Rủi ro AI đứng đầu khảo sát ổn định tài chính của Fed

AI đứng đầu những rủi ro được đề cập trong khảo sát ổn định tài chính mới nhất của Fed. Nguồn: Fed.

AI trở thành mối lo ngại lớn nhất

Báo cáo Ổn định tài chính công bố ngày 13/11 của Fed cho thấy, những rủi ro liên quan đến AI đang thu hút sự quan tâm đặc biệt của giới tài chính, trong bối cảnh làn sóng đầu tư vào công nghệ này tiếp tục mở rộng với tốc độ nhanh chóng.

Theo khảo sát được thực hiện trong tháng 9 và tháng 10/2026 đối với 23 đại diện ngân hàng, công ty chứng khoán, quỹ đầu tư và tổ chức tư vấn, có tới 87% người tham gia đề cập AI là một trong những rủi ro đáng chú ý đối với ổn định tài chính Mỹ trong 12–18 tháng tới, tăng mạnh so với mức 50% trong cuộc khảo sát được công bố vào tháng 5. Đây cũng là nhóm rủi ro được nhắc đến nhiều nhất.

Đáng chú ý, lo ngại về khả năng điều chỉnh mạnh giá các tài sản rủi ro đứng thứ hai, được 52% người tham gia khảo sát đề cập, tiếp đến là nguy cơ lợi suất trái phiếu dài hạn tăng cao với 48%. Rủi ro tấn công mạng và tính bền vững của nợ công cùng được 43% số người khảo sát nhắc đến.

Những con số này cho thấy sự thay đổi đáng kể trong nhận thức của giới tài chính về AI. Nếu trước đây sự chú ý chủ yếu tập trung vào tiềm năng tăng trưởng, năng suất và lợi nhuận, thì hiện nay những tác động tiêu cực có thể xảy ra khi kỳ vọng không được đáp ứng đang trở thành vấn đề cần theo dõi.

Ba mối lo ngại nổi bật gồm định giá cổ phiếu công nghệ ở mức cao, nguy cơ lợi nhuận không đạt kỳ vọng dẫn đến một đợt điều chỉnh mạnh trên thị trường và tính phức tạp của các hình thức tài trợ cho hạ tầng AI. Bên cạnh đó, khả năng AI làm gia tăng mức độ tinh vi của các cuộc tấn công mạng cũng được đề cập.

Tuy nhiên, cần phân biệt đây là nhận định của những người tham gia khảo sát, không phải dự báo chính thức của Fed về khả năng xảy ra khủng hoảng. Chính báo cáo cũng nhấn mạnh kết quả khảo sát không đại diện cho quan điểm của Hội đồng Thống đốc Fed hay Fed New York.

Những khoản nợ khổng lồ và nguy cơ lan truyền rủi ro

Mối lo ngại về AI không chỉ xuất phát từ diễn biến cổ phiếu công nghệ mà còn liên quan trực tiếp đến quy mô vốn đang được huy động để xây dựng các trung tâm dữ liệu và cơ sở hạ tầng điện toán.

Theo báo cáo của Fed, khối lượng phát hành nợ nhằm tài trợ cho hạ tầng điện toán tiên tiến trong năm 2026 đã vượt 680 tỷ USD tính đến tháng 10, cao gấp khoảng 5 lần mức 130 tỷ USD của cả năm 2023. Tỷ trọng nợ phát hành liên quan lĩnh vực này trong tổng lượng nợ phát hành của các doanh nghiệp phi tài chính có xếp hạng tín nhiệm đầu tư cũng tăng từ dưới 6% năm 2023 lên khoảng 31% trong năm 2026, theo số liệu Fed tổng hợp đến tháng 10.

Đáng chú ý, dư nợ liên quan đến hạ tầng điện toán tiên tiến trên thị trường vốn đại chúng được ước tính vượt 1.100 tỷ USD tính đến tháng 10/2026. Quy mô thực tế có thể lớn hơn do nhiều giao dịch được thực hiện trên thị trường tín dụng tư nhân, nơi việc thu thập thông tin và đánh giá mức độ rủi ro gặp nhiều khó khăn.

Bức tranh tài chính còn phức tạp hơn khi tính đến các nghĩa vụ ngoài những khoản nợ thông thường. Theo Fed, tính riêng bảy tập đoàn công nghệ lớn (gồm Amazon, Alphabet, Broadcom, Meta, Microsoft, Nvidia và Oracle) được xem xét, giá trị chưa chiết khấu của những cam kết thuê tài sản chưa bắt đầu thực hiện đã vượt 1.000 tỷ USD, trong khi các cam kết hợp đồng và bảo lãnh khác vượt 2.000 tỷ USD. Đây là những nghĩa vụ có tính chất và thời điểm phát sinh khác nhau, nên không thể coi toàn bộ là dư nợ hiện hữu.

Theo Fed, các hợp đồng thuê dài hạn, bảo lãnh và cam kết tài chính đang tạo ra những mối liên kết ngày càng chặt chẽ giữa các tập đoàn công nghệ lớn, doanh nghiệp phát triển trung tâm dữ liệu và các tổ chức cho vay. Một mặt, các tập đoàn công nghệ lớn có thể hấp thụ một phần tổn thất, qua đó hạn chế tác động đối với toàn hệ thống. Mặt khác, chính những cam kết tài chính này cũng khiến mức độ rủi ro kinh tế thực tế của họ có thể lớn hơn đáng kể so với nghĩa vụ nợ thể hiện trên bảng cân đối kế toán và làm gia tăng nguy cơ lan truyền tổn thất giữa các bên nếu thị trường AI suy giảm.

Đặc biệt, Fed cho biết các tập đoàn ngân hàng lớn nhất của Mỹ có tổng mức tiếp xúc tín dụng gần 1.000 tỷ USD với những doanh nghiệp công nghệ lớn, nhà phát triển trung tâm dữ liệu, các đơn vị tài trợ chuyên biệt, tổ chức tín dụng tư nhân và doanh nghiệp điện lực. Những khoản tiếp xúc này được xem xét trong các đợt kiểm tra sức chịu đựng thường niên.

Nguy cơ lan truyền rủi ro cũng được Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) đề cập trong Báo cáo Ổn định tài chính toàn cầu tháng 10/2026. IMF cảnh báo, nếu triển vọng đầu tư và lợi nhuận từ AI suy yếu, giá các tài sản liên quan có thể điều chỉnh mạnh, trong khi việc sử dụng vốn vay và mức độ tập trung đầu tư có thể khuếch đại biến động.

Dù vậy, Fed đánh giá hệ thống ngân hàng Mỹ nhìn chung vẫn duy trì trạng thái lành mạnh và khả năng chống chịu tốt. Vì thế, sự gia tăng rủi ro liên quan AI không đồng nghĩa với nguy cơ khủng hoảng tài chính sắp xảy ra.

Vấn đề đặt ra là khả năng nhận diện đầy đủ những nghĩa vụ tài chính và mối liên kết giữa các chủ thể tham gia làn sóng đầu tư này. Khi quy mô đầu tư ngày càng lớn, việc kiểm soát đòn bẩy, đánh giá dòng tiền thực tế và giám sát mức độ tập trung rủi ro sẽ trở nên quan trọng hơn, nhằm tránh để sự điều chỉnh kỳ vọng đối với AI biến thành cú sốc lan rộng trên hệ thống tài chính.