Tiết kiệm điện: Lợi cho người dân, doanh nghiệp và nền kinh tế

Các chuyên gia tham gia tọa đàm

Áp lực chưa từng có lên hệ thống điện

Theo ông Phạm Minh Đức, Phó Trưởng phòng Điều độ, Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO), năm 2026 ghi nhận những diễn biến phụ tải đặc biệt khi hiện tượng El Nino quay trở lại với cường độ mạnh, kéo theo các đợt nắng nóng kéo dài trên diện rộng.

Nhiệt độ tại nhiều địa phương miền Bắc đã lên tới 40-41 độ C, khiến nhu cầu sử dụng điện tăng đột biến. Hàng loạt kỷ lục về công suất và sản lượng điện đã bị xô đổ. Công suất cực đại toàn quốc đạt khoảng 58.100 MW, trong khi sản lượng điện tiêu thụ trong ngày lên tới 1,2 tỷ kWh. Riêng miền Bắc ghi nhận mức công suất gần 30.000 MW và sản lượng khoảng 630 triệu kWh. Đáng chú ý, so với cùng kỳ năm 2025, sản lượng điện miền Bắc tăng tới 25,7%, còn công suất tăng 27,5%. Mức tăng này tương đương việc hệ thống phải đáp ứng thêm lượng công suất gần bằng công suất của một nhà máy thủy điện lớn.

Ông Phạm Minh Đức, Phó Trưởng phòng Điều độ, Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO)

Theo đại diện NSMO, áp lực không chỉ đến từ nhu cầu điện tăng cao mà còn xuất phát từ đặc điểm phụ tải thay đổi nhanh, nắng nóng đến sớm hơn thông thường. Điều này khiến hệ thống điện phải vận hành trong trạng thái căng thẳng kéo dài.

Để bảo đảm cung ứng điện, ngành điện đã phải huy động tối đa các nguồn điện hiện có, đồng thời tăng cường truyền tải hàng nghìn MW từ miền Trung và miền Nam ra miền Bắc thông qua hệ thống đường dây 500 kV Bắc - Nam. Bên cạnh các nguồn thủy điện và nhiệt điện than, nhiều nguồn điện chi phí cao như LNG, tua-bin khí chạy dầu cũng được huy động.

Thực tế cho thấy, tiết kiệm điện không đơn thuần là giảm chi phí tiền điện. Đây còn là giải pháp góp phần giảm áp lực đầu tư cho hệ thống năng lượng, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, giảm phát thải khí nhà kính và bảo đảm an ninh năng lượng trong dài hạn. Tiết kiệm điện đang dần trở thành yêu cầu cần thiết và cấp thiết đối với quá trình bảo đảm an ninh năng lượng và phát triển bền vững tại Việt Nam.

Ông Trần Viết Nguyên, Phó Trưởng ban Kinh doanh và Mua bán điện, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN)

Theo ông Trần Viết Nguyên, Phó Trưởng ban Kinh doanh và Mua bán điện, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), nhấn mạnh rằng tiết kiệm điện hiện được xem là “nguồn năng lượng đầu tiên”. Chi phí để tiết kiệm được 1 kWh điện ở phía người sử dụng chỉ bằng khoảng 1/4 đến 1/5 chi phí để tạo ra 1 kWh điện mới từ các khâu phát điện, truyền tải và phân phối. Đây là nguồn năng lượng rẻ nhất, sạch nhất và ai cũng có thể tham gia tạo ra.

Những năm qua, EVN đã triển khai đồng bộ nhiều chương trình tiết kiệm điện, điều chỉnh phụ tải (DR) và quản lý nhu cầu điện. Đặc biệt, trong các đợt nắng nóng cao điểm vừa qua, các chương trình dịch chuyển phụ tải đã phát huy hiệu quả rõ rệt. Theo EVN, lượng công suất được dịch chuyển khỏi giờ cao điểm lên tới gần 1.000 MW. Con số này có ý nghĩa rất lớn trong bối cảnh hệ thống điện đối mặt nguy cơ mất cân bằng cung - cầu.

Doanh nghiệp và người dân đẩy mạnh tiết kiệm điện

Thực tế cho thấy nhận thức của người dân và doanh nghiệp về sử dụng điện tiết kiệm đã có nhiều chuyển biến tích cực. Nhiều doanh nghiệp chủ động điều chỉnh kế hoạch sản xuất, dịch chuyển phụ tải khỏi giờ cao điểm để vừa tiết kiệm chi phí vừa góp phần giảm áp lực cho hệ thống. Đối với hộ gia đình, những hành động đơn giản như tắt thiết bị khi không sử dụng, cài đặt điều hòa từ 26 độ C trở lên hay ưu tiên sử dụng các thiết bị dán nhãn năng lượng hiệu suất cao cũng có thể giúp giảm khoảng 10% chi phí điện hàng tháng.

Chia sẻ tại tọa đàm, ông Lưu Kim Long, Trưởng phòng Dự án và Bảo trì, Công ty TNHH Crystal Martin Việt Nam, cho biết doanh nghiệp triển khai các giải pháp tiết kiệm năng lượng xuất phát từ ba động lực chính: giảm phát thải CO₂ theo cam kết Net Zero, giảm chi phí sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Doanh nghiệp đã đầu tư hệ thống quản lý năng lượng thông minh, cho phép giám sát chi tiết mức tiêu thụ điện tại từng khu vực, từng thiết bị và từng công đoạn sản xuất. Thông qua việc đo lường, phân tích dữ liệu và tối ưu vận hành, Crystal Martin đã tiết kiệm khoảng 20% năng lượng tiêu thụ so với trước đây. Đặc biệt, một số dự án có thời gian hoàn vốn dưới 6 tháng.

Ông Lưu Kim Long, Trưởng phòng Dự án và Bảo trì, Công ty TNHH Crystal Martin Việt Nam

Theo ông Long, nhiều giải pháp tiết kiệm năng lượng thực tế không đòi hỏi chi phí đầu tư quá lớn nhưng mang lại hiệu quả cao. Chẳng hạn, tối ưu hệ thống khí nén, tận dụng nhiệt thải, kiểm soát vận hành điều hòa hay tận dụng nước ngưng đều có thể giúp giảm đáng kể chi phí năng lượng.

Quan trọng hơn, doanh nghiệp đã xây dựng được văn hóa tiết kiệm năng lượng với sự tham gia của toàn bộ hơn 10.000 lao động. Việc nâng cao nhận thức và đào tạo đội ngũ quản lý năng lượng được xem là yếu tố quyết định thành công.

Các chuyên gia cho rằng, trước áp lực tăng trưởng nhu cầu điện trong những năm tới, Việt Nam cần coi năng lượng tiết kiệm được là một “nguồn năng lượng mới”. Theo đó, cùng với việc hoàn thiện chính sách, tăng cường hỗ trợ tài chính và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, yếu tố quan trọng nhất vẫn là sự tham gia của toàn xã hội. Để tiếp tục phát huy hiệu quả, ngành điện khuyến nghị người dân hạn chế sử dụng đồng thời nhiều thiết bị công suất lớn vào giờ cao điểm; ưu tiên sử dụng các thiết bị có dán nhãn năng lượng hiệu suất cao; đồng thời xem xét đầu tư điện mặt trời mái nhà và các giải pháp lưu trữ năng lượng phù hợp.

Có thể thấy, trong bối cảnh nhu cầu điện tiếp tục tăng cao, mỗi kWh điện được tiết kiệm không chỉ giúp giảm chi phí cho người sử dụng mà còn góp phần giảm áp lực đầu tư cho hệ thống điện, bảo đảm an ninh năng lượng và hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng xanh của đất nước. Khi tiết kiệm điện trở thành thói quen của mỗi người dân, mỗi doanh nghiệp, nguồn năng lượng tiết kiệm được sẽ thực sự trở thành một nguồn lực mới cho phát triển kinh tế bền vững.