Chỉ số kinh tế:
Ngày 17/11/2026, tỷ giá trung tâm của VND với USD là 25.652 đồng/USD, tỷ giá USD tại Cục Quản lý ngoại hối là 25.500/26.884 đồng/USD. Hoạt động sản xuất, thương mại và dịch vụ tiếp tục tăng trưởng trong tháng 10/2026. So với tháng trước, chỉ số sản xuất công nghiệp tăng 2,3%, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa tăng 3,7%, đạt 122,03 tỷ USD; tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng 1,0%, đạt 695,5 nghìn tỷ đồng. Khách quốc tế đến Việt Nam tăng 4,9%, đạt 1,85 triệu lượt; số doanh nghiệp thành lập mới tăng 8,7%, đạt gần 12,6 nghìn doanh nghiệp. Trong khi đó, CPI tăng 0,20% so với tháng trước. Tính đến ngày 31/10/2026, tổng vốn đầu tư nước ngoài đăng ký vào Việt Nam đạt 54,85 tỷ USD, tăng 74,0% so với cùng kỳ năm trước; vốn FDI thực hiện trong 10 tháng ước đạt 24,08 tỷ USD, tăng 13,1% so với cùng kỳ năm trước.

Từ giếng dầu đến cây xăng: Vì sao nhiên liệu có thể còn đắt?

LĐ
LĐ  - 
Giá dầu thô thường được coi là thước đo trực tiếp của cú sốc năng lượng. Nhưng ngay cả khi dầu thô không trở lại mức đỉnh, giá nhiên liệu bán lẻ và lạm phát vẫn có thể chịu sức ép lớn. Biên lọc dầu đang trở thành một “bộ khuếch đại”, khiến cú sốc từ giếng dầu truyền tới cây xăng mạnh và dai dẳng hơn.
aa
Giá dầu thô Brent, giá dầu diesel sau lọc dầu và giá dầu diesel bán lẻ tại khu vực đồng euro tăng mạnh sau cú sốc Trung Đông. Nguồn: ECB Blog, 31/7/2026.
Giá dầu thô Brent, giá dầu diesel sau lọc dầu và giá dầu diesel bán lẻ tại khu vực đồng euro tăng mạnh sau cú sốc Trung Đông. Nguồn: ECB Blog, 31/7/2026.

Giá dầu thô chưa “kể hết” cú sốc: Biên lọc dầu đang khuếch đại tác động

Giá dầu thô Brent kết thúc tháng 7 tại 90,12 USD/thùng, tăng khoảng 24% trong tháng; dầu thô WTI tăng khoảng 21%. Hoạt động vận chuyển qua eo Hormuz vẫn “thưa thớt”, trong khi các vụ tấn công tại eo biển Bab el-Mandeb làm gia tăng rủi ro đối với hai tuyến năng lượng chiến lược. Tuy nhiên, áp lực lạm phát còn nằm ở những gì diễn ra sau đó, từ khi dầu thô được đưa vào nhà máy lọc dầu để đến tay người tiêu dùng.

Trong phân tích công bố ngày 31/7 trên blog Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB), bốn chuyên gia Friderike Kuik, Eliza Lis, Christiane Nickel và Mario Porqueddu chỉ ra rằng, giá dầu thô tăng được truyền dẫn nhanh và gần như đầy đủ vào giá nhiên liệu trước thuế. Thông thường, chi phí dầu thô tăng 0,10 euro/lít sẽ làm giá nhiên liệu trước thuế tăng tương ứng trong vòng một đến hai tháng.

Nhưng đợt biến động năm nay cho thấy một tầng áp lực khác. Sau khi xung đột Trung Đông bùng phát, Brent đạt đỉnh 138 USD/thùng vào đầu tháng 4, gần gấp đôi cuối tháng 2. Trong khi đó, giá dầu diesel (dầu diesel được sản xuất thông qua quá trình lọc dầu thô tại các nhà máy lọc dầu) cũng tăng mạnh, lên 197 USD/thùng. Tại khu vực đồng euro, giá dầu diesel bán lẻ bình quân tăng từ 1,63 euro/lít cuối tháng 2 lên 2,18 euro/lít trong tuần đầu tháng 4.

Giá dầu thô và dầu diesel đều tăng hơn 90% từ cuối tháng 2 đến tuần đầu tháng 4, trong khi giá dầu diesel bán lẻ tăng khoảng 34%. Tỷ lệ tăng của giá bán lẻ thấp hơn do giá mỗi lít nhiên liệu còn bao gồm thuế và nhiều chi phí tương đối ổn định. Các thành phần này không tăng tương ứng với giá dầu thô, qua đó làm “pha loãng” mức tăng của giá bán lẻ. Tuy nhiên, xét theo số tuyệt đối, giá dầu diesel tại cửa hàng bán xăng dầu tăng 0,55 euro/lít, cao hơn mức tăng khoảng 0,35 euro/lít của chi phí dầu thô.

Cuối tháng 2, chi phí và biên lọc dầu đóng góp khoảng 0,13 euro/lít vào giá dầu diesel, gần mức bình quân từ năm 2021. Nhưng việc đóng cửa eo Hormuz đã làm gián đoạn một phần đáng kể công suất lọc dầu toàn cầu, khiến xuất khẩu sản phẩm lọc dầu giảm khoảng 4,5 triệu thùng/ngày trong quý II. Biên lọc dầu diesel vì vậy tăng từ bình quân 0,10 euro/lít trong tháng 2 lên 0,26 euro/lít trong tháng 3.

Cơ cấu giá nhiên liệu tại khu vực đồng euro. Nguồn: ECB Blog, 31/7/2026.
Cơ cấu giá nhiên liệu tại khu vực đồng euro. Nguồn: ECB Blog, 31/7/2026.

Đến ba tuần đầu tháng 7, khi xung đột leo thang trở lại, phần đóng góp của biên lọc dầu vào giá dầu diesel đã lên gần mức kỷ lục 0,35 euro/lít; với xăng là 0,23 euro/lít. Reuters dẫn lại phân tích của các chuyên gia ECB, cho biết sự gián đoạn hoạt động lọc dầu và xuất khẩu nhiên liệu tại Trung Đông, cùng với sản lượng lọc dầu của Nga suy giảm, đã thắt chặt nguồn cung nhiên liệu toàn cầu. Nga cũng gia hạn lệnh cấm xuất khẩu dầu diesel và xăng đến ngày 31/1/2027.

Điều này lý giải vì sao giá dầu thô có thể hạ nhiệt nhưng người tiêu dùng chưa chắc được hưởng mức giảm tương ứng. Khi công suất lọc dầu bị thu hẹp, nguồn cung dầu diesel và xăng có thể khan hiếm hơn chính dầu thô. Thị trường khi đó không chỉ định giá nguyên liệu mà còn định giá khả năng biến dầu thô thành nhiên liệu.

Bài toán khó hơn

Cú sốc lần này cho thấy việc chỉ theo dõi diễn biến giá dầu Brent hay WTI là chưa đủ. Dầu thô là đầu vào, nhưng lạm phát năng lượng được ghi nhận ở mức giá hộ gia đình và doanh nghiệp thực trả. Giữa hai điểm đó còn có công suất lọc dầu, cơ cấu sản phẩm, tồn kho, vận tải, phân phối, các loại thuế…

Các chuyên gia ECB cho biết từ cuối tháng 2 đến đỉnh đầu tháng 4, phần chi phí dầu thô trong mỗi lít dầu diesel tăng 92%, trong khi chi phí và biên lọc dầu tăng 168%. Biên phân phối giảm 14%, cho thấy khâu bán lẻ đã hấp thụ một phần sức ép; một số quốc gia cũng tạm giảm thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế giá trị gia tăng. Tuy nhiên, các biện pháp này chỉ có thể làm dịu áp lực từ nguồn cung sản phẩm lọc dầu.

Sau giai đoạn eo Hormuz mở cửa trở lại từ ngày 18/6 đến 11/7, giá dầu thô giảm và giá dầu diesel bán lẻ cũng hạ theo. Nhưng khi căng thẳng tái diễn đầu tháng 7, giá dầu diesel tại khu vực đồng euro tăng trở lại 1,98 euro/lít vào tuần thứ ba. Điều này cho thấy giá nhiên liệu không chỉ phản ứng với dầu thô, mà còn phụ thuộc vào độ rộng của biên lọc dầu.

Từ giếng dầu đến cây xăng: Vì sao nhiên liệu có thể còn đắt?
Diễn biến giá bán lẻ dầu diesel tại khu vực đồng euro. Nguồn: ECB Blog, 31/7/2026.
Diễn biến giá bán lẻ dầu diesel tại khu vực đồng euro. Nguồn: ECB Blog, 31/7/2026.

Một vấn đề khác là tốc độ giảm giá có thể chậm hơn tốc độ tăng. Các chuyên gia ECB nhắc tới hiện tượng “tên lửa và lông vũ” (rockets and feathers), chỉ tình trạng giá bán lẻ tăng nhanh như tên lửa khi chi phí đầu vào đi lên, nhưng hạ chậm như lông vũ khi chi phí đầu vào giảm. Với nhiên liệu, quá trình truyền dẫn theo chiều giảm có thể chậm hơn do nhiều nguyên nhân như độ trễ hàng tồn kho, tính bất định về độ bền của đà giảm giá dầu thô, áp lực cạnh tranh giảm đi khi chi phí đầu vào giảm…

Vì vậy, kể cả khi Brent không quay lại đỉnh cũ, giá nhiên liệu vẫn có thể neo cao nếu biên lọc dầu chưa thu hẹp. Dựa trên hợp đồng tương lai dầu diesel tại ngày 20/7, các chuyên gia ECB dự báo phần đóng góp của biên lọc dầu có thể còn đạt đỉnh trong tháng 8 này, trước khi giảm về khoảng 0,16 euro/lít vào cuối năm 2027 - gần mức cuối tháng 2/2026.

Tác động tất nhiên sẽ không chỉ dừng lại ở các cây xăng. Nhiên liệu là đầu vào của vận tải, logistics, nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ. Khi giá dầu diesel và xăng tăng, chi phí có thể lan sang giá hàng hóa và dịch vụ, làm cú sốc năng lượng mở rộng ra ngoài nhóm năng lượng trong rổ lạm phát.

Các chuyên gia ECB cho biết, chỉ số giá tiêu dùng hài hòa (HICP) đối với nhiên liệu là động lực chính khiến lạm phát của nhóm năng lượng (HICP) tăng từ mức âm 3,1% trong tháng 2 lên 10,8% vào tháng 5, trước khi hạ xuống 8,5% vào tháng 6/2026.

Đối với các ngân hàng trung ương, đây là bài toán phức tạp. Bởi dù xét theo cả góc độ trực tiếp hay gián tiếp, chính sách tiền tệ đều không thể giúp mở lại một eo biển, khôi phục lại một nhà máy lọc dầu đang bị gián đoạn, hay giúp tạo thêm nguồn cung xăng dầu diesel. Ngược lại, nếu giá nhiên liệu cao kéo dài, gián tiếp đẩy mặt bằng giá cả lên và làm thay đổi kỳ vọng lạm phát, thu nhập…, các ngân hàng trung ương khi đó có thể buộc phải đưa ra những quyết định về việc duy trì hoặc tăng mức độ thắt chặt dù tăng trưởng chịu tổn thương vì chi phí năng lượng.

Vì vậy, cú sốc hiện nay sẽ không chỉ được đánh giá bằng câu hỏi dầu thô có trở lại 100 hay 130 USD/thùng hay không. Giá dầu thô thấp hơn, song vẫn có thể gây áp lực lạm phát nếu năng lực lọc dầu thiếu hụt, dòng chảy sản phẩm bị gián đoạn và biên lọc dầu tiếp tục mở rộng.

Thông điệp từ các phân tích của các chuyên gia ECB khá rõ: Tác động truyền dẫn từ giếng dầu đến cây xăng không phải một con đường đơn giản. Nếu mắt xích lọc dầu trở thành điểm nghẽn, cú sốc dầu thô sẽ tiếp tục bị khuếch đại. Vì thế, ngay cả khi giá dầu thô không quay lại lập những đỉnh mới, phần còn lại của cú sốc vẫn có thể xuất hiện trên mỗi hóa đơn nhiên liệu, trong chi phí sản xuất và trong lạm phát.

LĐ

Tin liên quan

Tin khác

NHTW Nhật sẽ tăng lãi suất trong tháng 12, dù nền kinh tế suy giảm

NHTW Nhật sẽ tăng lãi suất trong tháng 12, dù nền kinh tế suy giảm

Mặc dù nền kinh tế Nhật Bản bất ngờ suy giảm trong quý 3, song theo các chuyên gia, điều đó không cản trở NHTW Nhật (BOJ) tiếp tục tăng lãi suất vào tháng 12 tới để ứng phó với lạm phát đang có xu hướng tăng cao. Những phát biểu mới đây của nhiều quan chức BOJ càng củng cố kỳ vọng này.
Đâu là ‘tài sản an toàn’ khi thị trường tài chính toàn cầu biến động?

Đâu là ‘tài sản an toàn’ khi thị trường tài chính toàn cầu biến động?

Trái phiếu chính phủ Mỹ và đồng yên Nhật thường được các nhà đầu tư tìm đến mỗi khi thị trường tài chính toàn cầu biến động. Hay như vàng cũng từng được xem là một loại tài sản an toàn Tuy nhiên, diễn biến thị trường vừa qua cho thấy, những tài sản vốn này không phải lúc nào cũng phát huy tác dụng. Vậy tài sản nào là an toàn trong bối cảnh hiện nay?
Liệu Fed có tăng lãi suất 50 điểm vào tháng 12 tới?

Liệu Fed có tăng lãi suất 50 điểm vào tháng 12 tới?

Mặc dù thị trường hiện vẫn đang dự báo Fed có thể tăng lãi suất tới 50 điểm cơ bản vào ngày 9/12, tuy nhiên giới chuyên gia cho rằng khả năng tăng lãi suất với cường độ mạnh như vậy là rất thấp. Nhiều quan chức Fed cũng ủng hộ một lộ trình tăng dần lãi suất.
USD mạnh lên khi thị trường đặt cược Fed tiếp tục tăng lãi suất trong cuộc họp tháng 12

USD mạnh lên khi thị trường đặt cược Fed tiếp tục tăng lãi suất trong cuộc họp tháng 12

Đồng USD tăng lên mức cao nhất kể từ tháng 4/2025 khi lợi suất trái phiếu Mỹ đi lên và thị trường ngày càng đặt cược vào khả năng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tiếp tục nâng lãi suất trong năm 2027. Dù kỳ vọng về một đợt tăng lãi suất mạnh trong tháng 12 đã hạ nhiệt, triển vọng chính sách tiền tệ thắt chặt vẫn đang tạo lực hỗ trợ cho đồng bạc xanh.
Rủi ro AI đứng đầu khảo sát ổn định tài chính của Fed

Rủi ro AI đứng đầu khảo sát ổn định tài chính của Fed

Trí tuệ nhân tạo (AI) trở thành mối lo ngại hàng đầu trong khảo sát ổn định tài chính mới nhất của Fed, khi làn sóng đầu tư vào trung tâm dữ liệu kéo theo những khoản nợ và cam kết tài chính khổng lồ, làm gia tăng nguy cơ lan truyền rủi ro trên thị trường.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ: Không nên tăng lãi suất vì cú sốc năng lượng

Bộ trưởng Tài chính Mỹ: Không nên tăng lãi suất vì cú sốc năng lượng

Bộ trưởng Tài chính Mỹ cho rằng Fed không nên tăng lãi suất vì cú sốc giá năng lượng, trong khi một số quan chức Fed lo ngại lạm phát đã lan rộng và dai dẳng, đặt ra bài toán khó cho chính sách tiền tệ.
Đồng yên Nhật lao dốc mạnh, nguy cơ kiểm tra mức đáy 40 năm?

Đồng yên Nhật lao dốc mạnh, nguy cơ kiểm tra mức đáy 40 năm?

Sự mạnh lên của đồng USD đã đẩy đồng yên Nhật lao dốc, có thời điểm đã xuyên thủng ngưỡng tâm lý quan trọng là 160 JPY/USD trong tuần qua. Điều đó buộc Tokyo một lần nữa phải lên tiếng cảnh báo về khả năng can thiệp. Tuy nhiên các nhà giao dịch cho rằng, đồng nội tệ của Nhật có thể kiểm tra lại mức thấp nhất trong 40 năm so với đồng USD nếu đồng bạc xanh tiếp tục mạnh lên và phía Mỹ chỉ hỗ trợ can thiệp một cách hạn chế.
Lạm phát giá sản xuất Mỹ cao nhất gần 4 năm, Fed thêm sức ép tăng lãi suất

Lạm phát giá sản xuất Mỹ cao nhất gần 4 năm, Fed thêm sức ép tăng lãi suất

Giá sản xuất Mỹ tháng 10 tăng thấp hơn dự báo, nhưng lạm phát tính theo năm lên cao nhất kể từ cuối năm 2022. Áp lực chi phí lan sang thực phẩm, hàng hóa và vận tải đang làm phức tạp thêm triển vọng lãi suất của Fed.
Quan chức Fed bất đồng về thời điểm, cường độ tăng lãi suất

Quan chức Fed bất đồng về thời điểm, cường độ tăng lãi suất

Trong các phát biểu mới đây, dù đều nhất trí cho rằng, cần tăng thêm lãi suất để kiềm chế lạm phát vốn đã chạy trên mục tiêu 2% trong gần 6 năm qua, song các quan chức Fed lại bất đồng về thời điểm cũng như cường thắt chặt chính sách.
Kinh tế GiG mở rộng yêu cầu đổi mới hệ thống thanh toán

Kinh tế GiG mở rộng yêu cầu đổi mới hệ thống thanh toán

Báo cáo “Kinh tế GiG và thanh toán số” do Ngân hàng Thanh toán quốc tế (BIS) công bố ngày 12/11/2026 cho thấy, sự phát triển của kinh tế GiG đang thúc đẩy nhu cầu thanh toán nhanh, chi phí thấp và linh hoạt, đồng thời đặt ra yêu cầu đổi mới hạ tầng thanh toán và dịch vụ ngân hàng.