Xử lý thuế với dự án BOT điện: Hài hòa cam kết đầu tư và chuẩn mực quốc tế

Phương án xử lý thuế các dự án BOT điện cần bảo đảm chủ quyền đánh thuế của Việt Nam, đồng thời không để nhà đầu tư bị thiệt hại (Ảnh: Trần Tuấn)

Không để nhà đầu tư bị thiệt hại, ảnh hưởng đến môi trường đầu tư

Thảo luận tại hội trường về phương án xử lý thuế đối với doanh nghiệp dự án BOT điện có bảo lãnh, cam kết của Chính phủ về thuế, Đại biểu Quốc hội Nguyễn Khánh Ngọc (TP. Đà Nẵng) đồng tình với phương án Chính phủ trình về việc lùi thời điểm sửa đổi Nghị quyết số 107/2023/QH15 về áp dụng thuế thu nhập doanh nghiệp bổ sung theo quy định chống xói mòn cơ sở thuế toàn cầu; trước mắt chưa thu thuế bổ sung, không tính tiền chậm nộp, cho phép doanh nghiệp kê khai nhưng chưa phải nộp thuế; trường hợp đã thu thì hoàn trả cho doanh nghiệp.

Theo đại biểu, thuế thu nhập doanh nghiệp tối thiểu toàn cầu là quy tắc mới trong hệ thống thuế quốc tế do OECD khởi xướng. Việt Nam đã quyết định tham gia và Quốc hội ban hành Nghị quyết số 107/2023/QH15 để triển khai. Tuy nhiên, thực tiễn áp dụng phát sinh vấn đề liên quan đến các cam kết về thuế của Chính phủ với nhà đầu tư tại một số dự án BOT điện. Các cam kết này có cơ sở pháp lý chặt chẽ, nhà đầu tư có thể khởi kiện để bảo vệ quyền lợi nếu cam kết không được thực hiện. Vì vậy, phương án xử lý cần bảo đảm chủ quyền đánh thuế của Việt Nam, đồng thời không để nhà đầu tư bị thiệt hại do việc thực hiện quy tắc thuế tối thiểu toàn cầu, tránh ảnh hưởng đến môi trường đầu tư.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn phát biểu giải trình, tiếp thu ý kiến của các đại biểu

Để hoàn thiện phương án, Đại biểu Quốc hội Nguyễn Khánh Ngọc đề xuất, các cam kết trong dự án BOT liên quan đến nhiều loại thuế khác nhau. Vì vậy, phương án xử lý hiện nay chỉ nên cân nhắc, tính toán đối với các cam kết về thuế thu nhập doanh nghiệp, là loại thuế thuộc phạm vi điều chỉnh của Nghị quyết số 107/2023/QH15. Các loại thuế khác như thuế xuất nhập khẩu, thuế giá trị gia tăng nằm ngoài phạm vi điều chỉnh của phương án này. Cần quy định rõ đối tượng nhà đầu tư được áp dụng phương án xử lý. Theo đại biểu, dù 7 nhà đầu tư đều có cam kết của Chính phủ, cần cụ thể hóa những doanh nghiệp đạt ngưỡng 750 triệu euro trở lên và thuộc đối tượng chịu thuế.

Khi đã quyết định không thu thuế đối với các doanh nghiệp này thì cũng cần quy định rõ họ không được hưởng các cơ chế hỗ trợ đã có trong Nghị quyết số 107/2023/QH15, tránh tình trạng được hưởng lợi hai lần. Chính phủ cần tiếp tục rà soát để bảo đảm phương án xử lý phù hợp với các quy tắc của OECD. Tránh trường hợp phương án được đưa ra nhưng không nhận được sự đồng thuận của OECD, khiến Việt Nam rơi vào thế khó giữa một bên là cam kết công giữa Chính phủ với Chính phủ, một bên là cam kết tư giữa Chính phủ với các nhà đầu tư.

Đáp ứng các yêu cầu, chuẩn mực quốc tế

Thông tin thêm về vấn đề này, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, theo chương trình xây dựng ban đầu, cơ quan soạn thảo dự kiến sửa đổi ngay Nghị quyết số 107/2023/QH15. Tuy nhiên, qua ý kiến của cơ quan thẩm tra và các cơ quan chuyên môn, để bảo đảm thận trọng, phù hợp với các chuẩn mực quốc tế, cơ quan soạn thảo đang tiếp tục tham vấn ý kiến của Ban Thư ký OECD và Diễn đàn Toàn cầu về chống xói mòn cơ sở thuế trước khi tiến hành sửa đổi.

Việc tham vấn này có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh Việt Nam đang chuẩn bị đáp ứng các yêu cầu giám sát của OECD, Diễn đàn Toàn cầu và Diễn đàn chống xói mòn cơ sở thuế dự kiến được thực hiện vào quý II năm 2028, qua đó phấn đấu đưa Việt Nam ra khỏi danh sách xám các quốc gia không hợp tác về thuế. Do đó, công tác chuẩn bị cần được thực hiện hết sức thận trọng, kỹ lưỡng, bảo đảm các quy định pháp luật trong nước sau khi sửa đổi đáp ứng yêu cầu, chuẩn mực quốc tế của OECD.

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, cơ quan soạn thảo đã chủ động tham vấn bằng nhiều hình thức, trong đó có làm việc trực tiếp và gửi thư trao đổi, tuy nhiên đến nay phía đối tác chưa có phản hồi chính thức. Vì vậy, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục phối hợp, trao đổi chặt chẽ với các cơ quan liên quan để có cơ sở hoàn thiện phương án sửa đổi phù hợp. Trên cơ sở đó, sau khi có ý kiến chính thức của OECD và các diễn đàn liên quan, cơ quan soạn thảo sẽ tiến hành sửa đổi tổng thể, bảo đảm các quy định phù hợp với chuẩn mực quốc tế.

Đề cập đến phương án xử lý trước mắt đối với 7 doanh nghiệp dự án BOT điện, Bộ trưởng cho biết đã trực tiếp làm việc với các nhà đầu tư của 7 dự án điện BOT có cam kết của Chính phủ về thuế. Về cơ bản, các nhà đầu tư thống nhất với phương án trước mắt là tạm thời chưa áp dụng thuế tối thiểu toàn cầu và không phải chịu phạt.

Đối với 2 doanh nghiệp đã nộp số tiền thuế 98 tỷ đồng, Bộ trưởng đề nghị được hoàn trả khoản tiền này. Sau khi Nghị quyết số 107/2023/QH15 được sửa đổi theo cam kết, các doanh nghiệp sẽ thực hiện nghĩa vụ thuế theo đúng quy định của pháp luật.

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh, phương án nêu trên chỉ là tạm hoãn, tạm dừng việc thực hiện nghĩa vụ thuế trong giai đoạn hiện nay, không phải chấm dứt nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp. Khi các quy định pháp luật được sửa đổi, thông qua chính thức, các doanh nghiệp sẽ thực hiện nghĩa vụ theo quy định mới, bảo đảm vừa đáp ứng cam kết với nhà đầu tư, vừa phù hợp với pháp luật Việt Nam và các chuẩn mực quốc tế.

Sau khi lắng nghe đầy đủ các ý kiến thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng nhấn mạnh, Văn phòng Quốc hội sẽ phối hợp với Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính tổng hợp đầy đủ ý kiến phát biểu tại Tổ và hội trường về cả hai nội dung để gửi Chính phủ. Đề nghị Chính phủ chỉ đạo Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với cơ quan thẩm tra và các cơ quan liên quan tiếp thu, giải trình đầy đủ, kỹ lưỡng các ý kiến đại biểu Quốc hội đã nêu; khẩn trương hoàn thiện hồ sơ dự án luật và nội dung về phương án xử lý thuế đối với các doanh nghiệp dự án BOT điện để đưa vào Nghị quyết của Kỳ họp thứ hai, báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến trước khi trình Quốc hội xem xét, thông qua, bảo đảm chất lượng và đủ thời gian để đại biểu Quốc hội nghiên cứu.