Thị trường chứng khoán: Cơ hội bứt phá hay phép thử về chất lượng tăng trưởng?

Ông Đinh Minh Trí, Giám đốc Phân tích Khối Khách hàng cá nhân, Công ty CP Chứng khoán Mirae Asset (MAS)

Từ kênh đầu tư thứ cấp đến trụ cột dẫn vốn của nền kinh tế

Sự phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam trong những năm gần đây cho thấy một bước chuyển mang tính cấu trúc, khi thị trường không còn chỉ đóng vai trò là nơi giao dịch thứ cấp mà đã trở thành kênh huy động vốn trung và dài hạn quan trọng của nền kinh tế.

Theo số liệu từ cơ quan quản lý, quy mô vốn hóa thị trường cổ phiếu đã đạt khoảng 77,6% GDP năm 2025, tăng mạnh so với giai đoạn trước. Tổng quy mô toàn thị trường, bao gồm cổ phiếu, trái phiếu doanh nghiệp và trái phiếu Chính phủ, đã tiệm cận mức 110% GDP, phản ánh độ mở và chiều sâu ngày càng gia tăng của thị trường tài chính.

Ở góc độ chuyên gia, ông Đinh Minh Trí nhấn mạnh quy mô vốn hóa thị trường đã đạt gần 380 tỷ USD vào cuối năm 2025, tương đương gần 80% GDP – một bước tiến đáng kể so với giai đoạn chỉ dao động quanh 50–70%. Cùng với đó, số lượng tài khoản chứng khoán đã vượt 12,3 triệu, không chỉ hoàn thành mà còn vượt xa mục tiêu đặt ra cho năm 2030.

Đặt trong tương quan khu vực, thị trường Việt Nam hiện đứng thứ 5 về quy mô vốn hóa trong ASEAN, song khoảng cách với các thị trường dẫn đầu đang được thu hẹp nhanh chóng. Điều này cho thấy dư địa tăng trưởng vẫn còn rất lớn, đặc biệt trong bối cảnh nền kinh tế đặt mục tiêu tăng trưởng cao trong giai đoạn 2026–2030.

Đáng chú ý, mục tiêu nâng quy mô vốn hóa lên mức tương đương 100% GDP ngay trong năm 2026 không chỉ là chỉ tiêu kỹ thuật, mà còn phản ánh định hướng chiến lược đưa thị trường chứng khoán trở thành trụ cột thực sự trong cấu trúc hệ thống tài chính quốc gia.

Cơ hội mở rộng nhưng chất lượng thị trường sẽ quyết định dòng vốn

Bước sang năm 2026, thị trường chứng khoán Việt Nam đang đứng trước một “điểm giao” quan trọng, nơi các động lực tăng trưởng và rủi ro bên ngoài cùng lúc tác động mạnh mẽ.

Ở chiều thách thức, những biến động địa chính trị toàn cầu, đặc biệt là căng thẳng tại Trung Đông, đã đẩy giá dầu tăng cao, tạo áp lực lên lạm phát và khiến chính sách tiền tệ toàn cầu duy trì trạng thái thận trọng. Môi trường lãi suất không còn thấp như trước làm gia tăng độ nhạy cảm của dòng vốn và khiến thị trường dễ xuất hiện các nhịp điều chỉnh mạnh.

Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, các động lực nội tại và cấu trúc đang mở ra cơ hội mang tính bước ngoặt. Nổi bật nhất là triển vọng được FTSE Russell nâng hạng lên thị trường mới nổi vào tháng 9/2026. Theo phân tích, dòng tiền sẽ vận động theo hai giai đoạn rõ rệt: giai đoạn đầu là sự tham gia sớm của các quỹ chủ động, và giai đoạn sau là dòng vốn quy mô lớn từ các quỹ ETF mô phỏng chỉ số, với tổng giá trị ước tính trên 500 triệu USD.

Song song với đó, chu kỳ đầu tư công quy mô lớn trong giai đoạn 2026–2030 đang bước vào giai đoạn giải ngân cao điểm, tạo lực đẩy trực tiếp cho tăng trưởng kinh tế và lan tỏa sang thị trường vốn. Sau nhịp điều chỉnh gần đây, định giá thị trường cũng đã trở nên hấp dẫn hơn, với P/E dưới 12 lần – mức chiết khấu đáng kể so với trung bình dài hạn.

Tuy nhiên, kinh nghiệm từ các thị trường đã được nâng hạng cho thấy, cơ hội không tự chuyển hóa thành dòng vốn bền vững nếu thiếu sự chuẩn bị tương xứng. Bài học từ Kuwait hay Saudi Arabia cho thấy, chính chất lượng thị trường – chứ không phải chỉ danh nghĩa nâng hạng – mới là yếu tố quyết định khả năng giữ chân dòng vốn quốc tế.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu nâng cấp thị trường cần được triển khai đồng bộ trên ba trụ cột. Trước hết là hoàn thiện thể chế, đặc biệt trong minh bạch thông tin và quản trị doanh nghiệp, nhằm tiệm cận các chuẩn mực quốc tế. Tiếp đó là phát triển nhà đầu tư tổ chức, khi cấu trúc thị trường hiện vẫn phụ thuộc lớn vào nhà đầu tư cá nhân, tiềm ẩn rủi ro biến động cao. Cuối cùng là hiện đại hóa hạ tầng thị trường, bao gồm vận hành hiệu quả hệ thống giao dịch mới và triển khai cơ chế đối tác bù trừ trung tâm, tạo nền tảng cho các bước nâng hạng tiếp theo.

Ở cấp độ thành viên thị trường, các công ty chứng khoán và quỹ đầu tư cần chủ động nâng cấp toàn diện từ công nghệ, quản trị rủi ro đến chuẩn hóa dịch vụ và báo cáo theo chuẩn quốc tế. Việc thu hút dòng vốn ngoại không chỉ dừng ở khía cạnh tiếp cận thị trường, mà còn nằm ở khả năng vận hành minh bạch, hiệu quả và đáp ứng các tiêu chuẩn toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, chiến lược đầu tư cũng cần được điều chỉnh theo hướng thận trọng và có cấu trúc rõ ràng. Nhà đầu tư cần ưu tiên quản trị rủi ro, hạn chế sử dụng đòn bẩy cao và phân bổ vốn theo từng giai đoạn. Danh mục đầu tư nên gắn với các động lực lớn của thị trường như nâng hạng, đầu tư công và định hướng phát triển kinh tế, đồng thời duy trì một tỷ trọng hợp lý các tài sản phòng thủ nhằm ổn định hiệu quả đầu tư.