Thí điểm thị trường tài sản mã hóa: Sự thận trọng có chủ đích

Dấu mốc quan trọng trong thay đổi tư duy quản lý

Nghị quyết 05/2025/NQ-CP về thí điểm thị trường tài sản mã hóa đang nhận được những đánh giá tích cực của giới chuyên môn, khi đây được xem là dấu mốc quan trọng trong thay đổi tư duy quản lý kinh tế tại Việt Nam.

Ông Tô Trần Hòa, Phó trưởng ban thường trực Ban Quản lý thị trường giao dịch tài sản mã hoá, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) cho biết, tài sản số sẽ được tạo điều kiện cho không gian đổi mới sáng tạo, nhưng cũng sẽ được quản lý chặt chẽ để kiểm soát rủi ro và bảo đảm an toàn hệ thống. Định hướng của cơ quan quản lý là thúc đẩy huy động vốn minh bạch, hiệu quả và đổi mới tài chính thông qua thị trường tài sản mã hóa, đồng thời kiểm soát rủi ro hệ thống, đảm bảo an ninh, an toàn thị trường tài chính và bảo vệ nhà đầu tư.

Nguyên tắc xuyên suốt của đợt thí điểm này là sự thận trọng có chủ đích. Trong đó, quyết định chỉ cho phép tối đa 5 tổ chức được cấp phép sàn giao dịch trong giai đoạn đầu là quy mô phù hợp để thử nghiệm các mô hình vận hành mới, vừa giới hạn được rủi ro ở mức có thể kiểm soát, trước khi hoàn thiện khung pháp lý rộng hơn.

Ông Nguyễn Phú Dũng, đồng sáng lập Tập đoàn PILA và thành viên Hội đồng đầu tư quỹ Solaris Impact thuộc Pacific Bridge Capital khẳng định, định hướng này hoàn toàn đúng đắn và khả thi. Hãy tưởng tượng khi có một dự án điện gió tốt, đầy đủ pháp lý. Thay vì chỉ phụ thuộc vào vốn vay ngân hàng, chúng ta có thể phát hành trái phiếu xanh, hoặc mã hóa tài sản của dự án đó thành tài sản số để chào bán trực tiếp cho nhà đầu tư nước ngoài theo Nghị quyết 05.

Dòng tiền khi đó sẽ chảy thẳng từ người có vốn đến người cần vốn để sản xuất kinh doanh, tạo ra của cải vật chất thực sự, chứ không chỉ là việc mua đi bán lại trên thị trường thứ cấp. Đây là cách tối ưu hóa nguồn lực xã hội mà nền kinh tế số có thể mang lại.

Cơ hội này đang thực sự hiện hữu. Bộ Tài chính vừa chính thức ban hành Quyết định số 96 của Bộ trưởng về việc công bố các thủ tục hành chính mới được thí điểm trong lĩnh vực tài sản mã hóa, thuộc phạm vi quản lý của bộ. Theo đó, có 3 thủ tục hành chính mới được ban hành, bao gồm: cấp phép, điều chỉnh và thu hồi giấy phép. Việc tiếp nhận hồ sơ đối với các thủ tục trên được triển khai ngay từ ngày 20/01/2026. Qua đó, từng bước đưa lĩnh vực này vào khuôn khổ pháp lý, thay vì tồn tại trong "vùng xám" như trước.

Chuyển từ đầu cơ sang đầu tư dài hạn

Tuy nhiên, giới chuyên gia nhận định, trong giai đoạn thí điểm 5 năm tới, cánh cửa thị trường chưa mở rộng ngay cho nhà đầu tư cá nhân trong nước. Các tài sản mã hóa phát hành chỉ được chào bán cho nhà đầu tư nước ngoài và giao dịch giữa các nhà đầu tư ngoại với nhau.

Mặc dù Việt Nam thường xuyên nằm trong nhóm dẫn đầu thế giới về tỷ lệ người sở hữu tài sản mã hóa với khoảng 21 triệu tài khoản và doanh số quay vòng lên tới hơn 200 tỷ USD, nhưng kiến thức về quản lý tài chính và công nghệ của đại đa số người dân vẫn còn hạn chế.

Cùng với đó, là rủi ro lừa đảo, hàng trăm nghìn nhà đầu tư đã mất hàng chục nghìn tỷ đồng vào các dự án lừa đảo như Antex, Ifan, Pincoin hay Lion Group là những minh chứng rõ nhất. Do đó cần có một "bước đệm" an toàn.

Để thị trường tài sản số vận hành lành mạnh, ông Nguyễn Phú Dũng cho rằng, phải đi từ gốc rễ là định danh. Trong đó, định danh toàn diện bốn yếu tố con người (hoặc thực thể tương tác), vật thể (đối tượng được tương tác), địa điểm và hoạt động. Khi bốn yếu tố này hội tụ, chúng tạo thành một bằng chứng số không thể chối cãi.

Công nghệ chuỗi khối (blockchain) là công cụ duy nhất hiện nay cho phép chúng ta ghi nhận các bằng chứng này một cách bất biến và minh bạch. Chỉ khi quản trị được từng giao dịch nhỏ nhất như vậy, chúng ta mới có được những báo cáo tài chính đáng tin cậy.

Bên cạnh đó, cần tập trung phát triển thị trường tài sản số sơ cấp, nơi dòng vốn trực tiếp đi vào sản xuất, kinh doanh. Muốn vậy, cần xây dựng một hệ sinh thái hoàn chỉnh bao gồm: các đơn vị phát hành, tư vấn, lưu ký và quản lý tài sản số uy tín. Nhưng trên hết, mọi thứ vẫn quay về câu chuyện dữ liệu. Khi chúng ta xây dựng được lớp dữ liệu tin cậy, nơi mà mọi thông tin về dự án, về dòng tiền đều minh bạch như ban ngày, thì niềm tin sẽ tự động được thiết lập.

Khi rủi ro thông tin được loại bỏ, dòng vốn từ các nhà đầu tư trong và ngoài nước sẽ tự tìm đến. Đó là quy luật tất yếu. Việt Nam có cơ hội lớn để đi tắt đón đầu nếu chúng ta kiên định xây dựng nền móng này ngay từ bây giờ, thay vì chạy theo các cơn sốt đầu cơ ngắn hạn.

Ngoài ra, các chuyên gia nhấn mạnh, việc giới hạn đối tượng tham gia ban đầu chính là lớp khiên bảo vệ nhà đầu tư yếu thế trước những biến động khôn lường của thị trường tài chính công nghệ cao. Việc khoanh vùng đối tượng tham gia ngay từ giai đoạn khởi đầu thể hiện cách tiếp cận thận trọng và có trách nhiệm của cơ quan quản lý. Đây là hàng rào bảo vệ cần thiết nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực từ những biến động khó dự báo của thị trường tài chính ứng dụng công nghệ cao, đặc biệt đối với nhóm nhà đầu tư còn hạn chế về năng lực tài chính và kiến thức công nghệ. Sự sàng lọc này không chỉ giúp hạn chế rủi ro lan rộng, mà còn tạo điều kiện để thị trường được thử nghiệm trong phạm vi kiểm soát, qua đó từng bước hoàn thiện cơ chế quản lý, nâng cao mức độ an toàn và củng cố nền tảng cho sự phát triển ổn định, bền vững về lâu dài.