Ưu đãi phải đến đúng lúc doanh nghiệp cần

Đại biểu Quốc hội Trần Văn Lâm

Tham gia ý kiến về dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, cơ bản nhất trí với sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa và chuyển thành Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, theo đại biểu, sự thay đổi này thể hiện rõ hơn quan điểm ưu tiên, quan tâm phát triển một lực lượng doanh nghiệp quan trọng, qua đó đóng góp nhiều hơn, hiệu quả hơn cho sự phát triển của đất nước.

Dự thảo đã thể hiện nhiều đổi mới tích cực như hỗ trợ theo nhu cầu và kết quả; đa dạng hóa nguồn vốn; tăng khả năng tiếp cận thị trường; thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh; tạo điều kiện cho hộ kinh doanh chuyển thành doanh nghiệp.

Đại biểu cũng đánh giá việc bổ sung phiếu hỗ trợ (voucher), cho phép doanh nghiệp chủ động lựa chọn dịch vụ, sẽ góp phần đơn giản hóa thủ tục và tăng khai thác dữ liệu. Đây là những hướng đi phù hợp, thiết thực đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Tuy nhiên, để các chính sách thực sự phát huy hiệu quả, đại biểu Trần Văn Lâm tập trung phân tích hai nhóm vấn đề mà ông cho rằng dự thảo hiện chưa thực sự sát với thực tiễn, gồm chính sách thuế, kế toán tại Điều 9 và hỗ trợ tiếp cận mặt bằng thông qua các khu, cụm công nghiệp tại Điều 10.

Miễn thuế khi chưa có lãi, doanh nghiệp khó hưởng ưu đãi

Đối với chính sách thuế, đại biểu Trần Văn Lâm đồng tình với mục tiêu tại khoản 2, Điều 9 về miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 3 năm đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa trong giai đoạn đầu khởi sự. Tuy nhiên, ông đề nghị xem xét lại thời điểm bắt đầu tính thời gian miễn thuế.

Theo dự thảo, thời gian miễn thuế được tính kể từ ngày doanh nghiệp được cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu. Trong khi đó, thực tế những năm đầu thường là thời gian doanh nghiệp đầu tư nhà xưởng, mua sắm thiết bị, tuyển dụng lao động, tìm kiếm khách hàng và xây dựng thị trường.

Vì vậy, không ít doanh nghiệp trong giai đoạn này chưa có lãi, lợi nhuận rất thấp, thậm chí thua lỗ. Nếu thời gian miễn thuế vẫn được tính ngay từ khi đăng ký thành lập, thời gian ưu đãi có thể trôi qua trong lúc doanh nghiệp chưa phát sinh thu nhập chịu thuế.

“Chưa có lãi thì giảm thuế làm sao được khi có lãi đâu mà phải nộp thuế”, đại biểu nêu vấn đề.

Theo ông, cách thiết kế như vậy có thể khiến doanh nghiệp mất những năm đầu của thời gian ưu đãi để đầu tư và ổn định sản xuất; đến khi bắt đầu có thu nhập thì thời gian thực tế được hưởng miễn thuế còn rất ngắn, thậm chí không còn.

Điều này càng đáng lưu ý đối với doanh nghiệp sản xuất bởi cần thời gian chuẩn bị dài hơn trước khi hoạt động ổn định và phát sinh lợi nhuận.

Từ thực tế đó, đại biểu đề nghị thời gian miễn thuế nên được tính từ năm đầu tiên doanh nghiệp có thu nhập chịu thuế, thay vì từ thời điểm đăng ký doanh nghiệp. Khi doanh nghiệp bắt đầu phát sinh nghĩa vụ thuế mới tính thời điểm áp dụng chính sách và kéo dài trong 3 năm. Theo ông, cách làm này sẽ thực tế hơn và giúp chính sách phát huy hiệu quả thực chất.

Cũng tại Điều 9, dự thảo cho phép doanh nghiệp có doanh thu năm không quá 10 tỷ đồng lựa chọn tính thuế thu nhập doanh nghiệp trên thu nhập tính thuế hoặc theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu.

Đại biểu Trần Văn Lâm cho rằng, đây là hướng có thể giảm chi phí tuân thủ, nhất là đối với doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp vừa chuyển đổi từ hộ kinh doanh. Tuy nhiên, dự thảo hiện mới xử lý phương pháp tính thuế thu nhập doanh nghiệp mà chưa làm rõ sự đồng bộ với phương pháp tính thuế giá trị gia tăng và chế độ kế toán.

Nếu doanh nghiệp được lựa chọn tính thuế thu nhập trực tiếp trên doanh thu nhưng vẫn phải theo dõi đầy đủ thuế giá trị gia tăng đầu vào, đầu ra, khấu trừ và thực hiện các yêu cầu kế toán liên quan thì mục tiêu đơn giản hóa chưa đạt như kỳ vọng. Khoảng cách về chi phí tuân thủ giữa hộ kinh doanh và doanh nghiệp cũng chưa đủ rõ để tạo động lực mạnh cho quá trình chuyển đổi.

Do đó, đại biểu đề nghị rà soát đồng bộ thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế giá trị gia tăng và chế độ kế toán.

Đối với doanh nghiệp quy mô phù hợp, đáp ứng điều kiện, cần làm rõ quyền lựa chọn phương pháp trực tiếp theo tỷ lệ doanh thu khi tính thuế giá trị gia tăng; trường hợp pháp luật hiện hành đã cho phép thì phải bảo đảm áp dụng thống nhất, thuận tiện.

Đại biểu cũng lưu ý mỗi phương pháp đều có lợi ích và hạn chế riêng. Doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng có thể cần áp dụng phương pháp khấu trừ để phù hợp với giao dịch của khách hàng. Vì vậy, quyền lựa chọn có điều kiện là cần thiết, nhưng phải bảo đảm đồng bộ giữa thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế giá trị gia tăng và chế độ kế toán.

“Không thể Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp cho lựa chọn tính trực tiếp trên doanh thu, nhưng đến khi tính thuế giá trị gia tăng lại phải hạch toán đầu vào, đầu ra để xác định giá trị gia tăng”, đại biểu phân tích và cho rằng việc một doanh nghiệp phải đồng thời thực hiện hai phương pháp sẽ gây phiền hà, phức tạp.

Các đại biểu tham dự hội nghị (Ảnh VPQH))

Muốn hỗ trợ DNNVV phải quan tâm nhiều hơn đến cụm công nghiệp

Nhóm vấn đề thứ hai được đại biểu Trần Văn Lâm tập trung phân tích là mặt bằng sản xuất. Theo ông, cần dành ưu tiên rõ hơn cho phát triển các cụm công nghiệp phục vụ doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Đại biểu chỉ ra thực tế chính sách ưu đãi đối với khu công nghiệp và cụm công nghiệp hiện khác nhau. Khu công nghiệp có chính sách và mức ưu đãi tốt hơn, doanh nghiệp đầu tư tại đây cũng được hưởng ưu đãi lớn hơn so với đầu tư vào cụm công nghiệp.

Trong khi đó, các cụm công nghiệp lại là nơi tập trung chủ yếu doanh nghiệp nhỏ và vừa. Doanh nghiệp lớn ít đầu tư vào cụm công nghiệp, còn phần lớn diện tích tại đây phục vụ các doanh nghiệp có quy mô nhỏ và vừa.

Từ sự khác biệt này, đại biểu đặt vấn đề: nếu thực sự quan tâm đến DNNVV thì chính sách cũng phải quan tâm tương xứng đến doanh nghiệp đầu tư hạ tầng cụm công nghiệp cũng như doanh nghiệp đầu tư sản xuất, kinh doanh tại các cụm công nghiệp.

Theo ông, đây mới là cách hỗ trợ thực chất để giải quyết khó khăn về mặt bằng của DNNVV. Các doanh nghiệp này thường cần nhà xưởng có thể thuê và đưa vào sử dụng ngay, đồng thời cần tiếp cận nguồn nguyên liệu và lao động tại địa phương - những nhu cầu mà cụm công nghiệp có khả năng đáp ứng tốt.

Cùng với mặt bằng, doanh nghiệp còn cần hạ tầng kết nối điện, nước, xử lý nước thải, các công trình bảo đảm an toàn và những hạ tầng dùng chung phục vụ nhiều doanh nghiệp nhỏ.

Vì vậy, theo đại biểu Trần Văn Lâm, hỗ trợ phát triển cụm công nghiệp cũng đồng thời góp phần giải quyết các nhu cầu về mặt bằng, môi trường, việc làm và chuyển đổi hộ kinh doanh.

Từ đó, đại biểu đề nghị ưu tiên ba nhóm nội dung.

Thứ nhất là đầu tư hạ tầng dùng chung thiết yếu tại các cụm công nghiệp.

Thứ hai là bố trí các lô đất nhỏ và nhà xưởng cho thuê phù hợp với khả năng tài chính của doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Thứ ba là có chính sách hỗ trợ di dời, vận chuyển và lắp đặt lại thiết bị đối với DNNVV đầu tư vào cụm công nghiệp.

Đặc biệt, với những địa phương còn khó khăn, đại biểu đề nghị có cơ chế hỗ trợ nguồn lực từ Trung ương. Theo ông, nếu trách nhiệm hỗ trợ chủ yếu đặt lên ngân sách địa phương có thể phát sinh nghịch lý: những địa phương càng khó khăn, nơi doanh nghiệp càng cần được hỗ trợ thì nguồn lực để thực hiện chính sách lại càng hạn chế.

Do đó, Trung ương cần có sự quan tâm, hỗ trợ phù hợp đối với các địa phương và doanh nghiệp tại những vùng khó khăn.