Tăng lương cơ sở khuyến khích công chức tận hiến

Cán bộ công chức ở cơ sở phải đi làm xa hơn, đảm nhận thêm nhiều nhiệm vụ nhưng thu nhập chưa được cải thiện.

Việc tăng nhưng thu nhập giảm

Phát biểu tại Nghị trường, đại biểu Trần Quốc Tuấn (Đoàn Vĩnh Long) cho biết, giữa bối cảnh thế giới biến động, Việt Nam vẫn được ví như "mặt biển bình yên giữa cơn giông bão". Việt Nam đạt nhiều kết quả tích cực, tăng trưởng GDP 9 tháng đầu năm đạt khoảng 7,85%, lạm phát được kiểm soát ở mức 3,27%, xuất khẩu tăng hơn 16%, thu ngân sách tăng 30,5% so với cùng kỳ năm 2024. Cùng với ổn định kinh tế vĩ mô, việc cải cách thể chế và tinh gọn bộ máy đã tạo bước ngoặt quan trọng. Mô hình chính quyền địa phương hai cấp được triển khai tại 34 tỉnh, thành cùng với hàng loạt đạo luật lớn như Luật Đất đai (sửa đổi), Luật Nhà ở, Luật Kinh doanh bất động sản, Luật Tổ chức chính quyền địa phương… đã hình thành khung pháp lý vững chắc cho giai đoạn phát triển mới.

Tuy nhiên, theo đại biểu Trần Quốc Tuấn, cử tri cả nước bày tỏ mong muốn Đảng, Nhà nước quan tâm hơn đến chính sách tiền lương và đời sống của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức - những người đang gánh phần việc nặng nề nhất của bộ máy nhà nước. Bởi sau gần 4 tháng triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, bộ máy hành chính “nhẹ hơn về đầu mối nhưng nặng hơn về công việc”. Cán bộ công chức ở cơ sở phải đi làm xa hơn, đảm nhận thêm nhiều nhiệm vụ nhưng thu nhập chưa được cải thiện.

Theo báo cáo tổng hợp kiến nghị của cử tri các tỉnh, nhiều cán bộ xã phải di chuyển từ 10km - 15km mới đến trụ sở mới, trong khi phụ cấp đi lại và công vụ chưa điều chỉnh. Đời sống của những cán bộ xã gặp khó khăn khi chi phí đi lại, thuê nhà, sinh hoạt tăng khiến thu nhập thực tế giảm 10% - 12% so với trước đây. Thậm chí có nơi, đội ngũ cán bộ cơ sở đang gánh thêm phần việc do tinh giản biên chế nhưng thu nhập không tăng, ảnh hưởng đến tâm lý và hiệu quả công tác.

Bên cạnh đó, giá của nhiều nhóm hàng hóa thiết yếu như lương thực, thực phẩm, nhà ở, điện, nước, học phí, xăng dầu và chi phí thuê nhà đều tăng. Mức lương cơ sở 2,34 triệu đồng/tháng được áp dụng từ 1/7/2024 đến nay, và nếu so với mặt bằng giá sinh hoạt hiện tại, thì rõ ràng không còn phù hợp. Tính trung bình, chỉ riêng chi phí sinh hoạt tối thiểu (ăn uống, đi lại, tiền điện nước, học phí con cái) ở vùng đô thị đã vượt 4,5-5 triệu đồng/người/tháng. Với mức lương cơ sở này, dù có nhân với hệ số cao hơn, thì thu nhập thực tế của nhiều công chức trẻ chỉ đủ… từ đầu tháng đến ngày thứ 20, còn 10 ngày cuối tháng, phải “chạy bằng niềm tin và mì gói". Điều này phản ánh rõ thu nhập thực tế của đội ngũ công chức, viên chức bị ảnh hưởng rõ rệt do mức lương cơ sở chưa được điều chỉnh tương ứng, khiến họ thu hẹp dần thu nhập từng ngày.

Bên cạnh đó, đại biểu Dương Văn Phước (đoàn Đà Nẵng), đội ngũ cán bộ chưa được bố trí đồng bộ và đúng chuyên môn. Nhiều cán bộ phải "gánh vác" công việc của 4-5 phòng chuyên môn cấp huyện trước đây dù không có chuyên môn sâu và chưa được bồi dưỡng nghiệp vụ kịp thời. Việc xác định biên chế chưa tính đến yếu tố đặc thù vùng miền, dẫn đến tình trạng nơi thừa, nơi thiếu cán bộ trầm trọng. Nhiều xã khu vực miền núi, biên giới, hải đảo đang thiếu từ 7 đến 14 cán bộ, rất khó để đảm nhiệm các nhiệm vụ được giao. Trong khi khối lượng công việc của cán bộ, công chức cấp xã tăng lên gấp 2-3 lần, chế độ chính sách đãi ngộ lại không thay đổi, còn rất thấp, chưa đủ sức động viên, khuyến khích họ yên tâm công tác và cống hiến.

Quốc hội thảo luận đánh giá kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2025; dự kiến kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026

Nâng cao đời sống cán bộ là nâng cao chất lượng bộ máy

Từ những phân tích trên, đại biểu Dương Văn Phước đã đề nghị Bộ Nội vụ sớm khảo sát thực tế để xây dựng vị trí việc làm, khung biên chế tối thiểu để làm cơ sở định biên cho cấp xã. Tham mưu Chính phủ sớm ban hành các cơ chế tiền lương phù hợp để khuyến khích cán bộ, công chức cấp xã yên tâm làm việc, thu hút cán bộ về công tác tại khu vực khó khăn.

"Chúng ta đều thống nhất rằng nâng cao đời sống cán bộ là nâng cao chất lượng bộ máy. Do đó, tôi tha thiết kiến nghị Quốc hội, Chính phủ xem xét điều chỉnh tăng lương cơ sở ngay từ ngày 1/1/2026 - không chờ đến giữa năm như các giai đoạn trước. Đây không chỉ là câu chuyện về tiền lương mà là sự gửi gắm của lòng dân, là nhịp đập chung của bộ máy đang cần được tiếp thêm sinh lực. Cán bộ có đủ sống, thì mới yên tâm phục vụ; công chức không bị nặng gánh cơm áo, gạo tiền thì mới nhẹ lòng cống hiến”, đại biểu Trần Quốc Tuấn khẳng định.

Tuy nhiên, đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn Đồng Tháp) cho rằng việc tăng lương cơ sở từ 1/1/2026 khó khả thi, gây khó khăn cho ngân sách. Chính phủ cũng phải tính theo lộ trình từng bước để điều chỉnh mức lương cơ sở cho những đối tượng hưởng lương từ ngân sách Nhà nước cho phù hợp. Bởi việc tăng lương cũng sẽ kéo theo sự điều chỉnh về các chính sách an sinh xã hội. Hơn nữa, điều chỉnh lương sẽ khiến giá cả thị trường tăng theo, ảnh hưởng đến những đối tượng không hưởng lương từ ngân sách Nhà nước.

Đại biểu Trần Văn Lâm (Đoàn Bắc Ninh) cho rằng, việc điều chỉnh tăng lương cơ sở là nguyện vọng chính đáng của đông đảo cán bộ, công chức và người lao động, nhằm cải thiện đời sống, đặc biệt đối với những người làm công ăn lương. Do đó cần có chế độ đãi ngộ tương xứng để đội ngũ này có điều kiện thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ, phục vụ hiệu quả hơn yêu cầu của nhân dân tại cơ sở. Tuy nhiên, việc tăng lương cơ sở phải được thực hiện theo lộ trình, gắn với kế hoạch tổng thể, đảm bảo hài hòa và đồng bộ với các yếu tố kinh tế - xã hội khác. Bởi lẽ, chính sách tiền lương không chỉ tác động đến những người hưởng lương từ ngân sách nhà nước, mà còn ảnh hưởng tới lao động trong khu vực doanh nghiệp, làm thay đổi chi phí đầu vào của sản xuất, kinh doanh… nên cần xem xét vấn đề một cách toàn diện, cân đối, tránh tiếp cận một chiều để đảm bảo chính sách tiền lương vừa hợp lý, vừa bền vững.