếp cận thị trường; còn biến cơ hội đó thành doanh thu và giá trị thương hiệu phụ thuộc vào chất lượng sản phẩm, thiết kế, giá bán, cách kể câu chuyện thương hiệu và khả năng tổ chức trải nghiệm mua sắm của từng doanh nghiệp.

Muốn bước vào outlet, doanh nghiệp phải làm gì?

Outlet không đơn thuần là một không gian để đưa hàng tồn kho vào bán giảm giá. Theo nhiều chuyên gia, để bảo đảm tính chính hãng và minh bạch của mô hình, hàng hóa cần có nguồn gốc rõ ràng, được cung ứng bởi thương hiệu hoặc đơn vị có quyền phân phối hợp pháp. Với sản phẩm được sản xuất riêng cho kênh outlet, thông tin hàng hóa cũng cần minh bạch để người tiêu dùng có thể nhận biết, đồng thời giá bán và nguồn gốc sản phẩm phải có khả năng kiểm chứng.

Dự thảo Đề án đặt mục tiêu nâng tỷ lệ hàng Việt trong hệ thống outlet và cửa hàng miễn thuế lên 30-40%. Trong quá trình thảo luận về mô hình này, cũng có những đề xuất tạo thêm không gian cho hàng Việt Nam chất lượng cao, sản phẩm OCOP và các nhóm hàng có khả năng trở thành quà tặng đặc trưng của Việt Nam.

Ở góc độ doanh nghiệp, yêu cầu quan trọng là làm chủ hồ sơ sản phẩm, quyền sở hữu hoặc phân phối, thông tin xuất xứ và chuỗi cung ứng. Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, điểm yếu có thể không chỉ nằm ở chất lượng sản phẩm mà còn ở khả năng duy trì sản lượng, bảo đảm tiêu chuẩn đồng nhất và giao hàng đúng tiến độ cho một hệ thống bán lẻ quy mô lớn.

Giá bán cũng là bài toán cần tính toán kỹ. Giảm giá sâu có thể giúp thu hút khách và giải phóng hàng cuối mùa, nhưng nếu không tách bạch các dòng sản phẩm, doanh nghiệp có nguy cơ làm giảm giá trị thương hiệu hoặc tạo xung đột với đại lý và cửa hàng đang bán hàng theo mức giá thông thường.

Doanh nghiệp vì vậy cần xác định rõ đâu là hàng chuyển từ hệ thống bán lẻ, đâu là hàng cuối mùa và đâu là sản phẩm được sản xuất riêng cho outlet. Giá tham chiếu cũng cần có cơ sở, tránh tình trạng nâng giá niêm yết rồi đưa ra tỷ lệ giảm lớn nhằm tạo cảm giác hàng hóa rẻ hơn thực tế.

Đặc thù của outlet là hàng cuối mùa, hàng cần thanh lý hoặc được sản xuất riêng nên mức giảm phải đủ lớn để tạo sức hút.

Nhưng giá thấp chưa đủ để giữ chân khách hàng. Theo PGS.TS Đinh Tiên Minh, Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển, lợi thế về giá không còn đủ tạo sức hút bền vững. Outlet cần kết hợp mua sắm với ẩm thực, giải trí, văn hóa và trải nghiệm, đồng thời tạo được bản sắc riêng để khách hàng có lý do quay trở lại.

Điều này cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với doanh nghiệp Việt. Sản phẩm không chỉ cần đạt chuẩn mà còn phải có thiết kế, bao bì và câu chuyện phù hợp với khách du lịch. Những mặt hàng gắn với nguyên liệu, văn hóa hoặc thế mạnh sản xuất của Việt Nam có thể được phát triển thành các bộ sưu tập, sản phẩm quà tặng có khả năng nhận diện cao, thay vì chỉ xuất hiện trên quầy dưới hình thức hàng giảm giá.

Ở góc độ phân tích, outlet khó có thể tự nó giúp doanh nghiệp Việt “thoát gia công”. Việc dịch chuyển từ gia công sang làm chủ sản phẩm và thương hiệu còn phụ thuộc vào năng lực thiết kế, nghiên cứu phát triển, quản trị chuỗi cung ứng, marketing, vốn và khả năng xây dựng hệ thống phân phối.

Tuy nhiên, nếu chỉ coi outlet là nơi bán hàng tồn, doanh nghiệp chủ yếu giải quyết được bài toán hàng hóa cuối mùa. Ngược lại, nếu khai thác mô hình này như một kênh tiếp cận du khách, thử nghiệm sản phẩm và xây dựng thương hiệu, outlet có thể trở thành một trong những kênh hỗ trợ doanh nghiệp Việt từng bước dịch chuyển từ gia công sang phát triển sản phẩm, làm chủ thương hiệu và tiếp cận trực tiếp hơn với người tiêu dùng.