Tạo dư địa cho ví điện tử phát triển an toàn, lành mạnh

PGS.TS. Trần Việt Dũng

Những thay đổi pháp lý từ Nghị định 94/2025/NĐ-CP Quy định về Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực ngân hàng và Thông tư 41/2025/TT-NHNN sửa đổi Thông tư 40/2024/TT-NHNN quy định về hoạt động cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán tác động thế nào đối với hoạt động ví điện tử, thưa ông?

Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát theo Nghị định 94 tạo một “vùng an toàn pháp lý có thời hạn” để thử nghiệm sản phẩm, công nghệ và mô hình kinh doanh mới trước khi triển khai đại trà. Với ví điện tử, sandbox cho phép thử nghiệm các tính năng như onboarding điện tử nâng cao, KYC sinh trắc hay liên kết số hoá sản phẩm tài chính trong phạm vi khách hàng giới hạn, qua đó hoàn thiện kỹ thuật và quy trình mà chưa phải tuân thủ toàn bộ yêu cầu ngay lập tức. Cơ chế này cũng giảm rủi ro pháp lý tạm thời, tạo điều kiện phối hợp giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý trong xây dựng biện pháp kiểm soát, đồng thời cung cấp dữ liệu thực nghiệm để NHNN đánh giá tác động về an toàn tài chính, AML/CFT và bảo mật.

Trong khi đó, Thông tư 41 đã sửa đổi Thông tư 40 theo hướng hoàn thiện khả năng thanh toán, hoạt động rút/chuyển tiền và định danh. Các điểm nổi bật gồm: tăng hạn mức giao dịch, bổ sung tài khoản đảm bảo thanh toán và siết chặt quy trình KYC, bao gồm gặp mặt đối chiếu sinh trắc hoặc chấp nhận định danh điện tử hợp pháp. Những điều chỉnh này tăng an toàn và bảo vệ người dùng, nhưng có thể làm tăng chi phí tuân thủ và đòi hỏi các tổ chức nhỏ nâng cấp năng lực đáp ứng yêu cầu mới.

Theo ông, khung pháp lý hiện nay cho ví điện tử đã đủ để vừa thúc đẩy đổi mới, vừa kiểm soát rủi ro?

Khung pháp lý hiện nay đã có những tiến bộ quan trọng, nhưng chưa hoàn toàn “đủ”, mà là đang hoàn thiện để đạt được sự cân bằng giữa phát triển và kiểm soát rủi ro. Cụ thể, sự kết hợp giữa Thông tư 40, Thông tư 41 và Nghị định 94 tạo một bộ công cụ pháp lý đa tầng: chuẩn hóa hoạt động, siết an toàn thanh toán và khuyến khích thử nghiệm công nghệ. Đây là nền tảng cần thiết để vừa thúc đẩy đổi mới, vừa quản lý rủi ro.

Tuy nhiên, trong thời gian tới, theo tôi, khung pháp lý nên tiếp tục được bổ sung về quản trị rủi ro công nghệ (an ninh mạng, dữ liệu, AI), giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro hệ thống. Đồng thời, đẩy nhanh việc hoàn thiện hạ tầng định danh điện tử liên thông nhằm tạo điều kiện cho triển khai KYC số ở quy mô lớn. Ngoài ra, nên tiếp tục làm rõ cơ chế giám sát thử nghiệm trong sandbox và quy trình chuyển kết quả thử nghiệm thành quy định chính thức, tạo sự minh bạch, nhất quán và khuyến khích doanh nghiệp đổi mới.

Có thể thấy, khung pháp lý hiện tại đã tạo nền móng quan trọng và việc hoàn thiện thêm các cấu phần kỹ thuật sẽ càng giúp hệ sinh thái ví điện tử phát triển bền vững và an toàn hơn.

Nghị định 94 khuyến khích thử nghiệm đổi mới, trong khi quy định mới về hạn mức và KYC siết chặt hơn. Dưới góc nhìn của ông, xu hướng phát triển tiếp theo của thị trường ví điện tử sẽ diễn ra như thế nào?

Từ việc nâng hạn mức giao dịch, siết chặt định danh/xác thực, và mở cửa thử nghiệm công nghệ mà Nghị định 94 mở ra, các xu hướng mới tại thị trường ví điện tử sẽ xuất hiện.

Đầu tiên, hạn mức lớn hơn cho phép ví phục vụ các giao dịch giá trị cao hơn, tạo cơ hội cung cấp dịch vụ tài chính bổ trợ như micro-credit, tiết kiệm, bảo hiểm vi mô. Tiếp theo, yêu cầu về khả năng thanh toán và KYC buộc nhà cung ứng đầu tư vào quản trị rủi ro, công nghệ bảo mật; những ví có nền tảng công nghệ, hợp tác ngân hàng tốt sẽ có lợi thế cạnh tranh tốt hơn. Bên cạnh đó, cơ chế sandbox sẽ thúc đẩy các mô hình hợp tác mới giữa ví, ngân hàng và fintech. Đơn cử, sản phẩm tín dụng tiêu dùng dựa trên dữ liệu ví, điểm tín dụng phi truyền thống.

Các quy định mới cũng sẽ tạo áp lực quản trị rủi ro và chi phí tuân thủ cho các nhà cung ứng nhỏ nếu các tổ chức này không nâng cấp năng lực tuân thủ và đáp ứng yêu cầu về vốn.

Xin cảm ơn ông!