Xuân về trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp

Giai đoạn khó khăn nhất đã qua

Dữ liệu gần đây cho thấy, thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam đã bắt đầu có sự phục hồi rõ rệt sau hai năm tăng trưởng chậm kèm theo tâm lý kém lạc quan của thị trường. Những thay đổi về các quy định trên thị trường đang giúp định hình hành vi của các bên tham gia, hoàn thiện cấu trúc thị trường và thúc đẩy sự hồi phục của các đợt phát hành mới.

Các chuyên gia nhận xét, kể từ sau giai đoạn khủng hoảng về thanh khoản và chậm trả gốc/lãi, tâm lý thị trường tích cực hơn, chủ yếu nhờ các nghị định liên quan đến hoạt động giải quyết nợ xấu. Từ tháng 3/2023, hơn 200 trái phiếu đã kéo dài ngày đáo hạn, phần lớn gia hạn thêm khoảng 22 tháng, sau khi đạt được thỏa thuận với nhà đầu tư theo Nghị định 08/2023/NĐ-CP.

Với tỷ lệ chậm trả trái phiếu giảm và tỷ lệ thu hồi chậm trả đang tăng lên, các tổ chức phát hành và nhà đầu tư đã lạc quan hơn và đang chủ động thích ứng với yêu cầu phát hành chặt chẽ hơn.

Không dừng lại ở đó, thị trường cũng “ấm” hơn khi nhiều doanh nghiệp tấp nập huy động vốn qua kênh trái phiếu. Theo dữ liệu từ Hiệp hội Thị trường trái phiếu Việt Nam (VBMA), trong tháng 11/2024 có 29 đợt phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ, trị giá 24.388 tỷ đồng. Lũy kế từ đầu năm đến thời điểm nói trên, có 362 đợt phát hành riêng lẻ trị giá 342.716 tỷ đồng, vượt hơn 10% so với con số cả năm 2023.

Đặc biệt, thị trường trái phiếu bắt đầu sôi động hơn từ nửa cuối năm 2024 khi mỗi tháng đều có hàng chục đợt phát hành với tổng giá trị đạt hàng chục nghìn tỷ đồng. Đơn cử, đầu tháng 12/2024, Tổng công ty Đầu tư và Phát triển Công nghiệp (Becamex IDC) phát hành xong 1.080 tỷ đồng trái phiếu với lãi suất 10,7% mỗi năm; Vinhomes lên kế hoạch chào bán thêm tối đa 4.000 tỷ đồng trái phiếu riêng lẻ sau khi phát thành công 2.000 tỷ đồng trái phiếu vào cuối tháng 11...

Có thể thấy, thị trường đã ghi nhận thêm nhiều doanh nghiệp phi tài chính tham gia huy động vốn, thay vì nhóm ngân hàng chiếm tỷ trọng áp đảo. Theo các chuyên gia, đây được xem như một tín hiệu tích cực.

Tuy nhiên, bà Trịnh Quỳnh Giao, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Quản lý quỹ PVI thẳng thắn nhìn nhận, quy mô thị trường trái phiếu doanh nghiệp còn quá nhỏ nếu so với GDP và so với thị trường của nhiều quốc gia trên thế giới. Ở các thị trường phát triển, kênh huy động vốn chủ lực cho nền kinh tế là thị trường trái phiếu, luôn có quy mô lớn hơn thị trường cổ phiếu và tín dụng ngân hàng, còn ở Việt Nam thì ngược lại.

Ngoài ra, cơ cấu tham gia thị trường doanh nghiệp Việt Nam chủ yếu là các doanh nghiệp bất động sản và ngân hàng. Trong khi đó, các doanh nghiệp bất động sản lại đang rơi vào cảnh khó khăn khiến thị trường trái phiếu doanh nghiệp cũng bị ảnh hưởng theo.

Ở góc nhìn khác, TS. Lê Xuân Nghĩa cho rằng, thị trường trái phiếu doanh nghiệp phản ánh rõ nét cấu trúc của nền kinh tế Việt Nam. Tăng trưởng GDP ở Việt Nam cao nhưng phần lớn chỉ dựa vào xuất khẩu - thế mạnh của các doanh nghiệp FDI. Do đó, nếu không có cải cách mạnh mẽ thị trường trái phiếu doanh nghiệp - kênh huy động vốn trung và dài hạn cho các doanh nghiệp - thì chúng ta khó có thể vực dậy các doanh nghiệp nội địa. Khi đó, tăng trưởng của nền kinh tế chỉ có thể tiếp tục “dựa dẫm” vào các doanh nghiệp FDI.

Vực dậy niềm tin của nhà đầu tư

Sức “nóng” của thị trường sẽ tiếp tục được lan tỏa trong năm 2025 khi Luật Chứng khoán sửa đổi đã được Quốc hội thông qua và chính thức có hiệu lực từ ngày 1/1/2025. Theo ông Nguyễn Đình Duy, Giám đốc, chuyên gia phân tích cao cấp xếp hạng tín nhiệm và nghiên cứu của VIS Rating, Luật Chứng khoán sửa đổi vừa được thông qua sẽ giúp tăng cường tính kỷ luật của thị trường, trong đó tập trung vào cải thiện chất lượng công bố thông tin và quy định rõ hơn về trách nhiệm và vai trò của các đơn vị có liên quan tới phát hành như tổ chức tư vấn và bảo lãnh phát hành, tổ chức lưu ký và đặc biệt là người đại diện cho các trái chủ; củng cố vai trò của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước trong quản lý thị trường trái phiếu doanh nghiệp, đặc biệt là trái phiếu phát hành riêng lẻ.

Cũng theo ông Nguyễn Đình Duy, mặc dù các quy định mới liên quan tới phát hành trái phiếu riêng lẻ và phát hành trái phiếu ra công chúng chặt chẽ hơn nhưng sẽ không làm giảm các đợt phát hành trái phiếu sắp tới của doanh nghiệp. Với diễn biến gần đây của thị trường, dự báo hoạt động phát hành ra công chúng sẽ tiếp tục tăng trưởng trong năm 2025 khi có thêm “lớp bảo vệ” từ Luật Chứng khoán sửa đổi.

Cùng chung nhận định này, ông Lê Quang Hưng, Giám đốc Cao cấp Phân tích đầu tư Công ty cổ phần Quản lý Quỹ Kỹ Thương (Techcom Capital) tin tưởng rằng, kênh đầu tư trái phiếu doanh nghiệp sẽ phát triển tốt trong năm 2025 sau khi đã trải qua hết những biến động lớn. Thị trường có thêm tín hiệu tích cực do doanh nghiệp bất động sản có nhu cầu phát hành trái phiếu cung ứng vốn cho dự án mới, một số tổ chức phát hành trước kia có vấn đề liên quan đến trái phiếu nay đã thu xếp được dòng tiền trả nợ tốt. Đồng thời, chính sách cũng có những quy định nhằm tăng tính minh bạch, bảo vệ nhà đầu tư. Đây là điều quan trọng để thị trường trái phiếu phát triển bền vững...

Bên cạnh đó, TS. Lê Xuân Nghĩa cho rằng, cần thu hút thêm các nhà đầu tư nước ngoài tham gia thị trường trái phiếu doanh nghiệp, bởi hiện nhà đầu tư nước ngoài mới chỉ nắm khoảng 3% lượng trái phiếu doanh nghiệp trong nước nên tiềm năng mở rộng quy mô thị trường từ nhóm nhà đầu tư nước ngoài là rất lớn.

Để thị trường trái phiếu doanh nghiệp bền vững thì nhà đầu tư cũng phải vững bền cả chất và lượng. Bà Trịnh Quỳnh Giao cho biết, để đánh giá một trái phiếu, quỹ đầu tư phải có ít nhất một nhóm chuyên gia gồm 5-7 người, bao gồm chuyên viên phân tích, quản trị rủi ro, pháp chế, sau đó mới trình hội đồng đầu tư quyết định. Nên nhà đầu tư cá nhân nếu muốn tham gia thị trường trái phiếu doanh nghiệp mà chỉ đọc cáo bạch do doanh nghiệp công bố sẽ rất khó đưa ra quyết định đầu tư.

Bên cạnh đó, việc ra quyết định ban đầu chỉ chiếm 30%, còn quản lý sau đầu tư quyết định tới 70% khả năng thành công của khoản đầu tư. Quá trình 3 năm, 5 năm nhà đầu tư cầm trái phiếu và quyết định bán ra như thế nào để ghi nhận lợi nhuận hoặc thậm chí phải cắt lỗ luôn phải có cơ sở định lượng. Do đó, nhanh chóng xây dựng bảng xếp hạng tín nhiệm, đường cong lãi suất sẽ giúp nhà đầu tư biết được mình nên mua ở giá nào, thỏa thuận lãi suất với tổ chức phát hành như thế nào và quản trị được rủi ro sau đầu tư. Với công ty bảo hiểm còn có ý nghĩa giúp doanh nghiệp lên chiến lược phân bố tài sản cho cả năm. Đường cong lãi suất có thể giúp các doanh nghiệp bảo hiểm hay quỹ đầu tư xây dựng các kịch bản cho kế hoạch kinh doanh năm sau.

Cùng với các giải pháp tăng cường công bố thông tin, đánh giá độc lập doanh nghiệp, ông Đỗ Ngọc Quỳnh, Tổng thư ký Hiệp hội Thị trường trái phiếu Việt Nam nhấn mạnh, cần nhanh chóng hoàn thiện và nâng cao hiệu lực Luật Phá sản để thị trường trái phiếu vận hành trên quy luật đào thải. Thực tế, có những doanh nghiệp phát hành trái phiếu nhưng không có khả năng trả nợ đúng hạn, chưa tuân thủ đầy đủ các quy định về công bố thông tin, báo cáo tài chính thiếu minh bạch, không đầy đủ hoặc không được kiểm toán độc lập, dẫn đến tình trạng nhà đầu tư cá nhân buộc phải chấp nhận đàm phán gia hạn thời gian thanh toán gốc, lãi trái phiếu, bởi họ chưa có câu trả lời: Nếu không chấp nhận thì phải kiện doanh nghiệp như thế nào? Nếu cứ gia hạn với những doanh nghiệp không thể phục hồi thì tình hình có thể còn tệ hơn nữa?...

Để các nhà đầu tư mạnh dạn hơn khi tham gia vào thị trường trái phiếu doanh nghiệp trong thời gian tới, ông Phùng Xuân Minh, chủ tịch HĐQT Saigon Ratings cho rằng, vực lại và củng cố niềm tin của nhà đầu tư là “chìa khóa” then chốt để thị trường trái phiếu doanh nghiệp. Niềm tin này còn phụ thuộc lớn vào tổ chức phát hành phải có phương án kinh doanh, hiệu quả trong công tác quản lý, quản trị, bằng mọi cách giữ chữ tín, trả nợ đầy đủ và đúng hạn theo cam kết. Đồng thời, các đơn vị tư vấn cần hướng dẫn, tư vấn rõ cho nhà đầu tư hiểu về khẩu vị rủi ro...