Kết nối dữ liệu ngăn gian lận tài chính số
Sự phát triển nhanh của dịch vụ ngân hàng số và thanh toán điện tử mang lại nhiều tiện ích cho người dân, doanh nghiệp, song cũng đặt ra những thách thức về an ninh mạng và gian lận tài chính. Nhất là trong bối cảnh hiện nay, tội phạm ngày càng lợi dụng trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ Deepfake (tạo ra sản phẩm công nghệ mô phỏng âm thanh, hình ảnh, video bởi trí tuệ nhân tạo) và thông qua các nền tảng trực tuyến để giả mạo danh tính, đánh cắp thông tin người dùng, dẫn dụ người dân chuyển tiền.
Dữ liệu của Bộ Công an cho thấy, trong 9 tháng năm 2026, cả nước ghi nhận hơn 1.800 vụ lừa đảo trực tuyến. Trước thực tế này, việc ứng dụng công nghệ để nhận diện giao dịch bất thường, phát hiện và cảnh báo sớm nguy cơ gian lận đang được chú trọng trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng.
Một trong những giải pháp đang được triển khai mạnh mẽ là Hệ thống thông tin hỗ trợ quản lý, giám sát và phòng ngừa rủi ro gian lận trong hoạt động thanh toán (SIMO) của NHNN - một “chốt chặn” công nghệ tập trung nhằm nhận diện, cảnh báo và ngăn chặn kịp thời các giao dịch có dấu hiệu lừa đảo, gian lận trực tuyến trong hệ thống ngân hàng, cho phép các nhà băng chia sẻ thông tin về tài khoản có dấu hiệu nghi ngờ gian lận để cảnh báo khách hàng.
Theo ông Hoàng Minh Tiến, Phó Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin, NHNN, tính đến tháng 10/2026, sau khoảng một năm vận hành, SIMO đã phát cảnh báo tới 5,8 triệu lượt khách hàng. Trong đó, có 1,9 triệu lượt khách hàng quyết định tạm dừng hoặc hủy bỏ giao dịch sau khi nhận cảnh báo, giúp bảo vệ tổng giá trị giao dịch gần 7.200 tỷ đồng. Những con số này cho thấy hiệu quả thiết thực của cơ chế chia sẻ thông tin, cảnh báo sớm trong phòng ngừa gian lận thanh toán, giúp người dân chủ động nhận diện rủi ro, kịp thời dừng các giao dịch đáng ngờ, hạn chế nguy cơ bị lừa đảo, chiếm đoạt tài sản.

Dù vậy, việc phát hiện và cảnh báo giao dịch đáng ngờ mới chỉ là một phần trong quá trình phòng ngừa gian lận tài chính số. Theo bà Tăng Thị Hà Yên, Giám đốc Trí tuệ nhân tạo và Dữ liệu của Ví điện tử MoMo, nhiều hành vi lừa đảo thực chất đã bắt đầu từ trước đó rất lâu trên các nền tảng mạng xã hội, website giả mạo hoặc ứng dụng nhắn tin. Các đối tượng tiếp cận, tạo dựng lòng tin trước khi dẫn dụ nạn nhân chuyển tiền. Trong khi đó, nền tảng thanh toán chỉ có cơ hội nhận diện dấu hiệu đáng ngờ khi người dùng chuẩn bị thực hiện giao dịch. Từ đó, những biện pháp như tạm khóa giao dịch, yêu cầu xác nhận bổ sung hoặc liên hệ bộ phận chăm sóc khách hàng mới được triển khai nhằm hạn chế rủi ro, giúp người dùng có thêm thời gian cân nhắc trước khi chuyển tiền.
Do đó, việc bảo vệ người dùng không chỉ là nhiệm vụ riêng của tổ chức thực hiện giao dịch thanh toán mà đặt ra yêu cầu mở rộng khả năng nhận diện rủi ro, không chỉ trong hệ thống ngân hàng mà còn ở các dịch vụ thanh toán và nền tảng số có liên quan… Đại diện MoMo nhấn mạnh sự cần thiết phải tăng cường phối hợp giữa các bên, hướng tới xây dựng mạng lưới cảnh báo rủi ro trực tuyến để người dân có thể nhận cảnh báo ngay từ giai đoạn đầu bị tiếp cận, dẫn dụ, thay vì chỉ tại thời điểm chuyển tiền.
Đồng quan điểm, Đại tá Nguyễn Bá Sơn - Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng (Bộ Công an) nhấn mạnh yêu cầu tăng cường phối hợp, chia sẻ thông tin giữa các cơ quan quản lý nhà nước và lực lượng thực thi pháp luật; đồng thời nghiên cứu, ứng dụng các công nghệ chuyên sâu phục vụ phòng, chống tội phạm mạng. Khả năng kết nối thông tin cảnh báo, phối hợp xử lý rủi ro giữa các bên cùng với việc nâng cao kỹ năng số cho người dân cũng là những nội dung cần tiếp tục tăng cường nhằm củng cố an toàn và niềm tin đối với các dịch vụ tài chính số.
Một hướng giải pháp nữa được ông Đàm Thế Thái, Phó Tổng giám đốc Ngân hàng TMCP Phát triển TP. Hồ Chí Minh (HDBank) đề xuất là xây dựng hạ tầng niềm tin số dùng chung, mở rộng cơ chế chia sẻ thông tin cảnh báo gian lận theo thời gian thực giữa ngân hàng, doanh nghiệp viễn thông, ví điện tử và các nền tảng số. Bên cạnh việc kết nối thông tin, cần xây dựng những chuẩn mực chung về an ninh mạng, quản lý quyền truy cập và thúc đẩy ứng dụng AI có trách nhiệm, minh bạch, có khả năng giải trình.
“Việc phổ cập kiến thức an toàn số cho người dân, đặc biệt tại khu vực nông thôn, nên được chú trọng hơn để nâng cao khả năng nhận diện và phòng tránh lừa đảo”, ông Thái lưu ý thêm.
Tin liên quan
Tin khác
Mastercard khai trương Trung tâm Xuất sắc về Đổi mới sáng tạo
Làn sóng tinh giản nhân sự ngân hàng: Giảm việc cũ, tăng nhu cầu kỹ năng mới
SACOMBANK từ nội lực công nghệ đến bứt phá thanh toán số
NAPAS đã xử lý 12,4 tỷ giao dịch trong 10 tháng, tăng gần 32% so với cùng kỳ năm 2025
Thanh toán QR xuyên biên giới trước yêu cầu mở rộng thị trường
Từ Việt Nam ra thế giới: Cake ghi dấu ấn tại giải thưởng ngân hàng toàn cầu với mô hình AI-First
Ứng dụng AI có thể giảm tới hơn 15% chi phí ra quyết định cho vay
