Tài chính xanh dương - hướng đi chiến lược cho tương lai kinh tế biển

Một “mảnh ghép mới” đầy tiềm năng trong hệ sinh thái tài chính

Tài chính xanh dương là một nhánh chuyên biệt của tài chính xanh, tập trung vào việc huy động và phân bổ vốn cho các dự án liên quan đến đại dương, tài nguyên nước và các hoạt động kinh tế biển bền vững. Theo Tổng Lãnh sự Anh Alexandra Smith, phạm vi của lĩnh vực này vượt xa khai thác tài nguyên biển đơn thuần, bao trùm toàn bộ chuỗi giá trị của kinh tế đại dương. Điều này bao gồm cả cảng xanh, logistics phát thải thấp, năng lượng tái tạo ngoài khơi, nuôi trồng thủy sản bền vững và bảo vệ hệ sinh thái biển.

Điểm khác biệt quan trọng của tài chính xanh dương so với tài chính truyền thống nằm ở cách tiếp cận tích hợp. Trong đó, các tiêu chuẩn môi trường, xã hội và quản trị (ESG) không chỉ đóng vai trò tham chiếu, mà trở thành điều kiện cấu thành sản phẩm tài chính. Điều này giúp dòng vốn không chỉ được phân bổ theo hiệu quả kinh tế, mà còn theo mức độ đóng góp vào mục tiêu phát triển bền vững.

Tài chính xanh dương được phát triển với nhiều công cụ như trái phiếu xanh dương, khoản vay liên kết bền vững, tín chỉ carbon biển và các giải pháp bảo hiểm hàng hải. Các khuôn khổ toàn cầu như Nguyên tắc Tài chính Kinh tế Xanh dương bền vững (Sustainable Blue Economy Finance Principles) và các nguyên tắc đại dương của Liên hợp quốc (UN Sustainable Ocean Principles) đảm bảo các khoản đầu tư này minh bạch, dựa trên cơ sở khoa học và phù hợp với mục tiêu phát triển bền vững.

Tại Vương quốc Anh, tài chính xanh dương được phát triển trên nền tảng một trung tâm tài chính toàn cầu có mức độ hoàn thiện cao về thể chế, thị trường và công nghệ. Theo bà Tổng Lãnh sự, thành công này dựa trên ba trụ cột chính:

Thứ nhất là nền tảng pháp lý minh bạch và có tính dự báo cao, đặc biệt trong lĩnh vực tài chính hàng hải và bảo hiểm. Hệ thống thông luật Anh (English common law) tạo dựng niềm tin vững chắc cho các giao dịch xuyên biên giới, qua đó hình thành môi trường thuận lợi để phát triển các sản phẩm tài chính gắn với rủi ro biển và biến đổi khí hậu.

Thứ hai là khả năng tích hợp giữa thể chế, tài chính, công nghệ và dữ liệu trong phát triển kinh tế biển. Các nền tảng dữ liệu hàng hải thời gian thực, hệ thống phân tích rủi ro cùng hệ sinh thái Fintech tại London giúp nâng cao năng lực định giá tài sản và quản trị rủi ro đối với các hoạt động liên quan đến đại dương.

Thứ ba là sự phát triển của các công cụ tài chính xanh như trái phiếu xanh, bảo hiểm hàng hải gắn với tiêu chí ESG và các mô hình tài chính dựa trên dữ liệu, qua đó góp phần hình thành một thị trường tài chính xanh dương có tính chuẩn hóa cao, đồng thời củng cố vị thế của Vương quốc Anh như một trung tâm dẫn dắt trong xu hướng tài chính bền vững toàn cầu.

Ba trụ cột này không chỉ tạo nền tảng cho sự phát triển của tài chính xanh dương tại Vương quốc Anh mà còn cung cấp những kinh nghiệm tham khảo quan trọng cho các quốc gia đang hướng tới xây dựng hệ sinh thái tài chính bền vững gắn với kinh tế biển, trong đó có Việt Nam.

Hướng đi chiến lược cho Việt Nam phát triển kinh tế biển

Từ góc nhìn của Tổng Lãnh sự Alexandra Smith, Việt Nam đang sở hữu tiềm năng rất lớn để phát triển kinh tế biển nhờ đường bờ biển dài, hệ thống cảng biển giữ vai trò ngày càng quan trọng trong chuỗi cung ứng khu vực và vị trí chiến lược trong thương mại quốc tế.

Đặc biệt, khu vực phía Nam với hạt nhân là Thành phố Hồ Chí Minh đang nổi lên như một trung tâm logistics và thương mại quan trọng, trong đó mạng lưới cảng Cát Lái - Cái Mép - Thị Vải tạo thành một hệ sinh thái hàng hải có quy mô lớn, đóng vai trò cửa ngõ kết nối Việt Nam với chuỗi giá trị toàn cầu. Trong bối cảnh đó, việc xây dựng Trung tâm tài chính quốc tế tại Thành phố Hồ Chí Minh được xem là bước đi chiến lược, tạo nền tảng thể chế và thị trường để hình thành mô hình “cảng - tài chính”, nơi dòng hàng hóa, dòng vốn và dòng dữ liệu được kết nối trong một hệ sinh thái thống nhất.

Mạng lưới cảng biển phía Nam góp phần hình thành hệ sinh thái hàng hải quy mô lớn, thúc đẩy phát triển tài chính xanh dương tại Việt Nam (Nguồn ảnh: Internet)

Tuy nhiên, để nâng cao chuỗi giá trị gia tăng trong nước, bà Alexandra Smith gợi ý, Việt Nam cần từng bước phát triển các dịch vụ tài chính hàng hải đi kèm, thay vì chỉ dừng lại ở vai trò trung chuyển hàng hóa. Đồng thời, việc phát triển hệ sinh thái dịch vụ hỗ trợ đồng bộ như bảo hiểm hàng hải, tài trợ thương mại, logistics tài chính và các công cụ tài chính xanh sẽ giúp gia tăng giá trị nội địa, nâng cao năng lực cạnh tranh của hệ thống cảng biển, qua đó thúc đẩy quá trình chuyển dịch sang mô hình tăng trưởng dựa trên chất lượng và tính bền vững.

Với hơn 5 thập kỷ thiết lập quan hệ ngoại giao, Vương quốc Anh sẵn sàng chia sẻ cùng Việt Nam các kinh nghiệm trong phát triển tài chính xanh dương, đặc biệt là cách tiếp cận tích hợp giữa thể chế, thị trường và công nghệ nhằm nâng cao hiệu quả huy động và phân bổ nguồn vốn cho kinh tế biển bền vững. Tổng Lãnh sự Anh Alexandra Smith cũng tin rằng, với sự đồng hành của các đối tác quốc tế như Vương quốc Anh cùng những lợi thế sẵn có về kinh tế biển, Việt Nam hoàn toàn có cơ hội trở thành một điểm sáng mới của tài chính xanh dương trong khu vực, qua đó tạo động lực cho tăng trưởng xanh và phát triển bền vững trong dài hạn.