Cải cách điều kiện kinh doanh, mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ kế toán

Các ĐBQH thảo luận về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán, Luật Kiểm toán độc lập

Thống nhất chủ trương cải cách điều kiện đầu tư, kinh doanh

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, trước xu hướng phát triển rất mạnh của doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là khuyến khích hộ kinh doanh chuyển thành doanh nghiệp, phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhu cầu về cung cấp dịch vụ kế toán hiện nay có xu hướng tăng cao.

'Thực hiện cải cách hành chính, cắt giảm điều kiện kinh doanh, dự thảo luật đã cụ thể hoá điều kiện cho các tổ chức, cá nhân có đủ năng lực được cung cấp dịch vụ kế toán đáp ứng yêu cầu của thị trường', Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn khẳng định.

Tán thành việc bãi bỏ điều kiện kinh doanh, mở rộng đối tượng cung cấp dịch vụ kế toán, tạo thêm lựa chọn và giảm chi phí cho doanh nghiệp nhỏ, hộ kinh doanh, ĐBQH Vũ Hồng Quân (đoàn Gia Lai) khẳng định, kế toán là hoạt động có tính liên tục và tích lũy; một sai lệch trong ghi nhận chi phí hoặc tồn kho nếu không được phát hiện có thể tiếp tục ảnh hưởng đến giá thành, kết quả kinh doanh và nghĩa vụ thuế. Những sai sót ban đầu tưởng nhỏ nhưng có thể gây hệ quả lớn, việc khắc phục sau đó cũng tốn kém hơn so với thực hiện đúng ngay từ đầu. Trong khi đó, nhiều khách hàng sử dụng dịch vụ kế toán là hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ, có thế mạnh về sản xuất, kinh doanh nhưng còn hạn chế kiến thức kế toán, tài chính nên khó đánh giá chất lượng dịch vụ. Vì vậy, mục tiêu của việc sửa đổi luật không chỉ là mở rộng đối tượng cung cấp dịch vụ, mà còn phải tạo nền tảng để doanh nghiệp phát triển chuẩn mực, bền vững.

Từ thực tế này, ĐBQH Vũ Hồng Quân đề nghị Chính phủ làm rõ các yêu cầu thực hành tối thiểu tại Điều 67 và văn bản hướng dẫn, nhất là các khâu kiểm tra tính đầy đủ của tài liệu, thông báo chênh lệch, lưu dấu vết xử lý và bảo đảm số liệu được bàn giao khi cung cấp dịch vụ cho doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ, doanh nghiệp khởi nghiệp và hộ kinh doanh.

Đối với hợp đồng dịch vụ kế toán, cần quy định rõ các nội dung tối thiểu như phạm vi công việc bao gồm và không bao gồm những gì; ai trực tiếp thực hiện, ai chịu trách nhiệm chuyên môn; khách hàng phải cung cấp, xác nhận những thông tin nào khi bàn giao hồ sơ, dữ liệu. Bên cung cấp dịch vụ cũng cần có trách nhiệm giải thích các số liệu chủ yếu, những chênh lệch và công việc còn tồn đọng.

Bên cạnh đó, ĐBQH Thái Thị An Chung (đoàn Nghệ An) đề nghị rà soát quy định về giấy chứng nhận năng lực kinh doanh dịch vụ kế toán để bảo đảm thống nhất với chủ trương cải cách điều kiện đầu tư, kinh doanh. Đại biểu cho biết, theo quy định sửa đổi Luật Đầu tư được Quốc hội thông qua, kinh doanh dịch vụ kế toán đã được đưa ra khỏi danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Đây là bước chuyển từ kiểm soát điều kiện gia nhập thị trường sang quản lý chất lượng hoạt động.

Tuy nhiên, dự thảo Luật vẫn yêu cầu cá nhân ký báo cáo tài chính cho khách hàng và cá nhân cung cấp dịch vụ làm kế toán trưởng phải có giấy chứng nhận năng lực kinh doanh dịch vụ kế toán; đồng thời giao Bộ Tài chính quy định việc tổ chức đánh giá năng lực và thu hồi giấy chứng nhận.

Đại biểu cho rằng, việc bảo đảm năng lực chuyên môn của người cung cấp dịch vụ kế toán là cần thiết, nhưng cần làm rõ bản chất pháp lý và phạm vi áp dụng của giấy chứng nhận, tránh trường hợp yêu cầu chứng nhận đối với cả những công việc chỉ cần đáp ứng tiêu chuẩn của người làm kế toán, qua đó vô hình trung thiết lập lại điều kiện kinh doanh dưới hình thức khác. Những nội dung trực tiếp liên quan đến quyền hành nghề, căn cứ hạn chế quyền và trách nhiệm pháp lý của các bên cần được quy định rõ trong Luật.

Kiểm soát việc áp dụng biện pháp đình chỉ kinh doanh

Một nội dung được nhiều đại biểu quan tâm là quy định về đình chỉ kinh doanh dịch vụ kế toán. ĐBQH Trần Mạnh Huy (đoàn Đà Nẵng) cho biết, Điều 69 dự thảo Luật liệt kê các hành vi vi phạm nhưng giao Bộ Tài chính quy định cả thời hạn đình chỉ. Trong khi đó, dự thảo Thông tư có những trường hợp thiết kế thời hạn đình chỉ đến 24 tháng. Khi chuyển từ cơ chế kiểm soát trước sang hậu kiểm, Nhà nước cần có biện pháp xử lý nghiêm các hành vi cố ý vi phạm, như cho mượn giấy chứng nhận, sử dụng chữ ký của người khác hoặc che giấu hồ sơ. Tuy nhiên, việc đình chỉ hoạt động đến hai năm có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sự tồn tại của cơ sở cung cấp dịch vụ, đồng thời gây gián đoạn việc lập báo cáo tài chính, thực hiện nghĩa vụ thuế của khách hàng.

Vì vậy, ĐBQH Trần Mạnh Huy đề nghị Điều 69 cần quy định rõ mức đình chỉ tối đa, nguyên tắc phân biệt giữa sai sót có thể khắc phục và hành vi gian lận; bảo đảm quyền giải trình của người bị xử lý, trách nhiệm thông báo, bàn giao công việc và dữ liệu cho khách hàng. Bộ Tài chính quy định trình tự thực hiện trong giới hạn Luật đã xác định, đồng thời rà soát mối quan hệ giữa đình chỉ, xử phạt vi phạm hành chính và thu hồi giấy chứng nhận để tránh chồng lấn.

Đồng quan điểm, ĐBQH Dương Khắc Mai (đoàn Lâm Đồng) cho rằng, quyết định đình chỉ cần nêu rõ hành vi vi phạm, căn cứ pháp lý, phạm vi và thời hạn đình chỉ; người bị xem xét đình chỉ phải được thông báo và có quyền giải trình. Thời hạn đình chỉ phải tương xứng với tính chất, mức độ vi phạm. Quy định rõ trách nhiệm thông báo kịp thời cho khách hàng, bảo quản và bàn giao hồ sơ, dữ liệu, công việc đang thực hiện trong trường hợp hợp đồng dịch vụ không thể tiếp tục. Theo đại biểu, quy định này giúp khách hàng chủ động lựa chọn đơn vị thay thế, bảo đảm thời hạn lập báo cáo tài chính và thực hiện nghĩa vụ thuế, đồng thời bảo vệ quyền giải trình của người bị đình chỉ.

Quan tâm đến căn cứ đình chỉ kinh doanh dịch vụ kế toán, ĐBQH Thái Thị An Chung (Nghệ An) nêu quan điểm, quy định đình chỉ khi có sai phạm chuyên môn hoặc vi phạm chuẩn mực kế toán, chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp gây hậu quả nghiêm trọng hoặc có khả năng thực tế gây hậu quả nghiêm trọng cần được cân nhắc kỹ. Tiêu chí “có khả năng thực tế gây hậu quả nghiêm trọng” cần được làm rõ về căn cứ và cách xác định mức độ rủi ro. Việc can thiệp kịp thời khi có nguy cơ gây thiệt hại nghiêm trọng là cần thiết, nhưng biện pháp đình chỉ phải dựa trên những căn cứ có thể kiểm chứng, bảo đảm tính cần thiết và tương xứng với mức độ vi phạm. Đồng thời, làm rõ dấu hiệu, căn cứ xác định nguy cơ gây hậu quả nghiêm trọng; phân biệt sai sót chuyên môn có thể khắc phục với hành vi làm sai lệch tài liệu, báo cáo hoặc cung cấp thông tin, số liệu sai sự thật; bảo đảm cơ chế giải trình, khắc phục vi phạm và kiểm soát việc áp dụng biện pháp đình chỉ.