Thị trường tài sản số: Mở quyền niêm yết, siết chuẩn an toàn

Trao quyền tự quyết niêm yết cho các sàn giao dịch (VASP) là bước tiến cởi mở, nhưng việc tuân thủ kỷ luật thép về định danh khách hàng và tách biệt tài sản mới là nền tảng cốt lõi để bảo vệ nhà đầu tư

Trong bối cảnh nền kinh tế số đang tái định hình cấu trúc tài chính toàn cầu, thị trường tài sản mã hóa (crypto) tại Việt Nam không còn là một sân chơi ngách mà đã phát triển thành một kênh luân chuyển vốn khổng lồ.

Quy mô tỷ đô và bài toán quản lý dòng vốn

Mới đây, Diễn đàn Digital Trust in Finance 2026 với chủ đề “Xây dựng niềm tin số tài chính trong kỷ nguyên AI” đã trở thành tâm điểm chú ý của giới đầu tư và các định chế tài chính.

Dưới góc nhìn của cơ quan quản lý, ông Tô Trần Hòa, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Quản lý thị trường giao dịch tài sản mã hóa thuộc Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), đã đưa ra những nhận định mang tính chiến lược. Dẫn chiếu dữ liệu từ tổ chức phân tích blockchain Chainalysis, ông Hòa nhấn mạnh quy mô cộng đồng nhà đầu tư tài sản mã hóa tại Việt Nam đã bùng nổ mạnh mẽ kể từ năm 2017 đến nay.

Không chỉ dừng lại ở độ phủ nhân khẩu học, Việt Nam đang vững vàng trong nhóm quốc gia dẫn đầu toàn cầu về chỉ số chấp nhận tài sản mã hóa. Đáng chú ý nhất, tổng giá trị giao dịch ước tính trong năm 2025 có thể lên tới 220 tỷ USD. Và một quy mô giao dịch tương đương với vốn hóa của nhiều thị trường tài sản truyền thống đòi hỏi một cơ chế giám sát xứng tầm, để dòng tiền này thực sự trở thành động lực cho nền kinh tế thay vì tiềm ẩn nguy cơ bất ổn hệ thống.

Định hình khung pháp lý, khơi thông dòng vốn sơ cấp

Thích ứng với xu thế, Chính phủ và các cơ quan quản lý đã định hình rõ tầm nhìn thông qua hàng loạt quyết sách vĩ mô. Dấu ấn đậm nét nhất trong việc luật hóa thị trường chính là sự ra đời của Luật Công nghiệp công nghệ số. Đây là văn bản pháp lý nền tảng đầu tiên định danh chính thức các khái niệm cốt lõi: tài sản số, tài sản ảo và tài sản mã hóa, đưa các giao dịch này vào diện được pháp luật công nhận và bảo vệ.

Cùng với đó, Luật Đầu tư sửa đổi cũng đã định vị kinh doanh tài sản mã hóa là ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Đặc biệt, dưới góc độ cấu trúc thị trường, Nghị quyết số 05 là một bước đột phá khi phân tách rõ rệt ranh giới giữa thị trường sơ cấp và thứ cấp. Khái niệm ICO (phát hành tài sản mã hóa lần đầu) đã được chuẩn hóa, cho phép thực hiện theo cơ chế đăng ký minh bạch, có nhiều nét tương đồng với nghiệp vụ IPO trên thị trường chứng khoán. Tổ chức phát hành bắt buộc phải công bố thông tin, cập nhật chi tiết mọi thay đổi trong bản cáo bạch (white paper) nhằm thu hẹp sự bất cân xứng thông tin.

Dưới lăng kính tài chính doanh nghiệp, điểm nghẽn lớn nhất của các nhà đầu tư tổ chức về cơ chế hạch toán nay đã được tháo gỡ. Theo Thông tư số 15 của Bộ Tài chính, các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa (VASP) và nhà đầu tư tổ chức đã có cơ sở pháp lý để ghi nhận minh bạch loại tài sản này trên bảng cân đối kế toán, chấm dứt tình trạng phải đưa vào khoản mục “chi phí khác” thiếu rõ ràng.

Về khía cạnh điều tiết vĩ mô, chính sách thuế được thiết kế linh hoạt để nuôi dưỡng nguồn thu và đảm bảo công bằng. Thông tư số 32 và 41 áp dụng mức thuế thu nhập doanh nghiệp 20% đối với khối nội, trong khi nhà đầu tư cá nhân và tổ chức nước ngoài chịu thuế suất 0,1%. Điểm sáng trong cải cách thủ tục là việc giao phó trách nhiệm khấu trừ và nộp thuế thay cho các VASP. Dữ liệu này được liên thông đồng bộ với Cổng Dịch vụ công quốc gia và hệ thống của Bộ Công an, tạo ra một lưới giám sát tài chính khép kín và minh bạch.

Tự quyết niêm yết nhưng kỷ luật thép về an toàn

Tuy nhiên, yếu tố quyết định tính bền vững của thị trường nằm ở chuẩn mực vận hành của các VASP. UBCKNN đang triển khai bốn nhóm giải pháp trọng tâm. Yêu cầu tiên quyết là sự công khai. Các VASP phải minh bạch toàn bộ biểu phí, hợp đồng với bên thứ ba và chế độ báo cáo định kỳ.

Rào cản phòng vệ đầu tiên là quy trình định danh khách hàng (KYC) bắt buộc. Mọi tài khoản giao dịch phải liên kết trực tiếp với tài khoản ngân hàng chính chủ, tuân thủ tuyệt đối Luật Phòng, chống rửa tiền và các tiêu chuẩn khắt khe của lực lượng đặc nhiệm tài chính quốc tế (FATF). Đặc biệt, nguyên tắc kinh điển "tách biệt tài sản" được áp dụng triệt để: Tài sản của khách hàng phải hoàn toàn độc lập với tài sản tự doanh của tổ chức cung cấp dịch vụ.

Về nghiệp vụ kinh doanh, cơ quan quản lý thể hiện sự cởi mở khi trao quyền tự chủ lựa chọn tài sản mã hóa để niêm yết cho các sàn giao dịch. Song, lãnh đạo UBCKNN cũng đưa ra khuyến cáo mang tính định hướng. Các sàn cần đặt yếu tố thanh khoản và sự phổ biến lên hàng đầu nhằm triệt tiêu rủi ro từ các tài sản rác.

Trong chu kỳ phát triển mới, để củng cố niềm tin, quyền lợi nhà đầu tư được bảo vệ chặt chẽ với nguyên tắc ưu tiên khớp lệnh của khách hàng trước lệnh của tổ chức. Sự phối hợp liên ngành giữa UBCKNN, Bộ Tài chính, Bộ Công an và Ngân hàng Nhà nước qua các đợt thanh tra chuyên đề sẽ là mỏ neo vững chắc, đảm bảo thị trường 220 tỷ USD này vươn mình trở thành một cấu phần an toàn và hiệu quả của kinh tế số Việt Nam.