Việt Nam - điểm đến cho giao dịch hàng hóa phái sinh

Việc xây dựng Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh được đặt ra như một yêu cầu cấp thiết. Luật này sẽ đóng vai trò như thế nào trong việc chuẩn hóa thị trường và kết nối với các thị trường quốc tế?

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng như hiện nay, giá nhiều loại hàng hóa trên thị trường thế giới biến động mạnh, làm gia tăng rủi ro đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh và xuất nhập khẩu của doanh nghiệp. Giao dịch hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa, bao gồm cả hợp đồng giao ngay và các công cụ phái sinh, ngày càng khẳng định vai trò quan trọng trong việc hình thành giá minh bạch theo tín hiệu thị trường, hỗ trợ giao dịch hàng hóa thực và cung cấp công cụ phòng ngừa rủi ro hiệu quả.

Tại Việt Nam, thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh vẫn đang trong giai đoạn đầu phát triển. Khung pháp lý, hạ tầng giao dịch và cơ chế quản lý thị trường chưa được thiết kế đầy đủ, chưa đáp ứng yêu cầu phát triển một thị trường giao dịch hàng hóa hiện đại, minh bạch và hiệu quả. Vì vậy, cần thiết phải xây dựng một hệ thống pháp lý đồng bộ, chuyên biệt cho lĩnh vực này.

Việc xây dựng Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh sẽ góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý, tiệm cận thông lệ quốc tế, đồng thời tạo cơ sở pháp lý cho việc kết nối, liên thông với các thị trường giao dịch hàng hóa trong khu vực và trên thế giới.

Thị trường hàng hóa phái sinh tại Việt Nam thời gian qua đã có sự tham gia của nhiều doanh nghiệp và cá nhân ở một số lĩnh vực, nhưng chưa chủ động về mức giá. Vậy, việc ra đời “sàn” giao dịch hàng hóa phái sinh hỗ trợ cho thị trường và các nhà đầu tư ra sao, thưa bà?

Thực tiễn thời gian qua cho thấy, giá một số mặt hàng như bạc và xăng dầu biến động mạnh, phản ánh rõ nhu cầu cấp thiết về các công cụ phòng ngừa rủi ro. Trên thị trường quốc tế, giá bạc có thời điểm đạt gần 108,6 USD/oz. Ở trong nước, giá bạc thỏi có lúc vượt 111 triệu đồng/kg. Tuy nhiên, hoạt động giao dịch bạc tại Việt Nam chủ yếu vẫn thực hiện theo phương thức vật chất, phân tán, thiếu cơ chế hình thành giá tập trung và chưa có công cụ quản trị, tiềm ẩn nhiều rủi ro cho nhà đầu tư và doanh nghiệp.

Hay như, đối với mặt hàng xăng dầu, đầu tháng 3/2026 ghi nhận biến động tăng mạnh của giá thế giới (có thời điểm tăng trên 10-20%), tạo áp lực lớn lên giá trong nước. Diễn biến này cho thấy sự cần thiết của các công cụ thị trường, đặc biệt là công cụ phái sinh, trong quản trị rủi ro giá.

Bên cạnh đó, hoạt động của doanh nghiệp như Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng quốc gia Việt Nam (PVN) đề xuất cần có cơ chế đặc thù đối với doanh nghiệp nhà nước khi tham gia giao dịch phái sinh, do đây là hoạt động phòng ngừa rủi ro, không phải hoạt động mua sắm thường xuyên; có thể phát sinh lãi, lỗ chưa gắn với giao nhận vật chất; đồng thời không phù hợp áp dụng cơ chế đấu thầu truyền thống. Điều này cho thấy yêu cầu cần hoàn thiện khung pháp lý linh hoạt, phù hợp với đặc thù hoạt động của thị trường và các chủ thể tham gia.

Như vậy, việc hình thành thị trường hàng hóa phái sinh giúp nhà sản xuất chủ động bán được giá tốt, trong khi doanh nghiệp cũng có thể giảm thiểu rủi ro khi có kênh bảo hiểm.Tuy nhiên, việc xây dựng Sở giao dịch hàng hóa cần rất nhiều yếu tố, đặc biệt là sự tham gia của các tổ chức tài chính, các ngân hàng…vào hoạt động trung gian để hỗ trợ cho thị trường hàng hóa phái sinh vận hành.

Sắp tới, thị trường hàng hóa phái sinh Việt Nam sẽ tập trung vào những thế mạnh nào để hỗ trợ được nhà đầu tư và nền kinh tế, thưa bà?

Từ năm 2026, Việt Nam dự kiến thí điểm sàn giao dịch hàng hóa vật chất đối với một số mặt hàng nông sản chủ lực. Mô hình này sẽ tích hợp nhiều loại hợp đồng như giao ngay, kỳ hạn và phái sinh, qua đó hình thành hệ sinh thái giao dịch hàng hóa toàn diện.

Theo đó, danh mục sản phẩm giao dịch được mở rộng, bao gồm nông sản, năng lượng, kim loại (trừ vàng), tín chỉ carbon và một số tài sản số, làm rõ khái niệm hợp đồng giao ngay và hợp đồng phái sinh, đồng thời giới thiệu mô hình trung tâm thanh toán bù trừ độc lập nhằm tăng cường tính minh bạch và an toàn cho thị trường.

Với định hướng này, hệ thống sở giao dịch hàng hóa sẽ kết nối vùng sản xuất với doanh nghiệp xuất khẩu, chế biến, logistics, kho bãi, ngân hàng và nhà đầu tư. Việc gia tăng tỷ lệ hàng hóa xuất khẩu được giao dịch thông qua sở giao dịch được kỳ vọng sẽ góp phần cải thiện giá bán, ổn định hoạt động xuất khẩu và tạo hiệu ứng lan tỏa tích cực tới các lĩnh vực tài chính, logistics cũng như thị trường nội địa.

Việc gia tăng tỷ lệ hàng hóa xuất khẩu được giao dịch thông qua sở giao dịch được kỳ vọng sẽ góp phần cải thiện giá bán, ổn định hoạt động xuất khẩu và tạo hiệu ứng lan tỏa tích cực tới các lĩnh vực tài chính, logistics cũng như thị trường nội địa. Với định hướng này, kỳ vọng Việt Nam đang có nhiều điều kiện thuận lợi để trở thành một trong những điểm đến hấp dẫn hàng đầu khu vực đối với hoạt động giao dịch hàng hóa và phái sinh.

Xin cảm ơn bà!