Đừng đổ lỗi cho tăng trưởng

	Xây dựng kế hoạch đầu tư công trung hạn: Lúng túng vì “đếm cua trong lỗ”
	Sẽ siết chặt đầu tư công
	Chất lượng tăng trưởng: Những thách thức cần hóa giải

Theo tài liệu Bộ Kế hoạch và Đầu tư trình bày tại phiên họp Ủy ban Thường vụ Quốc hội hồi đầu tuần này: Dư nợ công cuối năm 2015 đạt 62,2% GDP, nợ Chính phủ là 50,3% GDP, nợ nước ngoài của quốc gia là 43,1% GDP.

Dù bản báo cáo tóm tắt của Bộ này dùng từ “đạt”, nhưng ý nghĩa của các con số nói trên không thực sự tích cực như vậy. Ngược lại, đó là điều đáng quan ngại bởi trước đó, vào năm ngoái Bộ Tài chính công bố đến cuối năm 2014 nợ công của Việt Nam mới là 59,6% GDP, cũng đã cao hơn 5,1% so với 2013...

Nợ công tăng nhanh có nguyên nhân đầu tiên là do chi tiêu quá mức Quốc hội cho phép, dẫn đến phải vay để bù đắp, kết quả là bội chi tăng và vượt chỉ tiêu đề ra.

Ảnh minh họa

Theo Bộ Kế hoạch và Đầu tư, bội chi ngân sách Nhà nước vào năm ngoái là 256.000 tỷ đồng. Trong con số đó, ngoài 226.000 tỷ đồng “hạn mức” Quốc hội phê duyệt thì còn có 30.000 tỷ đồng tăng thêm vốn ODA và vốn vay ưu đãi của các nhà tài trợ nước ngoài. Vì vậy, tỷ lệ bội chi ngân sách so với GDP tăng lên 6,1%, cao hơn mức Chính phủ báo cáo Quốc hội là 5%.

Một nguyên nhân khác cũng khiến cho tỷ lệ bội chi ngân sách, nợ nần quốc gia so với GDP tăng là vì… GDP không đạt như dự kiến. Nghịch lý là, trong lúc tốc độ tăng trưởng GDP ở mức cao, tới 6,68% và lạm phát thấp thể hiện sự ổn định vĩ mô và làm “bàn đạp” cho phát triển ở giai đoạn kế tiếp, dưới góc độ chi tiêu công và nợ nần của quốc gia, tăng trưởng đạt được trong năm 2015 chưa khả quan.

Bởi lẽ, ở góc độ tăng giá trị tổng sản lượng thì nền kinh tế Việt Nam vừa có một năm phục hồi ấn tượng. Tuy nhiên, do mặt bằng giá ít thay đổi nên GDP theo giá thực tế tăng thấp hơn dự tính khoảng 291.100 tỷ đồng. Và vì mẫu số giảm so với tính toán trước đó, kết quả là tỷ lệ nợ công và bội chi ngân sách đều cao hơn dự kiến.

Tuy nhiên, có lẽ không đáng để “đổ tội” cho tăng trưởng như thế, nhất là sau những nỗ lực rất lớn của DN và người dân để vực dậy nền kinh tế từ suy giảm nặng nề. Và cũng không công bằng cho họ khi bội chi ngân sách và nợ nần quốc gia đều do chính sách và điều hành.

Cũng từ báo cáo của Bộ Kế hoạch và Đầu tư có thể thấy, trong khi thu ngân sách Nhà nước năm 2015 tăng khoảng 9,4% so với dự toán, thì chi ngân sách tăng tương ứng tới 10,1%. Đáng chú ý là trong 3 khoản mục chi chính, chi đầu tư phát triển tăng tới 21,5% (tăng 41,8 nghìn tỷ đồng) so với dự toán.

Cho dù lý do là, đất nước đang phát triển, cần phải đầu tư; hay, không ai chờ có tiền mới tiêu mà cần vay để phát triển; hoặc, vay nợ không quan trọng bằng khả năng trả nợ… nhưng thực tế tình hình tài chính quốc gia đang chịu nhiều sức ép.

Thứ nhất là trần nợ công 65% GDP đang đứng trước khả năng có thể bị xuyên thủng vào ngay cuối năm nay hoặc năm sau. Thứ hai, nợ nần cao khiến dư địa can thiệp vào nền kinh tế của chính sách tài khóa rất khó khăn. Thứ ba, DN Việt Nam đang phải chịu khoản đóng góp ngân sách lớn khiến cho khả năng cạnh tranh của sản phẩm trong nước hạn chế, dù tiến trình hội nhập ngày càng gấp gáp.

Trong một nền kinh tế được xác định gia công là chính, hàm lượng giá trị gia tăng trong mỗi đơn vị sản phẩm không nhiều, nhưng tỷ lệ đóng góp vào ngân sách vẫn trên 23,3% GDP mỗi năm (giai đoạn 2011-2015, theo Bộ Tài chính) vẫn là cao. Và đó là còn chưa tính đến chuyện “lót tay”, mà theo một khảo sát mới được VCCI công bố thì tới 55% đơn vị được hỏi cho biết nếu không “chi thêm” thì sẽ bị phân biệt đối xử.

Ở đây, có lẽ cũng cần đặt câu hỏi, những khoản tiền “chi thêm” như thế mà rơi vào các đơn vị thi công công trình đầu tư vốn ngân sách, thì họ sẽ phải “bổ” vào đâu?...

Nền tài chính sẽ chỉ lành mạnh khi chi tiêu quốc gia được các cơ quan hoạch định theo kiểu “lựa cơm gắp mắm”. Duy trì tình trạng bội chi ngân sách quá cao, liên tục ở mức 5-7% trong những năm qua đang khiến cho nền kinh tế bị méo mó. Rất nhiều khoản nợ được đưa vào đầu tư, là nhân tố đóng góp cho tăng trưởng.

Tuy nhiên, tình trạng đầu tư dàn trải, thất thoát vẫn còn; chất lượng công trình nhiều nơi không đạt yêu cầu… Những giải pháp về cắt giảm đầu tư, xây dựng kế hoạch vốn trung dài hạn… chưa cho thấy khả năng đưa được bội chi ngân sách xuống mức được khuyến cáo khoảng 3% GDP.

Có lẽ, đã đến lúc cấp bách phải mạnh tay hơn với tái cơ cấu đầu tư công, hơn là “đổ lỗi” cho tăng trưởng hụt kế hoạch làm tỷ lệ nợ so với GDP tăng cao.