Xăng dầu kéo CPI tăng trở lại: Áp lực lạm phát cuối năm đến đâu?

Thủ tướng Lê Minh Hưng chủ trì phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 8/2026 - Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc

Cú đảo chiều chủ yếu đến từ nhóm giao thông

Diễn biến CPI tháng 8 cho thấy sự đảo chiều khá rõ so với hai tháng trước. Chuỗi dữ liệu cho thấy, CPI tháng 6 giảm 0,39% so với tháng trước, chủ yếu do giá xăng dầu giảm mạnh; tháng 7 tiếp tục giảm 0,12%, trong đó giá xăng dầu và một số mặt hàng lương thực, thực phẩm cùng đi xuống. Sang tháng 8, CPI tăng trở lại 0,47% khi giá xăng dầu trong nước được điều chỉnh tăng theo giá thế giới. Bình quân mỗi tháng trong 8 tháng đầu năm, CPI tăng 0,44%.

Riêng tháng 7, nhóm giao thông giảm 2,02% so với tháng trước, góp phần làm CPI chung giảm 0,20 điểm phần trăm; giá xăng giảm 4,35% và dầu diesel giảm 9,18%. Điều này cho thấy xăng dầu đã đóng vai trò quan trọng trong việc kéo mặt bằng giá đi xuống trước khi xu hướng đổi chiều trong tháng 8.

Tháng 8, bức tranh gần như đảo ngược. Nhóm giao thông tăng 4,09% so với tháng trước và làm CPI chung tăng 0,41 điểm phần trăm. Trong đó, chỉ số giá dầu diesel tăng tới 22,15%, giá xăng tăng 9,53%. Như vậy, riêng tác động trực tiếp từ nhóm giao thông đã tương đương phần lớn mức tăng 0,47% của CPI tháng 8.

Trong khi đó, nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống – nhóm có quyền số lớn trong rổ CPI – lại giảm nhẹ 0,03% so với tháng trước. Giá thực phẩm giảm 0,05%, lương thực giảm 0,04%; riêng giá gạo giảm 0,17% trong bối cảnh nguồn cung thế giới dồi dào và nhu cầu tại một số thị trường lớn chậm lại. Giá thịt lợn cũng giảm 0,7% so với tháng trước.

Tốc độ tăng CPI các tháng năm 2026 so với tháng trước – Nguồn: Cục Thống kê (Bộ Tài chính)

Sự phân hóa này cho thấy áp lực tăng CPI tháng 8 không đến từ một đợt tăng giá diện rộng của các nhóm hàng thiết yếu, mà tập trung đáng kể ở năng lượng, đặc biệt là nhiên liệu giao thông.

Tốc độ tăng/giảm các nhóm hàng hóa, dịch vụ trong CPI tháng 8/2026 so với tháng trước – Nguồn: Cục Thống kê (Bộ Tài chính)

Tuy nhiên, nhìn theo so sánh cùng kỳ, mặt bằng giá vẫn ở mức đáng chú ý. CPI tháng 8 tăng 4,89% so với cùng kỳ năm trước và tăng 3,57% so với tháng 12/2025. Bình quân 8 tháng, CPI tăng 4,45%, còn lạm phát cơ bản tăng 4,24%. Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cũng cho biết lạm phát cơ bản tháng 8 tăng 4,55% so với cùng kỳ năm trước.

Xăng dầu vẫn là biến số khó lường

Diễn biến trên phản ánh sự phân hóa của giá nhiên liệu thế giới. Bình quân giữa kỳ điều hành ngày 27/8 và 3/9, giá xăng RON92 (USD/thùng) dùng pha chế E5RON92 tăng 4,12%; RON95 (USD/thùng) dùng pha chế E10RON95-III tăng 4,04%, trong khi diesel (USD/thùng) giảm 1,14% và mazut (USD/tấn) giảm 4,16%. Bộ Công Thương cho biết thị trường xăng dầu thế giới trong kỳ chịu tác động của căng thẳng địa chính trị, các xung đột liên quan tới cơ sở năng lượng và những thay đổi trong kỳ vọng về chính sách tiền tệ của Mỹ.

Điều đó cho thấy áp lực từ nhiên liệu đối với CPI có thể tiếp tục biến động theo từng kỳ. Xăng dầu không chỉ tác động trực tiếp tới nhóm giao thông mà còn có khả năng lan qua chi phí vận tải, logistics và chi phí đầu vào của doanh nghiệp. Nếu giá nhiên liệu neo cao trong thời gian đủ dài, tác động vòng hai lên giá hàng hóa, dịch vụ sẽ là yếu tố cần theo dõi.

Ở chiều ngược lại, một số yếu tố đang giúp giảm bớt sức ép. Giá thực phẩm trong tháng 8 tương đối ổn định; giá điện sinh hoạt giảm 1,33% và nước sinh hoạt giảm 0,32% so với tháng trước, chủ yếu do nhu cầu sử dụng giảm khi thời tiết xuất hiện các đợt mưa bão, áp thấp nhiệt đới. Chỉ số giá đô la Mỹ trong nước tháng 8 cũng giảm 0,38% so với tháng trước. Đây là một yếu tố thuận lợi hơn đối với chi phí nhập khẩu tính bằng VND.

Việc điều hành vì thế cần tránh hai thái cực: chủ quan khi CPI từng giảm trong tháng 6 và tháng 7, nhưng cũng không nên nhìn mức tăng tháng 8 như dấu hiệu của một vòng xoáy giá diện rộng. Cấu trúc CPI cho thấy bài toán hiện nay nằm nhiều ở khả năng kiểm soát các biến động mạnh từ giá năng lượng và hạn chế sự truyền dẫn sang các nhóm hàng khác.

Ảnh minh họa: TTXVN.

Tại Phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 8 ngày 3/9, Thủ tướng Lê Minh Hưng yêu cầu kiên định mục tiêu kiểm soát lạm phát, chủ động điều hành giá các mặt hàng, dịch vụ thiết yếu; tăng cường quản lý giá cả, thị trường và xử lý nghiêm các hành vi trục lợi, tăng giá bất hợp lý. Bộ Tài chính được yêu cầu tăng cường năng lực dự báo, cảnh báo; theo dõi sát diễn biến quốc tế, thị trường và giá cả trong nước để điều hành giá linh hoạt, hỗ trợ sản xuất.

Với xăng dầu, các công cụ chính sách cũng đang tiếp tục được sử dụng. Nghị quyết số 34/2026/NQ-CP về việc kéo dài thời hạn áp dụng thuế nhập khẩu ưu đãi, thuế bảo vệ môi trường, thuế giá trị gia tăng đối với mặt hàng xăng, dầu, nguyên liệu sản xuất xăng, dầu và nhiên liệu bay có hiệu lực thi hành kể từ ngày 1/7/2026, tiếp tục được kéo dài đến ngày 30/9/2026. Tại kỳ điều hành ngày 3/9, Quỹ bình ổn giá xăng dầu được trích lập 200 đồng/lít đối với diesel và 200 đồng/kg đối với dầu mazut, trong khi xăng sinh học không trích lập; mức chi sử dụng quỹ đối với các mặt hàng đều bằng 0.

Nền kinh tế đang dần bước vào thời điểm “mùa vụ cuối năm” và những tháng tới thường đi cùng nhu cầu tiêu dùng, vận tải và sản xuất tăng lên. Trong bối cảnh đó, áp lực lạm phát sẽ phụ thuộc cả vào cầu trong nước lẫn diễn biến năng lượng thế giới.

CPI tháng 8 vì thế là lời nhắc rằng khi xăng dầu đổi chiều, mặt bằng giá trong nước có thể phản ứng khá nhanh. Do đó, giữ ổn định nguồn cung, sử dụng linh hoạt các công cụ điều hành và kiểm soát tốt khâu lưu thông sẽ là những mắt xích quan trọng để hạn chế cú sốc năng lượng chuyển thành áp lực lạm phát rộng hơn.