Xuất khẩu nông sản sang Trung Quốc: "Cuộc đua" mới không còn nằm ở sản lượng

Diễn đàn thương mại nông sản Việt Nam - Trung Quốc lần thứ I

Từ thị trường xuất khẩu lớn nhất đến động lực tăng trưởng của nông sản Việt

Ngày 24/6, Hiệp hội Rau quả Việt Nam, Báo Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Tổng Lãnh sự quán Trung Quốc tại TP. Hồ Chí Minh, Hiệp hội Doanh nghiệp Trung Quốc tại Việt Nam phối hợp tổ chức Diễn đàn thương mại nông sản Việt Nam - Trung Quốc lần thứ I đã quy tụ đông đảo đại diện cơ quan quản lý, tổ chức ngoại giao, hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp hai nước.

Phát biểu tại Diễn đàn, Đại sứ Trung Quốc tại Việt Nam Hà Vĩ cho biết, hợp tác nông nghiệp giữa hai nước đang phát triển ngày càng sâu rộng, chuyển từ hoạt động mua bán nông sản đơn thuần sang xây dựng chuỗi cung ứng toàn diện.

Theo Đại sứ Hà Vĩ, Trung Quốc hiện là thị trường xuất khẩu nông, lâm, thủy sản lớn nhất của Việt Nam. Chỉ trong quý I năm nay, xuất khẩu nông sản và thực phẩm của Việt Nam sang Trung Quốc tăng 37,4%, cao gấp hơn 6 lần tốc độ tăng trưởng chung.

Những con số này phản ánh rõ vai trò ngày càng quan trọng của thị trường Trung Quốc đối với tăng trưởng nông nghiệp Việt Nam. Năm 2025, kim ngạch thương mại song phương đã vượt 290 tỷ USD, tiếp tục khẳng định vị thế là một trong những quan hệ thương mại lớn nhất của Việt Nam.

Riêng lĩnh vực rau quả, Trung Quốc vẫn là thị trường tiêu thụ chủ lực. Việt Nam hiện là nhà cung cấp rau quả lớn thứ hai cho thị trường Trung Quốc với 22,55% thị phần. Kim ngạch xuất khẩu rau quả sang Trung Quốc đạt 5,5 tỷ USD, chiếm tới 64% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả của Việt Nam.

Đáng chú ý, sầu riêng tiếp tục là “ngôi sao” trong bức tranh xuất khẩu nông sản. Năm 2025, lượng sầu riêng xuất khẩu sang Trung Quốc đạt 941.000 tấn, tương đương gần 2.600 tấn được vận chuyển sang thị trường này mỗi ngày.

Theo Đại sứ Hà Vĩ, việc ngày càng nhiều loại nông sản Việt Nam được cấp phép xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc không chỉ giúp mở rộng đầu ra ổn định cho nông dân mà còn đáp ứng nhu cầu ngày càng lớn của người tiêu dùng Trung Quốc đối với các sản phẩm nhiệt đới chất lượng cao.

Hiện Việt Nam đã có hơn 20 loại rau quả được phép xuất khẩu chính ngạch vào Trung Quốc. Đây được xem là nền tảng quan trọng để hai nước tiếp tục mở rộng hợp tác trong thời gian tới.

Ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam nhận định, rau quả đang là một trong những ngành hàng tăng trưởng nhanh nhất của nông nghiệp Việt Nam với tốc độ tăng trưởng bình quân trên 20% mỗi năm. Các sản phẩm như sầu riêng, thanh long, chuối, mít, bưởi và dừa đã từng bước khẳng định vị thế tại thị trường hơn 1,4 tỷ dân.

Tuy nhiên, theo ông Bình, giai đoạn tăng trưởng dựa vào sản lượng đang dần khép lại. Dư địa phát triển trong tương lai sẽ đến từ chất lượng, giá trị gia tăng và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường.

“Doanh nghiệp Việt Nam đang đứng trước thời điểm phải thay đổi mạnh mẽ. Nếu trước đây lợi thế cạnh tranh chủ yếu đến từ sản lượng và khoảng cách địa lý thì nay phải chuyển sang cạnh tranh bằng chất lượng, độ an toàn và tính minh bạch của sản phẩm”, ông Bình nhấn mạnh.

Xây dựng chuỗi giá trị bền vững để chinh phục thị trường tỷ dân

Trong bối cảnh Trung Quốc ngày càng siết chặt các yêu cầu kỹ thuật đối với nông sản nhập khẩu, yêu cầu nâng cấp chuỗi sản xuất trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Diễn đàn quy tụ đại diện cơ quan quản lý, tổ chức ngoại giao, hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp và các đơn vị cung cấp dịch vụ của hai nước

Ông Nguyễn Quốc Mạnh, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, Trung Quốc đang tăng cường quản lý mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và các tiêu chuẩn kiểm dịch thực vật. Điều này đòi hỏi ngành rau quả Việt Nam phải chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa trên sản lượng sang mô hình phát triển dựa trên chất lượng và tính bền vững.

Theo ông Mạnh, ngành nông nghiệp cần thay đổi tư duy từ “sản xuất những gì mình có” sang “sản xuất những gì thị trường cần”. Đây là điều kiện tiên quyết để nâng cao giá trị nông sản và mở rộng thị phần tại thị trường Trung Quốc cũng như các thị trường quốc tế khác.

Từ góc độ doanh nghiệp, ông Đinh Cao Khuê, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc Công ty CP Thực phẩm Xuất khẩu Đồng Giao (DOVECO) cho biết, kết quả khảo sát thực tế của doanh nghiệp tại các trung tâm logistics và doanh nghiệp chế biến ở Ninh Ba, Chiết Giang và Hồ Bắc trong tháng 5/2026 cho thấy nhu cầu đối với nông sản chế biến từ Việt Nam đang rất lớn.

Không chỉ quan tâm đến trái cây tươi, nhiều doanh nghiệp Trung Quốc hiện có nhu cầu cao đối với nước quả cô đặc, puree, rau quả đông lạnh cùng các sản phẩm chế biến từ dứa, chanh leo và xoài.

Theo ông Khuê, đây là cơ hội để nông sản Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị thay vì chỉ xuất khẩu nguyên liệu thô. Giai đoạn hợp tác tiếp theo giữa hai nước cần mở rộng sang liên kết vùng nguyên liệu, đầu tư chế biến sâu, phát triển hệ thống kho lạnh, logistics và mạng lưới phân phối.

“Khi tham gia sâu vào chuỗi cung ứng, nông sản Việt Nam không chỉ bán được nhiều hơn mà còn giữ lại phần giá trị lớn hơn trong toàn bộ chuỗi giá trị”, ông Khuê nhấn mạnh.

Cùng quan điểm này, Thứ trưởng Thường trực Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Vũ cho rằng, dư địa hợp tác nông nghiệp giữa hai nước vẫn còn rất lớn trong bối cảnh xu hướng tiêu dùng xanh, an toàn và thông minh ngày càng phát triển.

Để khai thác hiệu quả tiềm năng này, ông Nguyễn Minh Vũ đề xuất ba định hướng trọng tâm. Thứ nhất, hiện thực hóa chủ trương chuyển từ giao thương đơn thuần sang xây dựng các chuỗi liên kết sản xuất, cung ứng và tiêu thụ nông sản bền vững.

Thứ hai, đẩy nhanh quá trình mở cửa thị trường đối với các mặt hàng nông sản tiềm năng thông qua việc tăng tốc đánh giá rủi ro, hoàn thiện các thủ tục kỹ thuật, đồng thời tăng cường hợp tác về tiêu chuẩn, kiểm nghiệm, kiểm dịch và truy xuất nguồn gốc.

Thứ ba, tận dụng hiệu quả các nền tảng thương mại điện tử và kinh tế số nhằm tạo động lực mới cho tăng trưởng thương mại nông sản.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Minh Vũ, việc kết nối trực tiếp giữa các chủ thể trong chuỗi sản xuất, chế biến và tiêu thụ sẽ góp phần giảm chi phí trung gian, nâng cao hiệu quả kinh doanh và tạo lợi ích bền vững cho cả hai bên.

Đại sứ Hà Vĩ cũng cho rằng công nghệ số sẽ đóng vai trò ngày càng quan trọng trong hợp tác nông nghiệp Việt Nam - Trung Quốc. Hai bên cần thúc đẩy ứng dụng công nghệ trong sản xuất, nâng cao năng lực logistics, chế biến và tăng khả năng chống chịu của toàn bộ chuỗi cung ứng.

Với quy mô thị trường hơn 1,4 tỷ dân cùng nhu cầu ngày càng lớn đối với nông sản chất lượng cao, Trung Quốc tiếp tục được đánh giá là thị trường chiến lược đối với nông sản Việt Nam. Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả cơ hội này, ngành nông nghiệp không thể chỉ dựa vào lợi thế sản lượng hay vị trí địa lý mà phải chuyển mạnh sang phát triển chất lượng, chế biến sâu, truy xuất nguồn gốc và xây dựng chuỗi giá trị bền vững.