Gỡ nút thắt thể chế, tránh đầu tư dàn trải

	Đầu tư công: Vướng mắc không phải do luật mà do điều hành
	Chính phủ đề nghị sửa Luật Đầu tư công
	Thủ tướng: Không ôm đồm, tạo thuận lợi cho địa phương giải ngân vốn đầu tư công

Các luật điều chỉnh hoạt động đầu tư công vừa kịp chấn chỉnh tình trạng đầu tư dàn trải, lãng phí, tới nay lại đang phát sinh vấn đề khác là tạo thành nút thắt quá chặt đối với nguồn lực tăng trưởng quan trọng của cả nước. Trong bối cảnh thiếu dự án đầu tư lớn, ngày càng nhiều ý kiến cho rằng cần sớm tháo gỡ các nút thắt thể chế để sớm triển khai được dự án lớn. Tuy nhiên lựa chọn dự án, lĩnh vực nào để tháo gỡ nguồn lực thể chế lại là vấn đề cần bàn để tránh hỗ trợ dàn trải.

Việc dừng thanh toán quỹ đất cho dự án BT khiến nhiều địa phương lo ngại

Một quy định thay đổi, cả hệ thống đình trệ

Trong số các chính sách đang tạo nút thắt hiện nay, việc tạm dừng thanh toán quỹ đất cho các dự án đổi đất lấy hạ tầng (BT) đang khiến lãnh đạo 2 địa phương “đầu tàu” là Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh lo ngại hơn cả. Phát biểu tại Hội nghị trực tuyến đánh giá tình hình phát triển kinh tế - xã hội năm 2018 do Bộ Kế hoạch và Đầu tư (KH&ĐT) tổ chức hôm đầu tuần, ông Nguyễn Doãn Toản - Phó Chủ tịch UBND Hà Nội cho rằng, quyết định này khiến thành phố gặp khó khăn.

Nguyên nhân là hiện nay thành phố đã chuẩn bị sẵn sàng đất để giao cho nhà đầu tư. Tuy nhiên vừa qua Bộ Tài chính đã gửi công văn tới các bộ, ngành, UBND tỉnh, thành trực thuộc yêu cầu, kể từ ngày 1/1/2018 tạm dừng việc xem xét, quyết định sử dụng tài sản công (đất đai) để thanh toán cho nhà đầu tư khi thực hiện dự án BT cho đến khi Nghị định của Chính phủ quy định về nội dung này có hiệu lực thi hành.

“Nếu dừng thanh toán ngày nào thì chủ đầu tư sẽ tính lãi dự án ngày đó. Nếu thanh toán ngang giá ngay thì sẽ giảm được lãi phát sinh, tăng hiệu quả đầu tư tại các dự án đó”, ông Toản lý giải nguyên nhân vì sao chính sách ban hành khiến lãnh đạo thành phố như “ngồi trên lửa”.

Đây cũng là vấn đề được ông Sử Ngọc Anh - Giám đốc Sở KH&ĐT TP. Hồ Chí Minh nêu ra. Theo ông, thành phố đã bố trí vốn đầu tư công 135.000 tỷ đồng và thông qua kế hoạch huy động thêm 171.000 tỷ đồng vốn tư nhân theo hình thức PPP, tuy nhiên vẫn không đủ. Bởi mặc dù hiện có 7 hình thức đầu tư PPP, song hiện nay nhà đầu tư quan tâm nhiều hơn cả đến BT. Vì vậy chủ trương tạm dừng thanh toán quỹ đất cho dự án BT có thể làm giảm đáng kể sức hấp dẫn của hình thức hút vốn này.

“Địa phương muốn giao sớm đất cho nhà đầu tư, tuy nhiên có nhiều khó khăn về giải ngân vốn đầu tư của nhà nước tại các dự án này, làm thế nào để thực hiện thanh toán đất cho nhà đầu tư, cụ thể như hoạt động chuyển nhượng đất, đấu giá đất. Vấn đề này vẫn chưa có hướng dẫn cụ thể, do đó địa phương không áp dụng được, làm ảnh hưởng đến các dự án thực hiện theo phương thức này”, ông Sử Ngọc Anh băn khoăn.

Một vướng mắc khác về thủ tục pháp lý mà hiện nay hầu hết các địa phương đều gặp phải đó là sau khi Luật Quy hoạch có hiệu lực, đã gần như “chặn đường” hầu hết các dự án đầu tư quan trọng. Bởi trong tất cả các luật điều chỉnh hoạt động đầu tư, thủ tục đầu tiên đều yêu cầu xác nhận dự án phải phù hợp quy hoạch. Tuy nhiên, khi đã bỏ hầu hết các quy hoạch cũng đồng nghĩa không có căn cứ để đối chiếu, so sánh, khiến toàn bộ hệ thống đình trệ.

“Các ngành kế hoạch khi lập dự án phải có văn bản hỏi các đơn vị phía dưới xem có phù hợp quy hoạch không, nhưng quy hoạch bị bỏ rồi thì việc hỏi ý kiến cũng không còn phù hợp nữa. Vậy thủ tục này phải xử lý như thế nào”, lãnh đạo một địa phương đặt vấn đề.

Sửa luật không thể tràn lan

Không chỉ ở cấp địa phương, mới đây Tập đoàn Dầu khí Việt Nam là DNNN đầu tiên gửi kiến nghị lên Uỷ ban Kinh tế của Quốc hội để chỉ ra rất nhiều vướng mắc trong luật hiện hành khiến đơn vị này không thể triển khai dự án có quy mô lớn trong suốt 3 năm qua.

Theo báo cáo của PVN, hầu hết hoạt động trung và hạ nguồn của PVN đang được điều chỉnh bởi các văn bản pháp luật hiện hành như Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư, Luật Đầu tư công, Luật Xây dựng, Luật Bảo vệ môi trường, Luật Thương mại… và các văn bản hướng dẫn thi hành nằm rải rác. Chính vì vậy, PVN gặp nhiều khó khăn trong việc áp dụng các luật khi triển khai dự án. Kể cả các nhà đầu tư nước ngoài cũng rơi vào tình trạng tương tự, đặc biệt trong bối cảnh hiện nay một số nhà đầu tư đang có kế hoạch triển khai dự án khí tại Việt Nam.

Đây không chỉ là khó khăn của riêng PVN. Bởi theo ông Trần Sỹ Thanh - Chủ tịch PVN, Phó trưởng Ban Kinh tế Trung ương, trong 3 năm vừa qua, không có tập đoàn kinh tế nào của nhà nước có dự án mới triển khai. Riêng ngành than 10 năm nay không có dự án mới. “Điều này có nghĩa là trong nhiệm kỳ tới, Việt Nam sẽ không có dự án năng lượng nào mới có quy mô đủ lớn để tác động vào tăng trưởng và “chúng ta đang ăn vào những gì mà thế hệ trước đã làm”, ông Thanh lo ngại.

Không phủ nhận quá trình thực thi các luật hiện hành đang gây nhiều chậm trễ trong giải ngân vốn, song nhiều ý kiến cũng cho rằng đây là sự chấn chỉnh cần thiết đối với hoạt động đầu tư sử dụng ngân sách nhà nước. Bởi vậy, vừa qua khi giải trình trước Ủy ban Thường vụ Quốc hội về dự án Luật Đầu tư công (sửa đổi), phương án của Bộ KH&ĐT đã không nhận được sự đồng tình tuyệt đối bởi phạm vi sửa đổi quá rộng.

Phó Chủ tịch Quốc hội Phùng Quốc Hiển nêu ý kiến, đúng là những vướng mắc thời gian qua có một phần do sự chưa phù hợp của Luật, Nghị định hướng dẫn… nhưng không nhiều. Thay vào đó, nhiều vướng mắc phát sinh là do công tác phối hợp, điều hành giữa trung ương và địa phương chưa nhịp nhàng. Vì vậy Thường vụ Quốc hội đề nghị chỉ sửa những vấn đề thực sự vướng mắc, đã được đánh giá tác động, không sửa toàn diện.

Việc sửa đổi thận trọng là cần thiết. Bởi theo TS. Nguyễn Đức Kiên - Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế Quốc hội, phải đảm bảo việc sửa đổi các quy định trong luật không phá vỡ hệ thống pháp luật hiện hành. Nếu đặt vấn đề sửa luật là do yêu cầu đặc thù thì ngành nào, lĩnh vực nào cũng đặc thù. “Phải xem ngành nào có thể kéo nền kinh tế đi với tốc độ, công suất lớn nhất thì ưu tiên ngành đó, còn các ngành khác có cơ chế chính sách phù hợp nguồn lực đất nước”, ông Kiên khuyến nghị.