Thúc đẩy đầu tư PPP thông qua cải cách, đổi mới và hợp tác

Trụ cột trong chiến lược dài hạn

Thực tế, hợp tác PPP đang đứng trước một ngã rẽ quan trọng khi Đảng và Nhà nước đang cải cách mạnh mẽ để hình thức này trở thành công cụ chiến lược quốc gia, khuôn khổ chính sách về PPP cũng đã liên tục được hoàn thiện. Việc sửa đổi Luật PPP và các nghị định liên quan đã mở rộng tối đa lĩnh vực đầu tư, tăng tính linh hoạt trong cơ chế tài chính-chia sẻ rủi ro, đồng thời rút gọn quy trình để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các nhà đầu tư. Bà Nguyễn Thị Linh Giang, Chánh Văn phòng PPP, Cục Quản lý đấu thầu (Bộ Tài chính) cho biết, những rào cản kỹ thuật trước đây như hạn mức quy mô tối thiểu đã được gỡ bỏ, cho phép đa dạng hóa các dự án. Đáng chú ý, cơ chế chia sẻ phần tăng, giảm doanh thu và vấn đề vốn là nỗi lo lớn nhất của các nhà đầu tư tư nhân, thì nay đã được luật hóa rõ ràng, thể hiện cam kết Chính phủ đồng hành cùng doanh nghiệp. Bên cạnh đó, việc nâng hạn mức tỷ lệ vốn Nhà nước trong dự án PPP và bổ sung lại loại hình hợp đồng BT (Xây dựng-Chuyển giao) được kỳ vọng sẽ tạo ra cú hích lớn về thu hút dòng vốn. Đồng thời, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong chuẩn bị đầu tư để tạo sự chủ động cho địa phương, đồng thời bổ sung các cơ chế xử lý chấm dứt hợp đồng trước hạn nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên.

Không chỉ vậy, ông Bùi Việt Hưng, Phó vụ trưởng Vụ Phát triển hạ tầng (Bộ Tài chính) cho biết, Nghị định 312/2025/NĐ-CP quy định cơ chế quản lý tài chính dự án đầu tư theo phương thức đối tác công tư và cơ chế thanh toán, quyết toán đối với dự án áp dụng loại hợp đồng thể hiện cam kết mạnh mẽ của Chính phủ trong cải thiện chính sách quản lý tài chính của các dự án PPP, đảm bảo sự công bằng, minh bạch và phù hợp với nguyên tắc rủi ro chia sẻ, lợi ích hài hòa. Trong đó, các quy định mới về trình tự, thủ tục và hồ sơ thanh toán vốn Nhà nước, đặc biệt là những thay đổi liên quan đến thanh toán, tạm ứng cho tiểu dự án sử dụng vốn đầu tư công, cùng với cơ chế chia sẻ tăng, giảm doanh thu và các quy định chuyển tiếp, đã phần nào giải tỏa các băn khoăn và đáp ứng kỳ vọng của nhà đầu tư tư nhân khi tham gia dự án hạ tầng theo hình thức PPP. Nghị định bước đầu tiếp cận nguyên tắc quản lý tài chính dự án PPP theo thông lệ quốc tế, quản lý dựa trên kết quả đầu ra. Việc đẩy mạnh phân cấp gắn với nâng cao trách nhiệm quản lý phần vốn nhà nước cho cơ quan được giao quản lý vốn trong dự án PPP giúp quản lý vốn chặt chẽ và sát thực tế hơn, qua đó nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực công.

Dự án cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh - dự án PPP đầu tiên trên cả nước được triển khai theo Luật PPP mới

Cơ chế mở đường, doanh nghiệp bứt tốc

Ông Nguyễn Bích Lâm, Nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê (nay thuộc Bộ Tài chính) cho rằng, cơ chế, chính sách đã “mở đường”, khu vực doanh nghiệp cần chủ động nâng cao năng lực quản trị, minh bạch tài chính, đầu tư vào đổi mới sáng tạo và công nghệ, phát huy vai trò liên kết và hợp tác giữa các doanh nghiệp để đủ điều kiện tham gia các dự án PPP quy mô lớn. Đây không chỉ là chuyện kinh doanh, mà còn là cơ hội để doanh nghiệp tiếp cận công nghệ mới, nâng cao năng suất và từng bước tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Đồng thời, các doanh nghiệp cần tích cực tham gia vào quá trình xây dựng môi trường kinh doanh, hoạch định chính sách, cam kết phát triển bền vững, đặt trách nhiệm xã hội song hành với chiến lược kinh doanh. Khi đó sẽ tạo được niềm tin của Nhà nước và xã hội. Doanh nghiệp càng dấn thân, PPP càng có cơ hội trở thành động lực chung cho phát triển.

Các chuyên gia cũng chỉ ra, để thu hút tư nhân tham gia các mô hình PPP, cần quy định rõ các chỉ tiêu đầu ra như tiến độ, chất lượng, mức độ sẵn sàng khai thác và tiêu chuẩn dịch vụ… thay vì quá sa đà vào việc kiểm soát từng hạng mục kỹ thuật hay chi phí.

Cơ chế giám sát nên dựa trên kết quả, với các mốc kiểm tra minh bạch, độc lập, và gắn chặt với cơ chế thưởng phạt đủ mạnh. Đồng thời, để bảo vệ lợi ích công, Nhà nước cần giữ vai trò trọng tài khách quan. Những nội dung liên quan đến điều chỉnh giá, phí, gia hạn hợp đồng hay thay đổi quy hoạch phải được xử lý theo nguyên tắc đã cam kết từ đầu, có cơ chế giải quyết tranh chấp minh bạch và có thể dự đoán được.

Cùng với đó, cần phân định rõ ràng vai trò các bên, đơn giản hóa thủ tục và trách nhiệm gắn với kết quả. Đồng thời, trao quyền chủ động trong thiết kế, lựa chọn công nghệ và tổ chức thi công, tạo động lực tối ưu hóa chi phí trong suốt vòng đời dự án, thay vì chỉ tập trung vào giai đoạn xây dựng.