Cảnh giác thủ đoạn 'bắt cóc online' thao túng tâm lý người trẻ

Chiều 1/11, Công an TP. Hồ Chí Minh phát đi cảnh báo về thủ đoạn lừa đảo, “bắt cóc online” nhằm vào người trẻ sau khi ghi nhận một số vụ việc có dấu hiệu thao túng tâm lý, khống chế và điều khiển hành vi nạn nhân thông qua các phương tiện liên lạc trên không gian mạng. Đáng chú ý, có trường hợp bị lừa đảo chiếm đoạt hơn 1,98 tỷ đồng.

Điểm chung của các vụ việc là đối tượng không trực tiếp tiếp xúc với nạn nhân mà sử dụng danh nghĩa cơ quan chức năng, thông tin liên quan đến các vụ án hình sự để đe dọa, gây áp lực. Từ tâm lý hoang mang, lo sợ, người bị hại dần mất khả năng nhận diện dấu hiệu bất thường, làm theo hướng dẫn của kẻ lừa đảo, kể cả những yêu cầu liên quan đến tài sản và an toàn cá nhân.

Điển hình, ngày 23/10, Công an phường Bảy Hiền phối hợp Phòng Cảnh sát hình sự phát hiện vụ việc có dấu hiệu “bắt cóc online” liên quan đến em P.T.T.N. (sinh năm 2008). Chỉ sau gần một giờ tiếp nhận thông tin, lực lượng chức năng xác định được vị trí nạn nhân tại một khách sạn trên đường Nguyễn Minh Hoàng, phường Bảy Hiền.

Cán bộ Công an làm việc, ghi nhận thông tin từ bị hại trong vụ việc có dấu hiệu “bắt cóc online” xảy ra trên địa bàn phường Bảy Hiền (Nguồn: Bộ Công an)

Thời điểm được phát hiện, nạn nhân đang liên lạc qua ứng dụng Zoom với đối tượng lừa đảo được cho là ở Campuchia. Qua xác minh ban đầu, P.T.T.N. đã chuyển hơn 3 triệu đồng vào tài khoản ngân hàng theo hướng dẫn. Vụ việc đang tiếp tục được cơ quan chức năng điều tra, làm rõ.

Một vụ việc khác có dấu hiệu “bắt cóc online” được phát hiện ngày 21/10, Công an phường Dĩ An tiếp nhận trình báo của em T.L.T.K. (sinh năm 2008) về việc bị các đối tượng giả danh cán bộ Công an lừa đảo chiếm đoạt hơn 1,98 tỷ đồng. Theo trình báo, nạn nhân nhận được cuộc gọi từ số điện thoại lạ, thông báo thông tin cá nhân có liên quan đến một đường dây rửa tiền. Đối tượng yêu cầu thực hiện các bước “xác minh tài sản” để chứng minh bản thân vô tội. Do lo sợ, T.L.T.K. đã mua dụng cụ cạy két sắt tại nhà, lấy tiền, vàng và tài sản của gia đình mang đi bán, sau đó chuyển tiền vào các tài khoản ngân hàng do đối tượng chỉ định.

Hai vụ việc cho thấy mức độ nguy hiểm của thủ đoạn lừa đảo dựa trên thao túng tâm lý. Thay vì chỉ tìm cách đánh cắp thông tin tài khoản hay mã xác thực giao dịch, các đối tượng tác động trực tiếp đến nhận thức và quyết định của nạn nhân, khiến người bị hại tự thực hiện các hành vi theo sự điều khiển từ xa.

Cảnh báo thủ đoạn lừa đảo, “bắt cóc online” nhắm vào người trẻ. Ảnh minh họa tạo bởi AI

Đáng chú ý, việc giả danh cán bộ Công an và đưa ra thông tin liên quan đến đường dây rửa tiền là cách thức tạo áp lực tâm lý, khiến nạn nhân tin rằng bản thân đang vướng vào một vụ án nghiêm trọng. Tiếp đó, yêu cầu “xác minh tài sản”, “chứng minh vô tội” được sử dụng làm lý do để buộc người bị hại chuyển tiền. Khi nạn nhân đã rơi vào trạng thái hoảng loạn, những yêu cầu vô lý như tự lấy tài sản của gia đình, thuê khách sạn hoặc cắt đứt liên lạc với người thân cũng có thể được thực hiện.

Theo Công an TP. Hồ Chí Minh, đây không phải thủ đoạn mới và đã nhiều lần được cảnh báo. Tuy nhiên, các đối tượng vẫn lợi dụng sự thiếu cảnh giác, hạn chế về kinh nghiệm và kỹ năng xử lý tình huống của một bộ phận người dân, đặc biệt là học sinh, sinh viên, để dẫn dụ và chiếm đoạt tài sản.

Thực tế, theo Đại tá, Tiến sĩ Nguyễn Hồng Quân, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an), giai đoạn 2020-2025, cả nước xảy ra 24.295 vụ lừa đảo trực tuyến, gây thiệt hại gần 40.000 tỷ đồng. Đáng chú ý, nhóm nạn nhân phổ biến ở độ tuổi 17-20.

Theo Đại tá Nguyễn Hồng Quân, bên cạnh các giải pháp quản lý và công nghệ, nhận thức và kỹ năng của người sử dụng giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong phòng ngừa lừa đảo trực tuyến. Một quyết định thiếu thận trọng có thể khiến tài khoản bị xâm nhập, dữ liệu cá nhân bị đánh cắp. Vì vậy, năng lực tự bảo vệ trên không gian mạng cần trở thành kỹ năng thiết yếu của mỗi công dân số.

Với khả năng tiếp cận công nghệ nhanh, tư duy sáng tạo và sức lan tỏa trong cộng đồng, sinh viên không chỉ cần chủ động nhận diện, phòng tránh các thủ đoạn lừa đảo mà còn có thể góp phần nâng cao nhận thức cho người thân, bạn bè. “Mỗi sinh viên có kỹ năng là một lá chắn. Mỗi hành động đúng được lan tỏa sẽ làm lá chắn ấy thêm vững chắc. Và khi hàng ngàn sinh viên cùng chung tay, chúng ta sẽ tạo nên sức mạnh bảo vệ cộng đồng trên không gian mạng”, Đại tá Nguyễn Hồng Quân nhấn mạnh.

Thực tế này cũng cho thấy nguy cơ mất an toàn trong giao dịch tài chính không chỉ xuất phát từ việc lộ thông tin cá nhân, mật khẩu hay mã OTP. Ngay cả khi tài khoản ngân hàng vẫn do chính chủ quản lý, nạn nhân vẫn có thể bị lừa chuyển tiền nếu tin vào những thông tin giả mạo và làm theo yêu cầu của đối tượng. Vì vậy, nhận diện dấu hiệu thao túng tâm lý có ý nghĩa quan trọng trong phòng ngừa lừa đảo. Những cuộc gọi bất ngờ thông báo liên quan đến vụ án hình sự, yêu cầu giữ bí mật, không liên hệ với gia đình, di chuyển đến địa điểm riêng hoặc chuyển tiền để phục vụ điều tra đều là dấu hiệu cảnh báo cần đặc biệt lưu ý.

Công an TP. Hồ Chí Minh khẳng định, cơ quan Công an không yêu cầu người dân chuyển tiền để chứng minh vô tội, không tiến hành điều tra, lấy lời khai qua các ứng dụng gọi video và không yêu cầu người dân tự cách ly, thuê khách sạn hoặc cắt đứt liên lạc với gia đình để phục vụ điều tra.

Người dân cần cảnh giác trước các cuộc gọi, tin nhắn tự xưng cán bộ Công an, Viện kiểm sát, Tòa án hoặc cơ quan chức năng, thông báo liên quan đến đường dây rửa tiền, vụ án hình sự và yêu cầu chuyển tiền để “xác minh”, “bảo lãnh”, “chứng minh tài sản”. Khi gặp tình huống này, cần bình tĩnh, chấm dứt liên lạc, không cung cấp thông tin cá nhân, thông tin tài khoản ngân hàng hoặc thực hiện giao dịch theo hướng dẫn của người lạ; đồng thời chủ động liên hệ cơ quan Công an gần nhất để xác minh.

Đối với các gia đình có con em trong độ tuổi học sinh, sinh viên, cơ quan Công an khuyến cáo phụ huynh cần thường xuyên trao đổi, hướng dẫn kỹ năng nhận diện các thủ đoạn lừa đảo trên không gian mạng. Đặc biệt, khi phát hiện con em có biểu hiện lo lắng bất thường, đột ngột mất liên lạc, rời khỏi nơi cư trú không rõ lý do hoặc thực hiện các giao dịch tài chính đáng ngờ, cần nhanh chóng thông báo cơ quan chức năng để được hỗ trợ kịp thời.

Các vụ việc vừa xảy ra là lời cảnh báo về nguy cơ người trẻ bị thao túng tâm lý trong môi trường số. Bên cạnh các biện pháp bảo mật tài khoản và thông tin cá nhân, việc trang bị kiến thức pháp luật, kỹ năng kiểm chứng thông tin và khả năng ứng phó trước những tình huống đe dọa là yếu tố quan trọng giúp người dân chủ động bảo vệ bản thân, tránh trở thành nạn nhân của các thủ đoạn lừa đảo ngày càng tinh vi.