Phải đi từ kết nối đến đồng phát triển

Doanh nghiệp Việt trước cơ hội tiến sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu Ảnh: ST

Từ nhà cung cấp đến đối tác trong chuỗi

Bà Đỗ Thị Thúy Hương, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam cho hay, năng lực doanh nghiệp Việt đã tiến bộ đáng kể so với 2-3 năm trước, thể hiện qua mức độ tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn. Doanh nghiệp trong nước không còn chỉ đảm nhận những công đoạn có giá trị gia tăng thấp như bao bì, đóng gói, in nhãn, mà đã từng bước tiến lên các mắt xích có giá trị cao hơn trong “đường cong nụ cười”, ở lĩnh vực linh kiện, thiết kế và nghiên cứu, phát triển (R&D).

Nhiều doanh nghiệp Việt đã tham gia chuỗi cung ứng ở vị trí Tier 1 và Tier 2. HanPT, Manronic, Việt An cùng nhiều doanh nghiệp khác đang sản xuất, cung ứng cho các tập đoàn lớn nước ngoài. Đáng chú ý, theo thông tin từ Samsung, vào đầu năm 2025, tập đoàn này có 306 nhà cung cấp nội địa là doanh nghiệp Việt Nam. Đây là dấu hiệu cho thấy hệ sinh thái nhà cung ứng trong nước đã từng bước hình thành.

Tuy nhiên, bài toán hiện nay không chỉ là tăng số lượng mà quan trọng hơn là nâng cao chất lượng và vị trí của doanh nghiệp Việt.

FDI phải gắn với doanh nghiệp Việt

Giáo sư Hoàng Văn Cường - Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam cho rằng, Việt Nam cần nhận diện đúng động lực dịch chuyển chuỗi cung ứng, đồng thời nâng cao sự tham gia của doanh nghiệp trong nước vào các chuỗi hiện hữu, vốn vẫn do khu vực FDI nắm giữ phần lớn. Theo ông Cường, khả năng làm chủ công nghệ ngày càng quyết định mức độ tham gia vào chuỗi cung ứng. Với những công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo và công nghệ số, không một quốc gia nào có thể tự mình làm chủ toàn bộ quy trình. Doanh nghiệp cần liên kết với những nơi có năng lực phù hợp để công nghệ được ứng dụng nhanh và hiệu quả.

Còn theo bà Hương, liên kết FDI với doanh nghiệp trong nước không nên dừng ở các cuộc gặp gỡ hay chương trình B2B, mà phải hình thành hệ sinh thái cùng tham gia, nâng cao năng lực và phát triển công nghệ. “FDI phải gắn với doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp FDI phải đồng phát triển với doanh nghiệp trong nước”, bà Hương nhấn mạnh.

Theo đó, Việt Nam cần hướng tới hệ sinh thái công nghiệp điện tử, bán dẫn và các ngành công nghiệp hỗ trợ, trong đó doanh nghiệp cùng tham gia một chuỗi cung ứng thống nhất. Khi trở thành một phần thực chất của chuỗi, doanh nghiệp Việt không chỉ nhận đơn hàng mà còn có cơ hội học hỏi tiêu chuẩn, công nghệ, phương thức quản trị và yêu cầu kỹ thuật từ các tập đoàn toàn cầu.

Giáo sư Hoàng Văn Cường cho biết, Việt Nam cũng cần thay đổi cách tiếp cận dòng vốn FDI. Khi chính sách thuế quan có xu hướng áp dụng rộng hơn trên phạm vi toàn cầu, lợi thế về thuế và chi phí không còn đủ tạo khác biệt. Nhà đầu tư ngày càng quan tâm đến hệ sinh thái, thủ tục, tốc độ triển khai và mức độ tin cậy.

Vì vậy, Việt Nam cần chuyển từ tư duy “ngồi chờ vốn” sang chủ động tìm kiếm những dòng vốn phù hợp. Ông Cường đề xuất nghiên cứu cơ chế đầu mối đủ mạnh để hỗ trợ và xử lý xuyên suốt các vấn đề của nhà đầu tư, từ đất đai, địa bàn đến cấp phép. Quan trọng hơn, ưu đãi FDI cần gắn với giá trị lan tỏa. Dự án tạo liên kết, hỗ trợ doanh nghiệp Việt nâng cao năng lực, chuyển giao công nghệ và giúp doanh nghiệp trong nước tham gia chuỗi cung ứng cần được hưởng chính sách phù hợp. Ưu đãi vì vậy không chỉ dựa trên vốn đăng ký hay số lượng dự án, mà cần gắn với kết quả liên kết.

Để làm chủ công nghệ, Việt Nam cũng không thể dàn trải nguồn lực. Giáo sư Hoàng Văn Cường dẫn ví dụ, thay vì sản xuất hoàn chỉnh một robot, Việt Nam có thể tập trung vào bộ điều khiển, khả năng xử lý thông minh hoặc những thành phần liên quan đến trí tuệ của robot. Nhà nước cần kết nối viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp, hình thành chuỗi nghiên cứu - phát triển - ứng dụng.

TS. Phạm Văn Quân, Phó cục trưởng Cục Công nghiệp, Bộ Công Thương, cho rằng cần tập trung vào ba nhóm giải pháp: tiếp tục cải cách thể chế, hoàn thiện chính sách tạo thuận lợi cho đầu tư, đổi mới công nghệ; tăng cường liên kết FDI với doanh nghiệp trong nước; thúc đẩy chuyển giao công nghệ, phát triển mạng lưới nhà cung ứng và nâng cao năng lực đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế.