Ưu tiên tăng chất lượng tăng trưởng, hướng tới mục tiêu trở thành nước phát triển có thu nhập cao

Ông Nguyễn Quốc Anh, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế tài chính, Bộ Tài chính phát biểu tại Tọa đàm

Nền tảng vĩ mô trước yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng

Bối cảnh thế giới hiện nay đang đối mặt với nhiều biến động phức tạp và khó lường, từ xung đột vũ trang, đứt gãy chuỗi cung ứng, khủng hoảng năng lượng cho đến sự gia tăng của chủ nghĩa bảo hộ và các cuộc đua về công nghệ.

Trong bối cảnh đó, ông Nguyễn Quốc Anh khẳng định, Việt Nam vẫn giữ vững được nền tảng kinh tế vĩ mô ổn định trong giai đoạn 2021-2025. Cụ thể, tốc độ tăng trưởng bình quân cả giai đoạn đạt trên 6%, riêng năm 2025 tăng trưởng đạt 7%; quy mô nền kinh tế vượt 500 tỷ USD; tổng kim ngạch xuất nhập khẩu trên 900 tỷ USD; và thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) năm 2025 ước đạt trên 27 tỷ USD - mức cao nhất trong vòng 5 năm qua.

Dù sở hữu nền tảng vững chắc, ông Nguyễn Quốc Anh cho rằng, nền kinh tế nước ta vẫn đối diện với một số hạn chế nội tại. Hệ số sử dụng vốn (ICOR) vẫn đang ở mức cao, trong khi năng suất lao động chỉ bằng 1/3 Thái Lan và 1/10 Singapore. Đồng thời, lợi thế về dân số trẻ và lao động giá rẻ không còn nhiều do tốc độ già hóa dân số đang diễn ra nhanh chóng.

Thực tiễn này đặt ra yêu cầu cấp thiết về một lộ trình tăng trưởng đột phá. Tăng trưởng không thể đơn thuần dựa vào sự gia tăng về số lượng mà phải hướng tới chất lượng, chuyển dịch từ mô hình phát triển theo chiều rộng sang chiều sâu dựa trên năng suất, đổi mới sáng tạo và chất lượng thể chế, ông Nguyễn Quốc Anh khẳng định.

8 trọng tâm khơi thông nguồn lực tăng trưởng

Bám sát các mục tiêu được đề ra, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế tài chính cho rằng, nền kinh tế cần ưu tiên 8 động lực cốt lõi để duy trì tốc độ tăng trưởng cao trong thời gian tới.

Toàn cảnh Tọa đàm

Theo đó, cải cách thể chế. đây vừa là động lực, vừa là dư địa quan trọng bậc nhất. Trọng tâm là cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, giảm bớt chi phí tuân thủ, rà soát tổng thể quy định pháp luật và xử lý dứt điểm các điểm nghẽn pháp lý. Việc này sẽ trực tiếp giải phóng sức sản xuất cho khu vực tư nhân – khu vực đang đóng góp tới 50% GDP và chiếm 85% lực lượng lao động.

Việc tinh giản các tầng nấc trung gian (như mô hình chính quyền hai cấp ở địa phương) không chỉ giúp giảm chi thường xuyên mà còn tháo gỡ ách tắc trong quy trình phê duyệt dự án. Dòng vốn ngân sách trung ương sẽ được luân chuyển trực tiếp và nhanh chóng hơn. Hơn nữa, đẩy mạnh phân quyền cho địa phương, đặc biệt trong quản lý đất đai, đầu tư và tài nguyên, sẽ tạo ra không gian sáng tạo lớn cho sự phát triển cấp cơ sở.

Bên cạnh đó, lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực thời đại. Việc đưa Nghị quyết 52 của Bộ Chính trị về phát triển công nghệ đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào thực tiễn là yếu tố then chốt. Với tốc độ tăng trưởng kinh tế số từ 15-20%/năm và quy mô dự kiến đạt 45 tỷ USD trong vài năm tới, đây là lĩnh vực có khả năng tạo ra giá trị gia tăng và năng suất lao động vượt trội. Cần có cơ chế thu hút doanh nghiệp đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn, bán dẫn, trung tâm dữ liệu và công nghệ xanh.

Đáng chú ý, cần đảm bảo an ninh tài chính để huy động nguồn lực. Giai đoạn 2021-2025 đã kiến tạo một nền tảng tài chính an toàn với mức bội chi bình quân chỉ 3,1% GDP và nợ công ở mức 33,8% GDP (thấp hơn nhiều so với trần Quốc hội cho phép và mức trung bình toàn cầu). Đây là dư địa chiến lược để nước ta có thể huy động nguồn lực cho các siêu dự án hạ tầng như đường sắt cao tốc Bắc - Nam, cảng biển cửa ngõ và hệ thống điện hạt nhân, tạo cú hích cho các chu kỳ tăng trưởng mới.

Đồng thời, cần nâng cao hiệu quả đầu tư công, bởi đầu tư công tiếp tục đóng vai trò là "vốn mồi" dẫn dắt đầu tư toàn xã hội. Điểm mấu chốt hiện nay không chỉ nằm ở tốc độ giải ngân nhanh mà còn ở tính hiệu quả thực chất của các dự án đối với tăng trưởng kinh tế – tinh thần đã được Thủ tướng Chính phủ nhấn mạnh nhiều lần. Đẩy nhanh thoái vốn, cổ phần hóa và nâng cao hiệu quả hoạt động của khu vực doanh nghiệp nhà nước là yêu cầu cấp thiết. Một khối lượng khổng lồ tài sản đang tập trung tại khu vực này cần được khơi thông để bơm nguồn lực lớn vào nền kinh tế.

Ngoài ra, với 17 FTA đang thực thi, độ mở của nền kinh tế Việt Nam là rất lớn. Dư địa sắp tới không dừng lại ở việc mở rộng thị trường, mà là làm thế nào để vươn lên các phân khúc cao cấp hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu. Áp lực từ các FTA về tiêu chuẩn môi trường, lao động, quản trị sẽ là động lực tích cực buộc doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh. Đồng thời, thúc đẩy tăng trưởng xanh và phát triển bền vững. Thực hiện cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, Việt Nam phải biến các yêu cầu về chuyển đổi năng lượng, kinh tế tuần hoàn và tài chính xanh thành cơ hội phát triển. Năng lượng tái tạo, thị trường tín chỉ carbon và các chính sách hỗ trợ liên quan sẽ là mỏ vàng tạo thêm nguồn lực mới.

Bên cạnh các yếu tố trên, ông Nguyễn Quốc Anh cho rằng, quy mô thị trường nội địa gần 100 triệu dân cùng sự phát triển mạnh mẽ của tầng lớp trung lưu và thương mại điện tử là một lợi thế vô cùng lớn. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đầy bất trắc và rủi ro, thị trường trong nước hoàn toàn đủ sức trở thành bệ đỡ vững chắc, giúp nền kinh tế duy trì đà phát triển.

Tựu trung lại, dư địa tăng trưởng của Việt Nam trong thời gian tới không chỉ nằm ở việc nới rộng quy mô đầu tư hay gia tăng xuất khẩu. Yếu tố quyết định để đạt được mục tiêu tăng trưởng cao nhưng vẫn đảm bảo tính bền vững trong trung và dài hạn chính là nâng cao năng suất, cải thiện chất lượng thể chế và kiến tạo các động lực mới dựa trên nền tảng công nghệ, đổi mới sáng tạo và tăng trưởng xanh, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế tài chính khẳng định.