Chống ngập ở Hà Nội: Cần lời giải đồng bộ từ quy hoạch đến đầu tư

Giải bài toán ngập úng Hà Nội từ gốc

Thực tế cho thấy, chống ngập không còn là xử lý một vài điểm úng mà là bài toán tổng thể giữa năng lực hạ tầng, tốc độ đô thị hóa và khả năng thích ứng với thời tiết cực đoan. Nhìn vào năng lực hiện tại, hệ thống thoát nước của Hà Nội vẫn còn nhiều hạn chế. Theo Quy hoạch thoát nước Thủ đô Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050, mới khoảng 25% diện tích lưu vực tiêu thoát nước nội thành được đầu tư tương đối hoàn chỉnh; năng lực trạm bơm đầu mối và hệ thống hồ điều hòa cũng còn cách xa mục tiêu quy hoạch. Những bất cập này bộc lộ rõ qua các đợt mưa lớn, khi Hà Nội từng xuất hiện hàng trăm điểm úng ngập.

PGS.TS Bùi Thị An, nguyên đại biểu Quốc hội khóa XIII cho rằng, hệ thống thoát nước tại Hà Nội đã cũ và ngày càng chịu sức ép khi dân số tăng nhanh, đô thị hóa mạnh. Theo bà, thành phố cần có một “tổng công trình sư” cho lĩnh vực chống ngập, đồng thời xác định rõ nguồn lực, tiến độ và trách nhiệm trong từng giai đoạn.

Trước sức ép đó, Hà Nội đang tăng tốc đầu tư. Thành phố xác định úng ngập là một trong 5 “điểm nghẽn” đô thị cần tập trung giải quyết và triển khai 10 dự án công trình khẩn cấp gồm dự án nâng cao năng lực hệ thống thoát nước và dự án hồ điều hòa. Mục tiêu là tăng kết nối với hạ tầng hiện hữu, nâng năng lực tiêu thoát, giảm số điểm ngập, diện tích, độ sâu và thời gian ngập. Trong đó, hàng loạt hồ điều hòa đang được triển khai như Hồ Mễ Trì (Đồng Bông 2) có tổng mức đầu tư gần 400 tỷ đồng, đã hoàn thành khoảng 65% khối lượng các hạng mục chính; cụm hồ Yên Nghĩa 1 và Yên Nghĩa 2 rộng 25ha vốn đầu tư hơn 1.100 tỷ đồng. Nhờ đó đã góp phần cải thiện khả năng tiêu thoát. Phó Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội Trương Hải Long cho biết, qua theo dõi sau khi các dự án được đưa vào vận hành, số điểm ngập, thời gian, độ sâu và diện tích ngập đều giảm. Trong trận mưa lớn đêm 28/7, một số khu vực có tổng lượng mưa trên 100mm nhưng nhiều địa bàn như Đại lộ Thăng Long, Ngoại Giao Đoàn, Tây Hồ Tây, Ciputra, An Khánh đã kiểm soát ngập tốt hơn.

Tuy nhiên, hiệu quả của các công trình trước mắt không đồng nghĩa bài toán ngập đã được giải quyết căn cơ. Theo giới chuyên môn, dù các dự án khẩn cấp có thể góp phần quan trọng giảm áp lực nhưng chủ yếu xử lý cục bộ chưa thể giải quyết triệt để ngập úng toàn thành phố. Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh, bề mặt bê tông hóa tăng và diện tích thấm nước giảm, Hà Nội phải đồng thời nâng công suất trạm bơm đầu mối, tăng dung tích hồ điều hòa, cải tạo hệ thống tiêu lũ và mở rộng các giải pháp tăng khả năng thấm, trữ nước.

Một vấn đề khác là tiêu chuẩn và cách tiếp cận chống ngập phải thay đổi theo diễn biến khí hậu. TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam cho rằng, thách thức lớn hiện nay nằm ở tổ chức thực hiện, trong khi một số tính toán chống ngập trước đây đã không còn phù hợp. Các đề án từng tính với lượng mưa 200mm, sau nâng lên 350mm, nhưng thực tế đã xuất hiện những đợt mưa vượt 500mm, thậm chí gần 1.000mm. Vì vậy, theo ông, cần điều chỉnh đề án theo điều kiện mới, bổ sung mạng lưới thoát nước, khơi thông đồng bộ các sông nội đô và tăng công suất, số lượng trạm bơm cuối nguồn.

Về dài hạn, điểm mấu chốt không chỉ là xây thêm cống, hồ hay trạm bơm. Các chuyên gia cho rằng, quy hoạch thoát nước phải gắn với quy hoạch giao thông, xây dựng, sử dụng đất và tôn trọng lưu vực tự nhiên. Thực tế đô thị, giao thông phát triển trước, hạ tầng thoát nước chạy theo sau đã bộc lộ nhiều hạn chế. Vì vậy, Hà Nội cần bảo vệ các trục thoát nước, dành những vùng thấp, vùng trũng làm nơi chứa nước tạm thời và đưa hạ tầng thoát nước trở thành một phần hữu cơ của quy hoạch đô thị.

Các dự án đang được đẩy nhanh có thể giúp giảm những “điểm nóng” trước mắt, nhưng khả năng chống chịu với mưa cực đoan phụ thuộc vào sự thay đổi căn bản trong cách tiếp cận. Quy hoạch đồng bộ, bảo vệ hồ điều hòa và không gian thấm nước, nâng năng lực cống và trạm bơm, đồng thời xác định rõ trách nhiệm và nguồn lực sẽ giúp Hà Nội chuyển từ xử lý ngập theo sự vụ sang chủ động quản trị rủi ro, qua đó nâng hiệu quả và tính bền vững của các khoản đầu tư chống ngập.