Kỳ vọng lạm phát tăng, người Mỹ bi quan hơn: Fed chờ đến bao giờ?

Người tiêu dùng mua sắm tại một siêu thị ở North Charleston, bang South Carolina, Mỹ. Ảnh: USDA.

Người tiêu dùng bi quan hơn

Khảo sát sơ bộ tháng 10 của Đại học Michigan cho thấy chỉ số tâm lý người tiêu dùng Mỹ giảm xuống 46,3 điểm, từ 48,1 điểm trong tháng 9. Chỉ số đánh giá điều kiện kinh tế hiện tại giảm mạnh hơn, từ 50,9 xuống 44,7 điểm, mức thấp kỷ lục. Mặt khác, chỉ số kỳ vọng người tiêu dùng tăng từ 46,3 lên 47,3 điểm. Điều này cho thấy tâm lý không xấu đi đồng đều.

Theo Đại học Michigan, tâm lý tiêu dùng giảm mạnh hơn ở các hộ thu nhập thấp và những người có danh mục cổ phiếu nhỏ. Đây là những nhóm có ít nguồn lực hơn để ứng phó với tình trạng giá cả gia tăng. Trong khi đó, các hộ gia đình có thu nhập cao đang có tình hình tài chính khá tốt, một phần nhờ thị trường chứng khoán tăng trưởng mạnh.

Sự phân hóa này đáng chú ý. Tâm lý tiêu dùng giảm không tự động chuyển thành mức giảm tương ứng của chi tiêu thực tế. Nếu nhóm thu nhập cao vẫn duy trì sức mua, tổng cầu có thể bền hơn những gì chỉ số niềm tin gợi mở. Ngược lại, sức ép giá cả kéo dài và chi phí vay vốn ở mức cao đối với nhóm thu nhập thấp có thể làm nhu cầu suy yếu dần, nhất là với các hàng hóa lâu bền.

Dữ liệu đáng chú ý hơn với Fed nằm ở kỳ vọng lạm phát. Khảo sát cho thấy chỉ số đo lường kỳ vọng lạm phát của người tiêu dùng trong 12 tháng tới nhích lên 4,7%, từ mức 4,6% trong tháng 9. Kỳ vọng lạm phát trong 12 tháng đã tăng đáng kể so với mức 3,4% hồi tháng 2, trước khi nổ ra xung đột tại Iran đẩy giá năng lượng lên cao. Kỳ vọng lạm phát dài hạn (trong 5 năm tới) tăng từ 3,4% trong tháng 9 lên 3,5%.

Fed có thể hoãn, nhưng khó “yên tâm chờ”

Dù kỳ vọng lạm phát chưa phải là lạm phát thực tế và một khảo sát về cảm nhận hộ gia đình không thể thay thế chỉ số giá tiêu dùng hay các thước đo giá mà Fed theo dõi, song kỳ vọng vẫn quan trọng. Bởi nếu người lao động tin giá sẽ tiếp tục tăng, họ có thể đòi lương cao hơn; trong khi nếu doanh nghiệp tin khách hàng chấp nhận giá cao, họ có thể sẵn sàng tăng giá mạnh hơn.

Và khi đặt tâm lý người tiêu dùng, kỳ vọng lạm phát bên cạnh các dữ liệu về doanh số bán lẻ, thu nhập và tiêu dùng thực tế sẽ cho thấy nỗi lo về giá cả đã ăn sâu vào hành vi kinh tế ra sao.

Tháng 9, Fed đã tăng lãi suất 25 điểm cơ bản, đưa biên độ mục tiêu lên 3,75-4,00%, lần tăng đầu tiên trong ba năm. Nhưng sau báo cáo việc làm tháng 9 yếu hơn dự kiến, khả năng tăng tiếp ngay tại cuộc họp ngày 27-28/10 đã giảm. Theo công cụ FedWatch của CME, xác suất tăng lãi suất trong tháng 10 chỉ khoảng 19%, trong khi khả năng tăng vào tháng 12 là khoảng 84%.

Mảnh ghép quan trọng tiếp theo là dữ liệu CPI tháng 9, dự kiến công bố ngày 14/10. Nếu CPI cho thấy áp lực giá dai dẳng, kết hợp với kỳ vọng lạm phát của người tiêu dùng tăng sẽ củng cố lập luận Fed có thể hoãn, nhưng không nên kéo dài khoảng nghỉ quá lâu.