Tháo “nút thắt” để phát triển điện mặt trời mái nhà

Các doanh nghiệp tham gia lắp đặt hệ thống điện năng lượng mặt trời an toàn bền vững

Từ mục tiêu định lượng đến áp lực thực thi

Một trong những điểm nhấn đáng chú ý là việc lượng hóa mục tiêu phát triển điện mặt trời mái nhà đến năm 2030. Theo đó, khoảng 10% cơ quan công sở và 10% hộ gia đình sẽ lắp đặt, sử dụng điện mặt trời mái nhà, đạt tổng công suất khoảng 20% kế hoạch phát triển điện của các địa phương.

Những con số này không chỉ mang ý nghĩa định hướng, mà còn đặt ra áp lực thực thi rõ ràng cho các cấp, các ngành. Bởi lẽ, nếu không có giải pháp cụ thể, mục tiêu rất dễ rơi vào tình trạng “treo” khi thực tế triển khai điện mặt trời mái nhà thời gian qua vẫn còn nhiều vướng mắc.

Chính vì vậy, việc giao Cục Điện lực đóng vai trò đầu mối phối hợp tháo gỡ khó khăn được xem là bước đi mang tính thực chất. Không còn là những chỉ đạo chung chung, mà trách nhiệm đã được gắn với cơ quan quản lý cụ thể.

Nhìn lại giai đoạn trước, điện mặt trời mái nhà từng phát triển nhanh nhưng thiếu bền vững, một phần do cơ chế chưa đồng bộ. Từ thủ tục đầu tư, đấu nối đến chính sách mua bán điện đều tồn tại khoảng trống, khiến cả người dân và doanh nghiệp lúng túng.

Trong kế hoạch lần này, Bộ Công Thương xác định rõ hướng đi là rà soát, hoàn thiện cơ chế theo hướng minh bạch, dễ tiếp cận hơn. Đặc biệt, mô hình điện mặt trời mái nhà được định hướng ưu tiên tự sản, tự tiêu, thay vì thương mại hóa tràn lan như trước. Đây là cách để giảm áp lực lên lưới điện, đồng thời phù hợp với xu hướng phát triển năng lượng phân tán trên thế giới.

Song song đó, các tiêu chuẩn kỹ thuật, quy chuẩn đấu nối cũng sẽ được hoàn thiện. Điều này có ý nghĩa quan trọng, bởi nếu không kiểm soát tốt về kỹ thuật, việc gia tăng nhanh nguồn điện phân tán có thể gây mất ổn định hệ thống điện quốc gia.

Tuy nhiên, một thực tế cần nhìn nhận thẳng thắn đó là rào cản lớn nhất của điện mặt trời mái nhà hiện nay không chỉ nằm ở cơ chế, mà còn ở nhận thức và thông tin.

Không ít hộ gia đình, cơ quan vẫn còn e dè khi lắp đặt hệ thống điện mặt trời, dù tiềm năng là rất lớn. Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc thiếu thông tin rõ ràng về chi phí, hiệu quả cũng như quy trình triển khai.

Trong tình hình đó, yêu cầu “hướng dẫn song hành tuyên truyền” trở thành yếu tố then chốt. Nếu chỉ tuyên truyền về lợi ích mà không có hướng dẫn cụ thể, người dân khó có thể hành động. Ngược lại, nếu chỉ ban hành quy định kỹ thuật mà thiếu truyền thông, chính sách sẽ khó lan tỏa.

Do đó, các cơ quan quản lý cần triển khai các chương trình hướng dẫn mang tính thực tiễn hơn từ tài liệu đơn giản, dễ hiểu đến các mô hình mẫu để người dân hiểu rõ. Đồng thời, việc minh bạch thông tin về chi phí, đơn vị cung cấp, hiệu quả đầu tư cũng sẽ giúp gia tăng niềm tin thị trường.

Xã hội hóa chuyển dịch năng lượng

Một điểm đáng chú ý khác trong kế hoạch là định hướng huy động nguồn lực xã hội. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào ngân sách, Nhà nước khuyến khích doanh nghiệp tham gia cung cấp giải pháp công nghệ, tài chính cho điện mặt trời mái nhà.

Nhiều cơ quan, trụ sở đã triển khai lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà

Các mô hình như ESCO (công ty dịch vụ năng lượng) hay hợp tác công - tư được kỳ vọng sẽ giúp giảm gánh nặng chi phí ban đầu cho người dân. Đây là yếu tố quan trọng, bởi chi phí đầu tư vẫn là rào cản lớn đối với nhiều hộ gia đình, dù lợi ích dài hạn là rõ ràng.

Về dài hạn, việc phát triển điện mặt trời mái nhà không chỉ nhằm bổ sung nguồn điện, mà còn góp phần hình thành một hệ sinh thái năng lượng mới, nơi người dân không còn là “khách hàng thụ động”, mà trở thành chủ thể tham gia sản xuất và tiêu dùng điện sạch.

Có thể thấy, cách tiếp cận trong kế hoạch hành động lần này mang tính toàn diện hơn từ hoàn thiện chính sách, nâng cao năng lực kỹ thuật đến thay đổi nhận thức xã hội. Đặc biệt, việc xác định rõ đầu mối thực hiện và mục tiêu cụ thể cho thấy quyết tâm đưa điện mặt trời mái nhà phát triển theo hướng bền vững và có kiểm soát.

Trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng đang trở thành xu thế tất yếu, điện mặt trời mái nhà được xem là một trong những “mảnh ghép” quan trọng. Tuy nhiên, để mảnh ghép này phát huy hiệu quả, cần sự đồng hành của cả Nhà nước, doanh nghiệp và người dân.

Khi những “nút thắt” về cơ chế được tháo gỡ, khi thông tin được minh bạch và nhận thức được nâng cao, điện mặt trời mái nhà không chỉ dừng ở tiềm năng, mà hoàn toàn có thể trở thành động lực mới cho tăng trưởng xanh và phát triển bền vững trong những năm tới.