Xếp hạng tín nhiệm: Định hình trật tự mới của thị trường trái phiếu doanh nghiệp

Trong bối cảnh đó, xếp hạng tín nhiệm không còn dừng ở vai trò tham khảo, mà đang dần trở thành điều kiện nền tảng đối với nhiều tổ chức phát hành. Sự lan tỏa nhanh chóng của hoạt động xếp hạng tín nhiệm đang định hình lại “luật chơi” trên thị trường trái phiếu, với tác động sâu rộng đến cấu trúc huy động vốn, hành vi đầu tư và kỷ luật vận hành của toàn thị trường.

Xếp hạng tín nhiệm: Định hình trật tự mới của thị trường trái phiếu doanh nghiệp

Từ khuyến khích sang điều kiện bắt buộc

Trong nhiều năm, xếp hạng tín nhiệm tại thị trường TPDN Việt Nam chủ yếu mang tính khuyến khích, được một số tổ chức phát hành sử dụng như công cụ hỗ trợ huy động vốn hoặc nâng cao hình ảnh với nhà đầu tư. Thực tiễn đó khiến thị trường vận hành trong trạng thái thiếu một thước đo rủi ro thống nhất, nơi quyết định đầu tư phần lớn dựa trên lãi suất, tài sản bảo đảm hoặc kỳ vọng tăng trưởng ngắn hạn.

Bước sang năm 2025, bức tranh này bắt đầu thay đổi rõ rệt. Theo Công ty cổ phần Xếp hạng Tín nhiệm Đầu tư Việt Nam (VIS Rating), số lượng tổ chức phát hành được xếp hạng tín nhiệm lần đầu trong năm tăng mạnh, với mức tăng khoảng 50% so với năm trước, và xu hướng này đặc biệt rõ nét trong nửa cuối năm. Diễn biến này phản ánh sự dịch chuyển từ tự nguyện sang tuân thủ, trong bối cảnh các quy định yêu cầu xếp hạng tín nhiệm bắt buộc đã được áp dụng đối với một số trường hợp phát hành và dự kiến tiếp tục mở rộng phạm vi trong thời gian tới.

Sự gia tăng nhanh chóng của hoạt động xếp hạng tín nhiệm không đơn thuần là kết quả của yêu cầu pháp lý, mà còn là hệ quả tất yếu của giai đoạn tái cấu trúc thị trường sau khủng hoảng. Xếp hạng tín nhiệm, trong bối cảnh đó, trở thành một “điểm tựa” để tái thiết niềm tin và thiết lập lại trật tự vận hành.

Tái định hình khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp

Một trong những thay đổi căn bản mà xếp hạng tín nhiệm mang lại là sự tái phân bổ cơ hội tiếp cận vốn trên thị trường trái phiếu. Theo phân tích của VIS Rating, tỷ lệ tổ chức phát hành mới có hồ sơ tín nhiệm từ mức trung bình trở lên trong năm 2025 đã tăng lên khoảng một nửa tổng số tổ chức phát hành, cao hơn đáng kể so với năm trước. Điều này cho thấy, khả năng huy động vốn ngày càng gắn chặt với năng lực tài chính thực chất của doanh nghiệp.

Trong “luật chơi” mới đang hình thành, xếp hạng tín nhiệm không chỉ là một nhãn dán rủi ro, mà trở thành yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí vốn và quy mô phát hành. Doanh nghiệp có hồ sơ tín nhiệm tốt và minh bạch thông tin sẽ có lợi thế rõ rệt trong việc tiếp cận nhà đầu tư, trong khi những doanh nghiệp có mức tín nhiệm thấp hoặc chưa được đánh giá sẽ phải đối mặt với chi phí vốn cao hơn, thậm chí bị thu hẹp khả năng huy động.

Cơ chế này tạo ra sự phân hóa rõ rệt giữa các nhóm tổ chức phát hành. Thay vì mở rộng phát hành dựa trên kỳ vọng thị trường chung, doanh nghiệp buộc phải đầu tư nhiều hơn vào quản trị tài chính, quản trị rủi ro và minh bạch thông tin nếu muốn duy trì khả năng tiếp cận kênh trái phiếu. Xếp hạng tín nhiệm, vì vậy, đang từng bước tham gia vào quá trình phân bổ nguồn lực của thị trường, thay thế dần vai trò của các yếu tố mang tính cảm tính hoặc ngắn hạn.

Thiết lập kỷ luật thị trường

Tác động của xếp hạng tín nhiệm không dừng lại ở phía doanh nghiệp phát hành, mà lan tỏa mạnh mẽ đến hành vi của nhà đầu tư và cách vận hành của thị trường thứ cấp. Theo VIS Rating, thanh khoản thị trường trái phiếu trong năm 2025 đã cải thiện rõ rệt, song giao dịch tập trung chủ yếu vào trái phiếu của các tổ chức phát hành có độ tin cậy cao, đặc biệt là nhóm ngân hàng và một phần bất động sản dân cư. Đồng thời, nhà đầu tư có xu hướng ưu tiên các trái phiếu có kỳ hạn còn lại ngắn, phản ánh khẩu vị rủi ro thận trọng trong giai đoạn chuyển tiếp của thị trường.

Trong bối cảnh đó, xếp hạng tín nhiệm đóng vai trò như một “bộ lọc” giúp nhà đầu tư phân biệt rủi ro và định giá trái phiếu chính xác hơn. Giá và thanh khoản trên thị trường thứ cấp trở thành cơ chế thưởng - phạt tự nhiên: trái phiếu của tổ chức phát hành có tín nhiệm tốt được giao dịch thuận lợi hơn, trong khi những trái phiếu mang mức độ rủi ro cao hơn phải chấp nhận chi phí vốn lớn hoặc thanh khoản hạn chế.

Cơ chế này góp phần thiết lập kỷ luật nội tại cho thị trường, giảm sự phụ thuộc vào các biện pháp can thiệp hành chính. Khi xếp hạng tín nhiệm được sử dụng rộng rãi và nhất quán, thị trường có khả năng tự điều chỉnh tốt hơn trước các cú sốc, đồng thời hạn chế sự tích tụ rủi ro mang tính hệ thống. Đây là bước chuyển quan trọng từ một thị trường vận hành dựa trên niềm tin cảm tính sang một thị trường dựa trên chuẩn mực và dữ liệu.

Nhìn từ góc độ dài hạn, sự phổ biến của xếp hạng tín nhiệm đang định hình lại cấu trúc phát triển của thị trường TPDN. Thị trường có thể tăng trưởng chậm hơn về quy mô phát hành trong ngắn hạn, nhưng đổi lại là chất lượng tổ chức phát hành và độ bền vững của dòng vốn được nâng cao. Đây là sự đánh đổi cần thiết sau giai đoạn tăng trưởng nóng và rủi ro lan rộng.

Theo đánh giá của VIS Rating, khi chuẩn mực tín nhiệm được nâng lên, thị trường trái phiếu sẽ trở nên phù hợp hơn với vai trò là kênh dẫn vốn trung và dài hạn của nền kinh tế. Doanh nghiệp không còn coi trái phiếu là công cụ huy động ngắn hạn mang tính tình thế, mà buộc phải tích hợp kênh vốn này vào chiến lược tài chính dài hạn. Đồng thời, nhà đầu tư có thêm cơ sở để xây dựng danh mục đầu tư phù hợp với khẩu vị rủi ro và mục tiêu lợi nhuận.

Trong bối cảnh đó, xếp hạng tín nhiệm không chỉ là yêu cầu tuân thủ, mà trở thành “ngôn ngữ chung” của thị trường trái phiếu, kết nối doanh nghiệp phát hành, nhà đầu tư và các chủ thể trung gian trên một mặt bằng thông tin minh bạch hơn.