Phát huy mạng lưới bưu chính, giảm chi phí, phục vụ người dân tốt hơn

Doanh thu thị trường bưu chính năm 2025 khoảng 87.000 tỷ đồng, tăng hơn 21 lần

Bước tiến lớn trong quản lý

Tiếp tục Kỳ họp thứ hai, ngày 17/10, Quốc hội thảo luận tại tổ về dự án Luật Bưu chính (sửa đổi). Năm 2025, thị trường đạt khoảng 4,1 tỷ bưu gửi, tăng hơn 12 lần năm 2010, đạt doanh thu khoảng 87.000 tỷ đồng, tăng hơn 21 lần; số doanh nghiệp từ 40 đến nay đã lên đến 760 và hơn 90% sản lượng là gói kiện hàng hóa gắn với thương mại điện tử. Tuy nhiên các đại biểu cho rằng, sau 16 năm thi hành, trong bối cảnh thị trường đã thay đổi căn bản, do đó, sửa đổi toàn diện đạo luật này là cần thiết.

thảo luận tại Tổ 2, Đoàn ĐBQH TP. Hồ Chí Minh, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khẳng định, nhìn chung dự thảo Luật lần này đã nắm bắt xu thế: bưu chính không còn chủ yếu là vận chuyển thư tín nữa mà trở thành một trong các dịch vụ thiết yếu của xã hội, hạ tầng thiết yếu của kinh tế số, dòng chảy hàng hóa. Việc chuyển sang quản lý trên dữ liệu hậu kiểm và định danh là bước tiến lớn.

Các đại biểu Quốc hội thảo luận ở Tổ về dự án Luật Bưu chính (sửa đổi) và dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường

Dự thảo Luật giảm 14 thủ tục hành chính xuống còn 1 thủ tục là đăng ký điện tử. Theo Chủ tịch Quốc hội đây là hướng đi đúng, tinh thần cải cách là giảm rào cản gia nhập thị trường, phù hợp với kinh tế số. Tuy nhiên, hậu kiểm chỉ hiệu quả khi có dữ liệu thực và cơ chế giám sát đủ mạnh. Nếu hệ thống chia sẻ dữ liệu giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý chưa hoàn thiện hoặc tiêu chí mức độ rủi ro còn chung chung thì hậu kiểm dễ trở thành hình thức hoặc tạo gánh nặng đột xuất cho doanh nghiệp.

Do đó, Chủ tịch Quốc hội đề nghị, sửa đổi Luật lần này, cơ quan soạn thảo và cơ quan thẩm tra phải làm rõ nhiệm vụ chia sẻ dữ liệu tối thiểu về mã định danh bưu gửi, hành chính và sự cố; đồng thời quy định lộ trình chuyển đổi số bắt buộc cho doanh nghiệp quy mô lớn kèm hỗ trợ kỹ thuật cho doanh nghiệp quy mô nhỏ; phân định rõ, sắc nét hơn nữa ranh giới giữa dịch vụ bưu chính với vận tải và logistics.

Về dịch vụ bưu chính phổ cập và công ích mở rộng, Chủ tịch Quốc hội đề nghị phải tính đến tính bền vững về tài chính; hướng đến vùng sâu, vùng xa là đúng, người dân miền núi, biên giới, hải đảo cần được tiếp cận dịch vụ với giá hợp lý. Tuy nhiên, rủi ro lớn nhất là cơ chế tài chính nếu không bù đắp, không minh bạch, ổn định thì dễ tạo ra sự méo mó cạnh tranh hoặc gánh nặng cho doanh nghiệp tư nhân. Do đó, cần xác định rõ những dịch vụ công ích mà thị trường không giải quyết được, cơ chế bù đắp phải dựa trên chi phí thực tế, kiểm toán độc lập, không làm méo mó thị trường cạnh tranh, ưu tiên phát triển điểm phục vụ đa năng kết hợp với dịch vụ công ích, dịch vụ công số.

Để tránh gây vướng mắc khi thực thi, Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý một số quy định về bồi thường thiệt hại còn chưa nhất quán. Theo đó, cần cho phép người nhận có thời gian hợp lý là 24 tiếng hoặc 48 tiếng phân phối với hàng hư hỏng bên trong không phát hiện ngay hoặc loại trừ giới hạn bồi thường trong trường hợp lỗi cố ý. Doanh nghiệp không vận hành trên mạng thì cần quy trình hậu kiểm riêng, đơn giản hơn, tránh can thiệp sâu vào mô hình tổ chức của doanh nghiệp. Cơ chế kiểm soát nên nêu cụ thể phạm vi thời gian, điều kiện cơ chế để khuyến khích đổi mới.

Bên cạnh đó, ĐBQH Nguyễn Minh Đức cho biết, tại khoản 1 Điều 37, dự thảo Luật quy định việc thu thập, sử dụng dữ liệu trong lĩnh vực bưu chính chỉ tuân theo pháp luật về dữ liệu và pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân. Quy định trên là chưa đủ, cần rà soát, đối chiếu với pháp luật về an ninh mạng và dự thảo Luật An ninh dữ liệu đang được trình Quốc hội xem xét. Theo đó, dự thảo Luật An ninh dữ liệu quy định các cấp độ rủi ro về an ninh dữ liệu và các giai đoạn trong vòng đời dữ liệu, từ thu thập, tạo lập, lưu chuyển đến tiêu hủy; các giai đoạn này đều cần áp dụng biện pháp bảo vệ an ninh dữ liệu. Do vậy, hoạt động tạo lập, sử dụng dữ liệu trong lĩnh vực bưu chính cũng cần được quy định thống nhất.

Cân bằng lợi ích giữa kinh doanh và bảo vệ người tiêu dùng

Từ thực tiễn hơn 30 năm hoạt động trong lĩnh vực bưu chính của Tập đoàn Viettel, ĐBQH Tào Đức Thắng đề nghị tại điểm e khoản 1 Điều 32, quy định về doanh nghiệp bưu chính vận hành mạng bưu chính. Hiện có hai loại là doanh nghiệp bưu chính vận hành mạng bưu chính và doanh nghiệp bưu chính không vận hành mạng bưu chính. Điểm e khoản 1 Điều 32 quy định cho phép doanh nghiệp bưu chính khác sử dụng mạng bưu chính trên cơ sở thỏa thuận, bảo đảm nguyên tắc công bằng, hợp lý, không phân biệt đối xử giữa các doanh nghiệp.

Trên cở sở đó, ĐBQH Tào Đức Thắng đề nghị sửa theo hướng: doanh nghiệp bưu chính khác được sử dụng mạng bưu chính thông qua thỏa thuận, bảo đảm tuân thủ pháp luật về cạnh tranh. Lý do là việc đầu tư hạ tầng viễn thông và bưu chính đòi hỏi nguồn lực rất lớn, gồm hệ thống cửa hàng, kho bãi, công nghệ chia chọn và hạ tầng vận chuyển. Để hình thành được hạ tầng vật lý, doanh nghiệp có thể phải đầu tư hàng tỷ, thậm chí hàng chục tỷ USD.

"Nếu một đơn vị đầu tư hạ tầng, trong khi các đơn vị khác không đầu tư được khai thác, kinh doanh trên hạ tầng đó mà không có cơ chế phù hợp thì sẽ không khuyến khích các nhà đầu tư có tiềm lực đầu tư lớn và không bảo đảm cạnh tranh", ĐBQH Tào Đức Thắng phân tích.

Tán thành với việc mở rộng dịch vụ bưu chính phổ cập sang gói, kiện hàng hóa, nhất là ở miền núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo song, ĐBQH Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) cho biết, điểm a khoản 1 Điều 27 mở rộng phạm vi phục vụ; khoản 4 quy định mức thu thống nhất trên toàn quốc và không cao hơn giá bình quân thị trường của dịch vụ tương đương. Chi phí cung ứng giữa các địa bàn có thể chênh lệch đáng kể. Trong khi đó, khoản 3 Điều 27 đã quy định nguyên tắc ngân sách hỗ trợ chi phí khấu hao tài sản cố định và chi phí nhân công tại các điểm phục vụ phù hợp quy mô tối thiểu. Từ quy định này, vẫn chưa thể kết luận việc mở rộng dịch vụ không làm tăng nghĩa vụ ngân sách hoặc không ảnh hưởng đến chất lượng cung ứng.

Do vậy, ĐBQH Dương Khắc Mai đề nghị, cơ quan soạn thảo bổ sung đánh giá định lượng về sản lượng, phạm vi, chi phí phục vụ và phương án cân đối nguồn lực trung hạn; xác định lộ trình thực hiện nếu chưa đủ điều kiện bảo đảm trên toàn quốc. Đồng thời rà soát Điều 34 để nguyên tắc hạch toán tách bạch, không sử dụng nguồn lực hỗ trợ công ích nhằm bù chéo cho kinh doanh thương mại được áp dụng nhất quán đối với mọi hoạt động có sử dụng mạng bưu chính công cộng, tránh tạo lợi thế cạnh tranh không bình đẳng.

Ngoài ra, dù thống nhất việc tận dụng mạng lưới bưu chính để đưa dịch vụ đến gần người dân, nhất là tại địa bàn khó khăn, song ĐBQH Trần Thị Vân (TP.Bắc Ninh) nhấn mạnh, việc cung cấp dịch vụ công trực tuyến nhằm giảm thời gian, chi phí và tạo thuận lợi cho người dân. Trong khi đó, những người cần được hỗ trợ thường là người cao tuổi, người khuyết tật, người thiếu thiết bị hoặc kỹ năng số. Song, nếu các đối tượng này phải trả thêm tiền chỉ để được hướng dẫn kê khai, tải tài liệu và nộp hồ sơ, thì khó khăn về khả năng tiếp cận công nghệ sẽ chuyển thành gánh nặng tài chính.

Đặc biệt, đối với các dịch vụ thiết yếu như điện, nước, xăng dầu, khí đốt, ĐBQH Nguyễn Văn Huy (Hưng Yên) đề nghị bảo đảm người tiêu dùng được tra cứu thuận tiện, miễn phí thông tin cơ bản về tình trạng phương tiện đo và tiếp cận dữ liệu liên quan trực tiếp đến giao dịch khi phát sinh khiếu nại, tranh chấp. Lộ trình triển khai cần phân nhóm đối tượng, ưu tiên phương tiện đo có rủi ro cao và đơn vị cung cấp dịch vụ thiết yếu quy mô lớn, đồng thời giảm yêu cầu cung cấp dữ liệu đối với doanh nghiệp thông thường.